1142 nhoo dan adv

हेलागुलि लं अर्थात् भोटो छु खः ?

–श्रीकृष्ण महर्जन

बुंगद्यःया रथ जात्रा दँय् दसं यलय् अले झिंनिदँय् छकः बुंगंनिसें यलय् तक हइगु चलन दु । थ्यंमथ्यं १६ सय दँ न्ह्याःनिसें हे बुंगद्यःया रथ जात्रा न्ह्याःगु खः धाइ । बुंगंनिसें यलय् तक दँय् दसं रथ जात्रा याना हयेगु थाकूगुलिं थनि ४ सय दँ न्ह्यः यलया जुजु श्रीनिवास मल्लया इलंनिसें जक अथे झिंनिदँय् छकः बुंगंनिसें अले दँय् दसं यलय् यायेगु चलन न्ह्याकूगु खः । रथ जात्राया झ्वलय् बछलाथ्व पारु खुन्हु रथय् बुंगद्यःयात तइगु चलन दु । न्हापा न्हापा जूसा उखुन्हु हे बुंगंनिसें यलय् हइगु चलन दुगु खःसा उकिया संकेत कथं उखुन्ह पसुकां सालेगु भाय् यानाच्वंगु नं मदुगु मखु । जब तृतिया फुना चौथि क्यनी उगु इलंंनिसें बुंगद्यःया रथ जात्रा सुरु जुइ । दक्ले न्हापां बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् पूच्वंनिसें गाःबहाः तक यात्रा याइगु खः । थनि निगू दशक न्ह्यः तक उगु रथ यात्रायात येँमित वना हे सालीगु खः । गाःबहाः तकया जात्रा अर्थात गाःबहाः याः धाइगु यमितय्गु धाइ अले स्वर्गलोकया यात्रा धाइ । गांबाहाः लागांनिसें नुगः लागा तकया यात्रायात ख्वपया जनताया जात्रा धाइ । न्हापा न्हापा ख्वपय् च्वंपिं हे वया रथ साला यंकीगु खः ।

थुगु जात्रा ख्वापया जुजु नरेन्द्रदेवया नामाय् जुयाच्वंगु खःसा थुगु जात्रायात मत्र्यलोकया यात्रा धाइगु चलन दु । नुगःलागांनिसें लगं जुया इति त्वालय् तक यंकीगु जात्रा धाइगु यलय् च्वंपिनिगु जात्रा खः । यलया ललित ज्यापुया नामय् यानातःगु थुगु जात्रायात पाताललोककया जात्रा धाइ । यलया इति त्वालंनिसें ज्याउलाख्यः तकया जात्रायात किपूमितय्गु जात्रा धाइ । किपुलिइ च्वंपिं बाजं थाना वना रथ साः वनेमाः । किपू नाप नापं न्हय्गांया जात्राया रुपय् नालातःगु दु । थुकियात ल्यंदुपिं फुक्क जीव अर्थात प्राणीया जात्राया रुपय् नालातःगु दु । यला पूच्वय् च्वंपिं नं किपुलिइ नं वनाच्वंगु जुया पूच्वय् रथय् द्यः तइगु इलय् वा अनं सालाः यंकीगु इलय् अनया नेवाःतय्सं नखःया रुपय् हनाच्वंगु मदु । बुंगद्यःया रथ ज्याउलाख्यलय् थ्यंगुया स्वन्हु दुखुन्हु बहनी पूच्वया मलेकु धाइपिं स्यस्यःतय्संं जा ह्वलयेगु ज्या याइ । जा थुया जात्रा हे याना चान्हय् अन द्यःयात छायेगु नाप नापं जा ह्वलयेगु याइगु जुया हे उगु ख्यःयात जाह्वाला ख्यः धाधां ज्याउलाख्यः अले धाधां आः वया ज्याउलाखेल धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु खने दु । अबले हे चान्हय् पान्जु व गुरुजुपिनिगु कलापिं अर्थात नकिंपिन्त चचा हाला दिगिदिगि खाकीगु याइ उकियात हे नकिं खाकेगु धाइगु खः । 

बुंगद्यःया रथ जात्राया झ्वलय् सामान्यतया बुंगद्यःया रथ ज्याउलाख्यलय् थ्यंगुया प्यान्हु दुखुन्हु दक्ले लिपांगु जात्रा कथं भोटो क्यनीगु अर्थात प्वाकलं क्यनीगु जात्रा खः । भोटो क्यनीगु जात्रायात नेवाःतय्सं न्हापांनिसें हेलागुजि लं क्यनीगु जात्रा धायेगु याना वयाच्वंगु खः । हेरा दुगु लं जूगुलिं हेलागुलि लं धाःगु अले प्वाकलं थें च्वंगुलिं प्वाकलं धाःगु नापं लिपांगु इलय् वया भोटो धायेगु याना हःगु खयेमाः ।

