Mohanai 2078 KTM

‘वयात पिया च्वनाबलय्’ ( पद्मरत्न तुलाधरया निवन्ध )

पद्मरत्न तुलाधर
जिपिं झ्यालं क्वस्वया । लँ, पीचरोड, मोटर, साइकल, रिक्सा ..........। मनूत उखे थुखे जुयाच्वन । सुम्क च्वनाः न्ह्यानाच्वंगु लँय् स्वयाच्वना । सुं म्हस्यू, सुं म्हमस्यू । जिपिं झ्यालं क्वस्वया च्वना — सुयातं स्वयेत व मस्वयेत मखु, सुयातं स्वकेत नं मखु । जिमिसं इच्छा मयायेकं नं स्वया वंपि ला हायेम्वः पाहाँत हे जुल । अथे हे जिमिसं स्वयेगु इच्छा मयायेकं खंपिं नं जिमित लुइ मखाः । अय्नं जिपिं बडो सतर्क जुयाः झ्यालं क्वस्वयाच्वना, वयात पियाच्वना ।
बोधि सिमाया क्वय् च्वंम्ह बुद्ध स्वयाः नं अप्वः ध्यान मग्न जुयाः व वइ ला .......धकाः पियाच्वना । जिमिगु ध्यान भंग यायेत गुलिखे ल्यासे ल्याय्म्हत तःताजिया वसः पुनाः, तःता कथंया रूप, सौन्दर्य ब्वयाः जिमित मार वल । मृत्युया क्रुरता क्यनेत बाजं थाकाः सिथं हल । मुहालि पुकाः दिगु पुजा वन । जीवन हे चीहाकः धाइपिस नं छन्हुया न्हिच्छियात नं ताःहाकः धकाः जिमित ध्याच्चू नकावन । बुद्धयात मवःगु मार नं जिमित वल । अखवार म्यू वःम्ह ततःसलं हालावन — ‘रुसं पचास मेगाटनया बम परिक्षण यात, अमेरिकां क्यूवाय् हस्तक्षेप यात । भयानक मार, असह्य मार, विश्व युद्धया खतरा ............ मनूतय्गु जुलुस मद्दिक वनाच्वन — रञ्जनाय् जंगली............विश्वज्योती सुपर माय्न.............हलय् चार सौ बीस..........नक्सालय्...................।’ रिक्साया घण्टि दमकलया गं स्वयाः नं ग्याना—ग्यानापुसे च्वं । अय्नं मनूत सा व दोहंत थें हे लँया दथु दथुं जुयाच्वन । सिथं सिथं ज्वीपिनिगु निंतिं धाःसा न्ह्याबलें सरगतं वा वः । चिप ला कि निप जक मस्यू । तर जिमिसं सुयातं नं छु मधया । जिपिं ला वयात पियाच्वनापिं । न्ह्याम्ह न्ह्यागु हे जूसां जिमित छु वास्ता ? व वइतिनिगुलिं मारया प्रहार फयाः नं वयात पियाच्वना । इकि धिकि हे मसंसे पियाच्वना । केनेडि व क्रुश्चेभ जानाः हमला याः वःसां जिमिसं थःगु समाधि त्वःते मखु । घडिं न्याताः थाइ तिनि — व वइतिनि ।
व वइतिनि धैगु आशा व विश्वासयात छधी यानाः जिपिं पियाच्वना — वयात पियाच्वना । धात्थें जिपिं वयात हे जक पियाच्वनापिं । लाखौं करोडौं दांया माल स्वथनाः थीकयेक मीत गबलय् लडाई जुइ धकाः पिया च्वनापिं व्यापारीत जिपिं मखु । न्हूगु सरकार वल कि सेक्रेटरी जुइत पिया च्वनापिं नं जिपिं मखु । मदु मदु दां मुंकाः छापय् याकूगु सपूm गुबलय् फुकं चुइ धकाः पिया च्वनापिं लेखकत नं जिपिं मखु । नत जिपिं साम्यवाद गबलय् वइ धकाः पिया च्वनापिं शोषित ज्यामित हे खः । जिपिं ला वयात पिया च्वनापिं । न्हि फुइवं चा मवःसां वइतिनिम्हेसित नाप लायेत पियाच्वना ।
