1142 nhoo dan adv

होलि व चिर (च्वसू )

– डा. चुन्दा बज्राचार्य
चिल्लाथ्व अष्टमि अर्थात् फागुण शुक्ल अष्टमिखुनु थाय्थासय् चिर स्वानाः सुरु जुइगु होलि, चिल्लाथ्व पुन्हि अर्थात् फाल्गुण शुक्ल पूर्णिमाखुनु चिर क्वथलाः चिर वाये यंकल धायेवं तिनि होलि सिधःगु जुइ । होलि पर्वयात सरकारं राष्ट्रिय पर्वकथं मान्यता बियाः होलि क्वचाइगु दिं चिर स्वाइगु जूगुलिं उगु दिंयात चिर स्वाइगु अष्टमी हे धकाः धायेगु याःसा होलि क्वचाइगु पुन्हियात होलिपुन्हि धकाः धायेगु चलन दु ।

चिर स्वायेगु
बसन्तपुर लँया दथुइ हनुमान ध्वाखाया न्ह्यःने व यलया कृष्णमन्दिरया न्ह्यःने आदि थाय्थासय् चिर स्वायेगु धकाः ताःहाकःगु पँँथय् स्वतँया चाकलाःगु छत्रय् थीथी रङ्गबिरङ्गया कापः कुचा कुचा चिनाः यःसिं थने थें थनातइगु खः । स्वयेबलय् स्वतँ दुगु चत्र थें च्वं । यलय् कृष्णमन्दिरया न्ह्यःने चिर स्वाइगु धयागु सिमाय् रङ्गी बिरङ्गीया कापः खानाः स्वाइगु खः । चिरया अर्थ खः वसः । विशेष यानाः अझ मिसापिसं पुनिगु वसः खः । वास्तवय् रङ्गीचङ्गी कापः कुचा कुचा चिनाः छत्र थनेगु स्वयां रङ्गी बिरङ्गीया कापः सिमाय् खाना ब्वइगु चिरनाप सतिगु स्वापू खः । थथे चिर स्वायेगु धकाः कृष्णया पालय् अर्थात दैविककालय् गोकुलय् कृष्णं विभिन्न लीला क्यंगु मध्यय् छगू रास लीला खँ नाप स्वापु दुगु खः ।

गोकुलया गोपिनीत छन्हु यमुना खुसिइ म्वःल्हुइत थःपिनि वसः दक्वं खुसि सिथय् तयाः थःपिं खुसिइ दुनाच्वंगु जुयाच्वन । उगु इलय् कृष्ण नं गोपित म्वःल्हुयाः च्वंगु यमुना खुसिइ थ्यंकः वल । गोपिनीतय्सं वसः त्वःताः म्वःल्हुयाच्वंगु कृष्णं खनाः दक्व वसः कयाः सिमाय् खानाः म्वः ल्हुया च्वंपिं गोपिनीतय्त हायेकाच्वंगु जुयाच्वन । लिपा गोपिनीतय्सं कृष्णयात चित्त बुझय् यानाः थःथःगु वसः कयाः पुने खंगुखः । कृष्णं गोपिनीपिनिगु वसः सिमाय् खाःगु हे चिर स्वानाः सिमाय् कापः खायेगु खः धकाः धाइपिं दु । श्रीकृष्णं गोपिनीत नापं रसरङ्ग याःगु जूगुलिं होलिबलय् विशेष यानाः मिजंपिसं मिसापिन्त, मिसापिसं मिजंपिन्त अबिर, रङ्गं कयेकाः, ईकाः, पाकाः, तयेकाः, लोला, बेलुनय् रङ्ग जायेकाः कयेकाः म्हितेगु चलन जूगु धाइपिं दु । मिसा मिजंया दथुइ जक मखु मिसा मिसा, मिजं मिजंपिं दथुइ नं अबीर तयेकाः, रङ्गं छ्वाकाः, पचुकां रङ्ग छ्वाकाः, लोलाय् रङ्ग भरे यानाः बेलुनं कयेकाः होलि म्हितेगु चलन दु ।