प्वाकलंया न्यकं बाखं

न्हापा न्हापा कर्कोट नागराजाया जहान म्ह मफाया वासः यायेत मनूत माः जूगु जुयाच्वन । अले बुँइ ज्या यानाच्वंम्ह ज्यापु छम्ह खना उम्ह ज्यापुयात तःधंपुखू दुनेया कर्कोट नागराजाया दरबारय् ब्वना यंकल । नागया कलायात मिखा स्याःगुलिं वासः यायेमाःगु जुया छुं नं याये मसया हे थःगु न्हय्पनय् च्वंगु खिति तुइका बिल अले व तयेवं धात्थें लन । उग्रिमय् हे बरदान फ्व धाल । नागं फिनातःगु तसकं ज्वालाज्वाला थियाच्वंगु प्वाकलं हे फ्वन । कर्कोट नागराजां बिया हल । उगु प्वाकलं द्यागिमय् तया ज्या यानाच्वंगु अवस्थाय् भूत वया खुया यंकल । ज्याउला जात्राया दिनय् भूतं उगु प्वाकलं फिना वल । प्वाकलं अर्थात भोटो सुयागु धइगु खँय् विवाद जुल अले सुना नं प्रमाण बिइ मफुगुलिं बुंगद्यःया हे जिम्माय् तयेगु ज्या जूगु खः । उकिं हे ज्याउला जात्राया दिनय् उगु प्वाकलं अर्थात भोटो क्यना वयाच्वंगु खः धाइ । प्वाकलं अर्थात हेलागुलि लं क्यनीगु जात्रायात हे भोटो जात्रा धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु खः ।



हेलागुलि लं अर्थात भोटो गज्वःगु खः ?

ज्याउलाख्यलय् जात्राया दिनय् क्यना वयाच्वंगु हेलागुलि लं अर्थात प्वाकलं धइगु हाकूगु कापतय् हिरा मोति, रत्न, ह्याउँगु थी नापं लुँया जरी तकं तयातःगु प्वालाप्वाला थिइगु लं खः । जरी प्यंकुंलाःगु कथंया खः । उगु भोटोय् दक्ले अप्वः जरी हे तयातःगु खने दु । प्वाकलं अर्थात भोटो धायेगु याना वयाच्वंसां बास्तवय् व प्वाकलं थें न्ह्यःने व लिउने दुगु प्वाकलं थें जाःगु धाःसा मखु । न्ह्यःनेया छगू ब्व जक खः । उगु प्वाकलनय् पुथु नं मदु । अले न्ह्यःने जक ज्वालाज्वाल थीगु खःसा ल्यूनेपाखे सामान्य कथंया खः । कापःया ल्याखं उगु लं म्हिचां लिकायेवं काचकुच गनं नं जुया मच्वनीगु ख्वातुसे च्वंगु कथंया खः । हेलागुलि लं अर्थात प्वाकलं थ्यंमथ्यं बागू किलो बराबरया तौल दु । पाःया ल्याखं धायेगु खःसा न्यादँ खुदँ दुम्ह मचां फिइगु प्वाकलंया न्ह्यःनेच्वंगु ब्व थें जक खः । ककु लाइगु थासय् लुँयागु स्वां थें जुइक तयातःगु दुसा प्वाकलंया ब्या छकू हाकः जुइसा च्वं क्वय्या हाकः धाःसा छकुत्या हाकः जुइ । हेलागुलि लं अर्थात भोटोयात ह्याउँगु म्हिचा दयेका तया तइगु खः । पुथु म्हिचा थें निखेरं सालेगु खिपः मखुसे छखें जक सालेगु खिपः तयाततःगु विशेष प्रकारया उगु मिता खः । प्वाकलं धाःसा म्हिचाये तयेत स्वबः जुइक लःथ्याना तयातइगु खः । अले म्हिचाय् झौ छाप अर्थात लालमोहर तया तइगु खः ।



भोटो गुगु कथं क्यनी ?