व थ्व लं वइतिनि, जिमिसं स्यू । उकिं आय्मबुसे झ्यालं क्वस्वयाः वयात पियाच्वना । प्रतीज्ञा १ प्रतीक्षाया चाकुसे च्वंगु सवाः कयाः जिपिं मुग्ध जुयाच्वना । जितः ला झन वयात प्युप्युं थुलि न्ह्याइपुसे च्वना वल जिं व मनू थ्व लं मवःसां ज्यू धकाः इच्छा तक नं याना । धात्थें वयात प्युप्युं थ्व जीवन न्ह्याइपुक्क हना छ्वये मास्ति वः । तर जिपिं पियाच्वनागुलिं  व वइतिनि । व थ्व लं मवसे मगाः । अवश्य वइतिनि । व वइमखु धकाः जिमिसं छाय् शंका याये ? वयात नाप लायेत छघौ बाघौ जक मखु, अनन्त काल तक नं पिया च्वनेगु शक्ति जिमिके दु । जिपिं पियाच्वने, पियाच्वने गबलय् तक व मवइ । थ्व जीवनय् वयात पीत जिमिके गाक्क फुर्सद दु । जिमिगु सम्पूर्ण जीवन हे वयात प्युप्युं हने दःसा जिपिं झन लय्ताये ।
“नीछगूगु सदि — विज्ञानया युग, प्रगतिया युग थ्व । विश्वया प्रगतीइ ग्वाहालि बीगु थौंया मनूतय्गु धर्म । उकिं सुं छम्हसित पियाः जीवन सुका छ्वयगु थौंया युगय् अपराध खः । देश, विश्व व मानवताया निंतिं म्वाये मफुपिं स्वैतं नं थन म्वायेगु अधिकार मदु ।” थथे धाइपिं प्रगतिशील मनूतय्त लिसः बियाः ई फुकेगु नं अपराध खः जिमिगु निंतिं । खुइन्यागू करोड जनसंख्या दुगु महान राष्ट्र चीनया न्यायोचित प्रवेशया विषयय् संयुक्त राष्ट्र संघय् झिंन्यादँ तक वादविवाद यानाः ई फुकेगु इमि अधिकार दुसा जिमि नं अधिकार दु । वयात पियाः न्ह्याइपुक्क ई छ्यायेगु भयानक शस्त्रास्त्रया उत्पादन व परीक्षण यानाः ईया दुरुपयोग यायेगु सुयां हक दुसा जिमि नं थः यःकथं ईया उपयोग यायेगु हक दु । लाओस, कङो, जर्मनी व भियतनामया गृह युद्धया समाचार ब्वनेत अखवार स्वया च्वनेगु फुर्सद जिमिके मदु । चीन व भारतया आरोप प्रत्यारोपया समाचार न्यनेत रेडियोया लिक्क प्mयतुना च्वनेगु धैर्य नं जिमिके मदु । गागारिन व कूपरया नां व खँ न्यनाः जक हे नं जिपिं गय् लुदना च्वने ? छुं मयासे लिमलाका च्वनेगु स्वयाः नं छुं हे मयासे सुम्क च्वना च्वनेगु भिं । वैत छकः नापलाये जिमिगु स्वार्थ थुलि हे । उकिं गोलकिपरसिबे सचेत जुयाः वयात पियाच्वना ।
लँय् क्वथीक स्वयाच्वच्वं थाराक्क न्हुल । व बुलुहुँ वयाच्वन । जिपिं इप्पः कन । छु याये छु याये थें जुल । चप्पल, तुयूगु साडि, लं नं तुयू, तुयूगु ख्वाः,सँ हाकुसे च्वं, तताःहाकःगु सरबत, ल्हातिइ सपूm । सःतेला मसःतेला जुल । फछिं फक्व सतर्क जुया । सःतेत म्हुतु वांखाना । पासां धयादिल — ‘व मखु ।’ जिं हः धकाः म्हुतुं जक मधया । अझ नं वयात हे पियाच्वना । अँ न्हाचःयाम्ह भचा हिसि मदु, न्यासि हे वने मसः । मिसा जुयाः हे जक द्वंगु पियाः आय्बूगु ला ख हे मखु । जेलया पहरेदार स्वयाः नं सतर्क जुयाः पियाच्वना, अझ नं पियाच्वना । छाय्कि व वइतिनि ।