होलिया नामकरण ः
फाल्गुण शुक्ल अष्टमिनिसें फाल्गुण शुक्ल पूर्णिमा तक्कया च्यान्हुया दिंयात होलि धकाः नामाकरण यानातःगु दु । थ्व नामाकरण गुकथं जुल धयागु बारे छपु धार्मिक अवधारणा थुकथं खनेदु । हिरण्यकसिपु धयाम्ह छम्ह राक्षस दु । उम्ह राक्षसया धारणाकथं द्यःपिं स्वयां राक्षस बल्लाः । द्यःपिं धयापिं हे शत्रुत खः । उम्ह हिरण्यकसिपुया केहेंया होलिकाया गुण धयागु मिं थिइ मफैगु खः । हिरण्यकसिपुया काय् भक्तप्रल्हाद छम्ह दु । गुम्हसिया उपासना हे विष्णु भगवान खः । हिरण्यकसिपुं थः काय् भक्तप्रल्हादयात विष्णु भगवानया नां काये मते, व झी शत्रु खः धकाः गुलि धाल नं खँ न्यँ हे मन्यं । उकिं थःम्हं जन्म यानातःम्ह काय् प्रल्हादयात स्यायेगु बिचाःयात । उकिं थः काय्यात स्यायेत मिं थिइमफुम्ह केहे“या मुलय् प्रल्हाद तयाः मि च्याकाः दथुइ तयाबिल । मिं थी मफुम्ह मिसाया मुलय् प्रल्हाद च्वनाः नं भगवान विष्णुया हे नां कयाच्वन । लिपा प्रल्हादयात मिं मछ्वसें मिं थिइमखुम्ह होलिकायात हे मिं नौ यानाबिल । व हे होलिकाया नां लिपा होलि धकाः नामाकरण जुयाच्वंगु खः । होलिका धयाम्ह मिसा असत्य पापि बांमलाःगुया प्रतीक खः ।

उकिं होलिया विशेष महत्व धयागु शत्रुया अन्त, पापियात धर्मया विजय जूगुया हर्ष उल्लास माने यानाः हनिगु खः । विजय जुइबलय् अबिर तयाः सिन्दुर जात्रा याये थें पापियात विजय प्राप्ति याइगु खः । उकिं हे चिर स्वानातःगु चिर क्वथलाः निश्चित थासय् थ्यंका चिर दाह यायेगु धकाः चिर स्वानातःगु सिमा च्याकाछ्वयाः नौ यायेगु चलन दु । होलिकायात च्याका नौ याना छ्वये थें चिरयात च्याकेगु खः । नौ यानाः छ्वयेगु खः ।
छन्हु महाद्यः तपस्या च्वनाच्वंबलय् वयागु तपस्यायात भंग यायेत कामदेवं थीथी लिला क्यनाच्वन । थ्व खनाः पौराणिक बाखं कथं महाद्यः तमं थःगु कपालय् च्वंगु स्वंगःगु मिखा कनाः कामदेवयात भस्म याना छ्वत । अथेतुं चिरयात भष्म यानाः ज्ञानगुणया ज्याय् रतिकृदायात भष्म यायेगुकथं चिरयात दाह यात धायेगु नं याः ।
चिर क्वथयेगु ः
फाल्गुण शुक्ल पुर्णिमा अर्थात चिल्लाथ्व पुन्हि खुनु थाय्थासय् थनातःगु चिर क्वथलाः उकियात निश्चित थासय् यंकाः उना छ्वयेगु याइगु खः । येँया बसन्तपुरय् थनातःगु चिर क्वथलाः येँया तिनिख्यलय् यंकाः उइगु याइ । अथे तुं यलया कृष्णमन्दिरया न्ह्यःने थनातःगु चिर बागमति खुसिया सिथय् यंकाः उना छ्वयेगु याइ ।
चिर स्वायेगु व चिर क्वःथयेगु साइत स्वयाः याये माःगु परम्परा दु । विशेष यानाः होलि म्हितिगु धयागु चिर स्वासांनिसें जूसा मुख्य नेपाल सरकारं बिदा बिइगु पुन्हिखुनु जूगुलिं पुन्हिखुनु अप्वः जनतात होलि म्हितेगु याः । थ्वःथ्वः पासापिं जानाः त्वाःत्वालय् म्हितेगु याः । थ्वया नापनापं छथासं मेथाय् वनाः लँय्लँय् हे होलि म्हितेगु याइगु खः ।