1142 nhoo dan adv

होलिपुन्ही विशेषः‘होलि’या नामाकरण

होलि मिसा–मिजंदथुइ ख्यालि न्हिलिया उत्सव
डा. चुन्दा बज्राचार्य
फाल्गुण शुक्ल अष्टमीनिसें फाल्गुन शुक्ल पूर्णिमा तक्कया च्यान्हुया दिंयात ‘होलि’ धकाः नामाकरण यानातःगु दु । थ्व नामाकरण गुकथं जुल धयागु बारे छपु धार्मिक अवधारणा थुकथं खनेदु–

हिरण्यकसिपु धयाम्ह छम्ह दैत्य दु । उम्ह दैत्यया धारणा कथं द्यःपिं स्वयां दैत्य बल्लाः । द्यःपिं धयापिं हे शत्रुत खः । उम्ह हिरण्यकसिपुया केहेँ होलिकाया गुण धयागु मिं थिइ मफइगु खः । हिरण्यकसिपुया काय् भक्त प्रल्हाद छम्ह दु । गुम्हसिया उपासना हे विष्णु भगवान खः । 

हिरण्यकसिपुं थः काय् प्रल्हादयात विष्णु भगवानया नां काये मते, व झी शत्रु खः धकाः गुलि धाल नं खँ न्यँ हे मन्यं । उकिं थःम्हं जन्म यानातःम्ह काय् प्रल्हादयात स्यायेगु विचाः यात । उकिं थः काय्यात स्यायेत मिं थिइमफुम्ह केहेँया मुलय् प्रल्हाद तयाः मि च्याकाः दथुइ तयाबिल । मिं थीमफुम्ह थः केहेँ होलिकाया मुलय् प्रल्हाद च्वनाः नं भगवान विष्णुया हे नां कयाच्वन । लिपा प्रल्हादयात मिं मछ्वःसे मिं थीमखुम्ह होलिकायात हे मिं नौ यानाबिल ।व हे होलिकाया नां लिपा होलि धकाः नामाकरण जुयाच्वंगु खः । होलिका धयाम्ह मिसा असत्य पापी बांमलाःगुया प्रतीक खः । उकिं होलिया विशेष महत्व धयागु शत्रुया अन्त, पापीयात अन्त्य यानाः धर्मया विजय जूगुया हर्ष उल्लास माने यानाः हनीगु खः । विजय जुइबलय् अबिर तयाः सिन्दुर जात्रा यायेथें पापीयात अन्त्य यानाः विजय प्राप्ति याइगु खः । उकिं हे चिर स्वानातःगु सिमा च्याकाछ्वयाः नौ यायेगु चलन दु । होलिकायात च्याकाः नौ यानाः छ्वथें चिरयात च्याकेगु खः । नौ यानाः छ्वयेगु खः ।
छन्हु महाद्यः तपस्या च्वनाच्वंबलय् वयागु तपस्यायात भंग यायेत कामदेवं थीथी लिला क्यनाच्वन । थ्व खनाः पौराणिक बाखं कथं महाद्यः तमं थःगु कपालय् च्वंगु स्वंगःगु मिखा कनाः कामदेवयात भस्म यानाछ्वत । अथेतुं चिरयात भस्म यानाः ज्ञानगुणया ज्याय् रतिक्रिदायात भस्म यायेगु कथं चिरयात दाहयात धायेगु नं याः

‘होलि’ मिसा–मिजंदथुइ ख्यालि न्हिलिया उत्सव

नेवाःतय् खय्तला श्रीपंचमीकुन्हु ससुपूजा यानाः होलि म्हितेगु सुरु जुइ धुंकीगु खः । श्रीपञ्चमीकुन्हुनिसें फागुपुन्हि तक्क होलि म्हितेगु याइगु खः ।
होलिबलय् थें लँय् लँय् त्वाःत्वालय् म्हितेगु यायेगु याइमखु । छुं विवाह, व्रतबन्ध वा छुं पूजा यानाः वा ससुद्यः पूजा यानाः, ससुद्यःया देवस्थानया नापं पूजा वनावःपिं लिहाँ वल धाःसा थःथः हे लँय् लँय् होलि म्हितेगु याइ । लँय् नापलाःपिं मनूतय्त ख्याः यानाः, अनुरोध यानाः, अबिर तयेकेगु याइ ।

होलि विशेष यानाः मिसा–मिजंतय् मतिनामिपिन्त मिसां मिजंयात, मिजनं मिसायात थःगु मतिनाया भावना व्यक्त यायेगु खः । फागुबलय् अभिव्यक्त यानाः तःगु फागु म्ये छुं कुचा थनन्ह्यब्वयाः

झ्यालय् च्वंगु तुकंमाः व हे ल्यासे जितः माःव ल्यासे मदयेकं जा हे मनया
थ्व झ्वः छम्ह मतिनामि मिजं नं अभिव्यक्त यानातःगु लोकोक्ति खः । अथे तुं मिसाम्ह थः मतिनामि नापलायेगु खँ थुकथं व्यक्त यानातःगु लोकोक्ति दु ः
दाला दंक बजि तये
हेँय् खँय् निग्वः काला तये
जिचाभाजु वइबलय् खापां काकाः छ्वये

होलि येँया नेवाःत जक मखु विशेष यानाः नेपाःया पहाडय् बसोबास यानाच्वंपिं स्वयां तराई बासिपिं नेपाःमिपिनि तःधंगु नखः कथं हर्ष उल्लास यानाः म्हितेगु चलन दु । न्ह्याथाय् नं पासा पासापिनि दथुइ म्हितेगु याःसा थः यःपिं मिसातय् मिजंतय्त, मिजंतय् मिसातय्त अबिर तयाः थःगु मतिनाया अभिव्यक्त याइगु चलन दु । तराईबासिपिनि गुम्हगुम्हसिया विधुवाम्ह मिसाप्रति मतिना जुयाच्वन धाःसा होलि म्हिताः मिजनं अबिर, रंग तयाः विधुवायात सधुवा यानाः कायेगु परम्परा नं मदुगु मखु ।
होलिपुन्हि बुद्धधर्म कथं छगू पर्व नं खः । थ्वकुन्हुं सिद्धार्थ राजकुमार थःगु गृहस्थी जीवन त्वःताः बुद्धत्व प्राप्त याये धुंकाः दकले न्हापां थःगु कपिलवस्तु क्षेत्रय् भिक्षाटन याःबिज्याःगु दिं खः ।