झ्यालं क्वस्वया च्वंच्वं काचाक्क जितः थ्व संसारयात प्रदर्शनी धाये मास्ति वल । प्रकृतिया फुक्क कृतित जिमित हे क्यनेत ब्वया तःगु थें च्वं । जिं छगलं पृथ्वीयात लुमंका, संसारया विषयय् थम्हं स्यूगु खँ लुमंका । निखे निगू सि तयाः दथुं ब्वाँय् वना च्वंगु खुसि, प्यखें जमीनं चाःहुकाः गाले सुम्क च्वंच्वंगु लः — समुद्र, पहाड, भराय्धंगु ख्यः, अल्याख नगुत, चन्द्रमा घडी घडी थःगु रूप हिला च्वनीम्ह सुपाँय्, सूद्र्यः, लःया सुपाँय सुपाँय् यां लः, सूद्र्यः चन्द्रमा व पृथ्वीया सम्बन्ध, तापानाः जक सूद्र्योया सिबे चिग्वः जुयाच्वंग’ नगुत, सूद्र्यःया जलं खयाः तिनि थिनाच्वंम्ह चन्द्रमा, तक्क दिना च्वंथें च्वंगु पृथ्वी नं चाःह्यू धकाः थ्वीक्यबलय् न्ह्याइपुसे च्वं । न्ह्याइपुयाः झ्यालं क्वस्वया च्वनेबलय् लँय् ज्वीपिनिगु विभिन्न पोज, खँल्हाबल्हा, छाय्पाः, पहःचहः फुक्क स्वयाः छूछू बिचाः वइबलय् नं न्ह्याइपुसे हे च्वं । झ्यालय् सुं ल्यासे दइला धका थथः स्वयाः लँय् ज्वीपिं अन्वेषकत व सुनानं खनी ला धकाः क्वक्वःछुना वइपिं मिसातय्गु अध्ययन यायेगु व ई छपातः फायेवं  झ्यालय् थस्वइपिं मिस्त व मिजंत निखलःसिगु ख्वाःया हाउ भाउ थ्वीकेगु नं कम न्ह्याइपु मजू । देशया जनता, जनताया देश, समाज मनूया निंतिं, मनू समाजया निंतिं अथवा कला जीवनया निंतिं व कला कलाया हे निंतिं थें जाःगु विभिन्न विषयया विभिन्न परिभाषा अले अनेकतां एकता हइ थें जाःगु धारणाया विषयय् बिचाःयायेगु नं म्हाइपु मजू । थ्वया सिबे नं जीवनय् इलय् ब्यलय् स्वत्तुस्वयाः वइच्वनीगु अनेक जटील समस्यां मुक्त ज्वीत छन्हु सी मानि धकाः लुमंकेगु ला झन न्ह्याइपुइगु हे जुल । वयात पियाच्वना । जिमित न्ह्याइपुसे हे च्वं ।
घडिं न्याताः थायेवं जिपिं झन अप्वः सतर्क जुया । व वइगु ई । झ्यालं बांलाक स्वयाच्वना । गुगुं कथं नं व जिपिंपाखें फुस्कय् जुया वनी, जिपिं ग्याः । पर्सियात तुतिं थ्वानाः वांवां छ्वयाः जिपिंपाखे छम्ह वइच्वन । वयात बांलाक स्वया । खःथें खःथें च्वं । निभाः अपाय्सकं मछाये धुंकूगु । ख्वाः मखं । सःतेगु ला खँ हे मन्त । हानं व ख हे मखु धकाः नं धाये मफु । जि तसकं हे हथाय्  चाःगु जिं चाः । सःतेगु व मसःतेगुया द्वन्द्वं जितः, थुलि सतय् यात अचानक अपराध याये मास्ति वः तर पासां काचाक्क धयादिल — ‘व व मखु ।’ नुगः धुक धुक भचा तसकं हे सनाच्वंगु जितः अनुभव जुल । जिं ताहाकय्क हे सासः ल्हाना । तापाक्क वंकाः वयागु ख्वाः खन — छे, बाज्यः वनेधुकूम्ह जुयाच्वन । पासाया दुर्दशीताया जिं प्रशंसा याना । थौंकन्हय् न्ह्याम्हं ल्यूने स्वयेबलय् ल्यासे थें च्वं । जितःला न्ह्याम्हं व थें व थें च्वं । न्हचःयाम्हेसित सःते लाःगु जूसा बेइज्जत मछि मखुसां उकिया सवाः खाइसे च्वनीगु ।