बुंगद्यःया मखुसां बुंगद्यः  नाप नापं हे दइगु उगु कथंया बहुमुल्य प्वाकलं अर्थात हेलागुलि लंयात क्यनेगु ज्या दँय् दसं यलया ज्याउलाख्यलय् व झिंनिदँय् छकः बुंगया ज्याउला ख्यालय् क्यनेगु याना वयाच्वंगु दु । यलया ज्याउला ख्यालय् भोटो क्यनेगु झ्वलय् दक्ले न्हापां पुथु दुगु म्हिचां लिकाये त्यल धकाः राष्ट्रप्रमुखयात क्यनेगु याइ । गुथि संस्थानया प्रतिनिधि अथे म्हचा क्यनेवं राष्ट्रप्रमुखं छ्यं संके धुनेवं झौ छाप तयातःगुयात लिकया भोटा म्हिचां लिकया दक्ले न्हापां बुंगद्यःयात क्यनी । अनं लिपा राष्ट्र प्रमुखयात पश्चिमपाखे क्यनी । अले रथया पश्चिम, दक्षिण, पूर्व व उत्तर दिसाया द्यःया जवय् कुनय् च्वना क्यनेगु याइ । अनं लिपा हाकनं अथे हे फुक्क दिसाय् द्यःया खवय् कुनय् च्वना क्यनेगु याइ । अथे हे दथुइ च्वना नापं याना फुक्क दिसाय् च्वना स्वक्वः स्वक्वः तक क्यनी । अले दक्ले लिपा म्हचाय् तया म्हिचा नापं राष्ट्र प्रमुखयात क्यनेगु याइ । अनंलि झौछाप अर्थात लालछाप तया द्यःयाथाय् तइगु खः । थुगु कथं भोटो क्यनेगु ज्या दँय् दसं याना वयाच्वंगु दु ।  

प्वाकलं निगः देगलय् तइगु

छुं नं द्यःया समान्य कथं छगः जक देगः दइगु खः । तर बुंगद्यःया देगः धाःसा निगः दु । यलया तःबाहालय् छगः अले बुंगय् छगः याना निगः देगः दु । दच्छिया दुने निगः हे देगलय् खुला÷खुला ई बुंगद्यःयात तइगु चलन दु । उत्तरयाण धकाः यःमरि पुन्हिनिसें बुंगद्यःयात यलया तःबहालय् च्वंगु देगलय् अले सूर्य दक्षिणायण धकाः ज्यापुन्हिनिसें बुंगय् च्वंगु देगलय् तइगु चलन दु । छम्ह हे द्यःयात दच्छिया दुने हे निगः देगलय् तइगु संभवत थ्व हे छगू जक चलन जुइमाः । अथे छु देगलय् द्यः तइगु इलय् ज्याउला जात्राया इलय् क्यनीगु भोट अर्थात हेलांगुलि लं नं तया तइगु खः । प्वाकलं अर्थात हेलांगुलि लं दुगु सेफ बुंगद्यःया नापं हे तयेमाःगु चलन दु ।

 
हेलागुलि लं सुरक्षाया भाला

हेलागुलि लं अर्थात भोटो सुरक्षाया भाला बुंगद्यःयात बिया तःगु खः धाइ । सुयागु खः धकाः धाये मफुगु अवस्थाय् बुंगद्यः नापं हे तया तइगु धइगु हे बुंगद्यःयात सुरक्षाया भाला बियातःगु खः धाइ । बुंगद्यःया प्वाकलं मखुसां नं उकियात सुरक्षाया भाला धाःसा बुंगद्यःयात हे बियातःगु खः धकाः पान्जुपिन्सं तकं स्वीकार यायेगु याना वयाच्वंगु दु । बुंगद्यः गन गन तइ अन अन अन हे भोटो तया तयेमाःगु चलन दु । अथे हे झिंन्यान्हुया छकः बुंगद्यःया पाःलाः हिलेगु याइसा उगु इलय् व हे भोटोयात झौछाप तयातःगुयात नं स्वयेगु व पाःलाःम्हेसित सुरक्षाया नितिं लःल्हाना बिइगु ज्या गुथि संस्थानं याना वयाच्वंगु दु । प्रत्येक चःह्रेया दिनय् हे अथे बुंगःया पुजारी कथं पाः हिलेगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । बुंगद्यःया पाञ्जुपिं धायेबलय् मूल रुपं पुजारीत खः । थुपिं फुक्कं हे बुंगयापिं हे खः । पाञ्जुपिं मध्ये नं शाक्य अर्थात बरे थरयापिं नीप्यम्ह अले बज्राचार्य अर्थात गुरुजुपिं न्हय्म्ह दइ । पाञ्जुपिं मुक्कं याना स्वीछम्ह दइगु खःसा बुंगद्यः नापं याना स्वीनिम्ह दइगु खः । व हे स्वीछम्हेस्यां हे बुंगद्यःयाथाय् च्वनेगु पाः कयाच्वनीसा इमिसं बुंगद्यःया परिवार कथं नाला वयाच्वंगु दु । अले भोटो अर्थात प्वाकलं नं बुंगदेवं सुरक्षाया भाला कयातःगु जूसां नं बास्तवय् पान्जु व गुरुजुपिन्सं हे व्यवहारीक रुपं सुरक्षाया भाला कया कया वयाच्वनागु खः धकाः धाइ । देगलय् लाइगु इलय् जक मखु रथय् द्यः लाइगु इलय् नं उगु हे कथं भोटोयात सुरक्षा याना तयेगु ज्या याइ ।