हिं, झन्दली मोटरं क्यले त्यंगु । दुर्घटना मजुल १ दुर्घटनाया नतीजा म्हाइपुसां उकिंया वयान यायेगु न्ह्याइपुसे च्वं । गबलें गबलें ला थः हे दुर्घटनाय् लाकाः नं पासापिन्त उकिया बयान यानाच्वने मास्ति वइगु । अय्नं जिं वयात छुं मज्वीमा धका भिंतुना । वयागु ख्वालय् गुगुं नं दागि दैगु जिमिगु निंतिं सह्य ज्वी मखु । व बांलाः । जिमिसं वयात ययेके मखु, व बांमलाइ । अहा १ पासाया मिखाय् जिगु निपाः तस्वीर । वहे मिखा ल्ह्वयाः थःगु कोथाय् तस्वीर ब्वयातये मास्ति वः । कगकउभलकष्यल दुगु उपन्यास स्वयाच्वना थें हे उत्सुक जुयाः जिपिं वयात पियाच्वना । वइ थें, वइ थें, आः ला व हे वइ थें १ तर व मवः नि । सरगतय् नगु निने थें हें वैगु अंगप्रत्यंगयात लुमंकाः वयात अझ नं पीत जिमिसं धैर्य कया ।
अय् १ वल वल — पासायात जिं सुचं बिया । हमलाया मुकाबिला यायेत न्ह्यचिला च्वंपिं सैनिकत थें हे जिपिं तम्सय् जुया । भचा तापाःनि, सःते ज्यूगु अवस्थाय् मथ्यंनि । मिखा फुति मयासे स्वयाच्वना । लंचा मदुगु लँ, गा मदु, पर्सि मदु, अय् १ पर्सि दु, भचा गंसिचा जुयाच्वंगु जिमिसं चायेका । जिमित माया वन । व न्ह्याः वयाच्वन । वयात छु निं स्वये गन निं स्वेथें जुल । फुक्क बांलाः, वया म्ह छम्हं बांलाः । ल्यूने छकः नं स्वये मास्ति वल । न्यासि वनांच्वन । उखेथुखे मस्वसे, जिमित हे नं मस्वसे, बग्गी सल थें । वं छ्यूगु पलाःया सः ताये दु, ताक, ताक, ताक........। संगीतया दथुइ करताल न्यायेकी थें तुक तुक तुक तुक.....। ग्वालि तज्याःगु चप्पल, ग्वाली लाकामं पात् पात् दायाच्वन । म्हधिकः पाय्छि थें च्वं । प्यं थाहाँ क्वहाँ वना च्वन, जँ सुलुक्क वं, ची हाकःगु गःपः, हाकुसे च्वंगु निपु सरबत, यात्तां प्यातां सनाच्वन । थुकथं हे व सरासर वनाच्वन । म्हसीकेत ला ल्यूने हे स्वयेमाः थें च्वं । व छम्हं हे बांलाः । अप्सरा धैपिं नं थथे हे मखा बांलाइगु जुइ । खने दतले स्वयाच्वना । बहनी लँय् ज्वीबलय् थःगु किपालु ताःहाकः जुजुं वनाच्वनी थें व तापापां वनाच्वना । अले मत सित कि थःगु किपालु थःके हे दुबी थें व नं खने मन्त । व नं जिमिके हे दुबित ला ? मस्यू । जिपिं निम्हं त्वलं जुल । वयात सःते हे ल्वःमन । उलि मछि पियाच्वनागुया मू खोंमोहः थें व्यर्थ जुल । अय्नं जिमिसं आनन्द कया । वःगु, व वंगु, जिमित मस्वसे वंगु व, फुक्कया विभिन्न अर्थ छ्यानाः कविता क्वचायेक ब्वनाः थ्वीके थें थ्वीका, लुदंक थ्वीका । छाय्कि वयात नापलायेगु तोहः जिमिके दनि, वयात हानं नं पी मानि, कन्हय्, कंस,प्यन्हु ........................।
( वयकःया न्हापांगु ज्या जक्वःया लसताय् बाथरुम व मेमेगु  निवन्ध पाखें साभार –स. )