zero media family planning adv

हानं तःभुखाय् ब्वइ ला ?

– महर्जन रत्न –
वंगु वैशाख १२ गते नेपालय् गोरखा केन्द्रविन्दु जुयाः ब्वःगु तःभुखाय् लिपा बैशाख २९ गते मंगलवाः दोल्खा केन्द्रविन्दु जुयाः ब्वःगु दकलय् तःधंगु ६.८ रेक्टर स्केलया लिभुखाय् ब्वये धुंकाः आतक ४२७ क्वः ४ रेक्टरं स्वयाः तःधंगु लिभुखाय् ब्वये धुंकूगु दु । छगूकथं धाये लिभुखाय् अझं ब्वया हे च्वंगु दनि ।

थ्वहे दथुइ थौंकन्हय् तःभुखाय्या थीथी हुइनाभुइना जुयाच्वंगु दु । मनूतय्त सचेत यायेगु सिबय् ख्यायेगु कथं यक्व हल्ला नं जुयाच्वंगु दु । लिपांगु इलय् बीबीसीपाखें नेपालय् बैशाख १२ या तःभुखाय् स्वयां तःधंगु भुखाय् ब्वयेफु धइकथंया खँ पित हयेवं थन मनूत तसकं ग्यानाच्वंगु खः । अझ स्वनिगः वा स्वनिगः जःखः केन्द्रविन्दु जुइगु खं यानाः येँ, यल, ख्वप व जःखःया बस्ती च्वंपिं मनूत ला थारा हे न्हुइगु अवस्था तकं न्ह्यब्वःगु कारणं भुखाय्या त्रास अप्वयावःगु खः ।

वंगु भुखाचं इण्डोटिबेट प्लेट मिलय् मजूनिगु व स्वनिगःया बं ११ गू किमि दुने त्रिकोणया रुपय् फल्ट बनय् जूगु व शक्ति गुगुं नं इलय् पिहाँ वयेत तःधंगु भुखाय्या रुप कायेफु धइगु इमिगु दावी खः । थुकथं मनूतय् न्ह्यपुइ छगू ग्यानापुगु न्ह्यसः दनाच्वंगु दु ‘तःभुखया् हाकनं ब्वइतिनि ला ?’भुखाय्या सवालय् थीथी विज्ञपिसं थीथी बिचाः तयेगु यानाच्वंगु दु । विज्ञ धाःपिं गुलिं ला भुखाय्या मखसें मौस्मविज्ञनिसें मेमेगु ख्यःयापिं नं जुयाच्वनीगु गुमिके व्यवहारिक ज्ञानबाहेक दुग्यंक भुखाय्या प्रकृति व स्थिति बारे ज्ञान हे दइमखु । इपिं हे विज्ञ धकाः पत्रपत्रिका व रेडियो टिभी नवाना जुइगु । मस्यूगु खँय् च्वका नायः जुयाः नवाः जुइमज्यू धकाः गुलिखे विज्ञपिसं हे विरोध नं यानावःगु खः ।

‘हाकनं तःभुखाय् ब्वइगु सम्भावना’या खँय् थ्व च्वमिं यक्व विज्ञपिनि च्वसू ब्वनेगु नापं वय्कःपिंनाप स्वापू तयाः सहलह यायेगु नं याना वइच्वंगु खः । थ्वहे झ्वलय् अमेरिकाया छगू संस्थाय् आवद्ध छम्ह नेवाः विज्ञनाप नं स्वापू तया वय्कःया विश्लेषण नं काःगु खः । वय्कःया कथं समाचारय् बय्बय् जुयाच्वंगु हाकनं वइ धाःगु तःभुखाय्या बारे नेचर जियो साइन्सं पित ब्यूगु खँ थनि खुला न्ह्यःया पुलांगु हे डाटा लिसा कया पिनेहःगु खँ धयादीगु दु । थुकी न्हूखँ छु ंहे मदु । अथे हे बिबीसीया बुखँय् नं न्हूगु छुं हे मदुगु व मेमेगु बुखँय् नं न्हूडाटा विश्लेषण व प्राविधिक खँ छुं मदुगु व पुलांगु हे खँयात रिसाइकल यानाः बय्बय् यानाच्वंगु जक खः धकाः दावी यानादिल ।

वय्कःया विश्लेषणकथं भुखाचं स्वनिगःयात संका हे च्वनी । थथे जूगु मू हुनिं धैगु तःभुखाय्लिपा स्वनिगःया तःलय् न्हूगु फल्ट पिहाँ वयाः खः । व फल्ट पन्ति, नगरकोट, ख्वप, यल, किपू, धादिङ (नौबिसे लागा) जुयाः उत्तरी चितवनतक थ्यनाच्वंगु दु । न्हूगु फल्ट सक्रिय जुया हे च्वनी तर थ्व मेजर फल्ट मखु । अथे जुयाः थ्व फल्टय् तःधंगु भुखाय् ब्वइमखु । चीधंगु भुखाय् ब्वयाच्वनी । तर थुकी ग्यायेमाःगु खँ छु धाःसा चीधंगु भुखाय् जूसां केन्द्रविन्दु लिक्क लिक्क लाइगु कारणं स्वनिगलय् क्षतिया खतरा धाःसा दया हे च्वनी ।

मेखे गोरखाया फल्टय् गुलि इनर्जि रिलिज जुइमाःगु खः उलि मजूनि । अनया जियोलोजिकल स्टे«स मुनावनाच्वंगु दु । अनपाखें वयेमाःगु लिभुखाय् ९बतभचकजयअप० मवःगु जुयाः अनया स्टे«सयात स्वनिगःया न्हूगु फल्टं कम्पेन्सेट यानाबीगु सम्भावना दु । अथे जुयाच्वंगु जूसां थुगु फल्टपाखें ४.२ निसें ४.८ रेक्टर तकया जक भुखाय् ब्वइगु खनेदु । उकिं थ्व फल्टयात ग्यानापुगु ९च्ष्कप० कथं मकाःसां नं ज्यू ।

दोलखाया रामेछाप फल्टय् गुलि इनर्जि रिलिज जुइमाःगु खः स्वभाविककथं जुयाच्वंगु दु । अनया फल्ट स्थिर जुइगु लँपुइ हे दु । उखेपाखें नं आः ४.१ निसें ४.९ तकया लिभुखाय् जक वइगु खनेदु । उकिं थ्व फल्ट नं उलि ग्यानापु मजुइधुंकल ।

थौंकन्हय् दकलय् ग्यानापुइफुगु भुखाय् धइगु पश्चिम नेपालपाखे वनीगु भुखाय् जुइफु । पश्चिम नेपालंनिसें भारतया काश्मिरतकया बेल्टय् तःधंगु भुखाय् ब्वयेगु लिबाय् धुंकल । व क्षेत्रया तःभुखाचं स्वनिगःयात तसकं संकीगु अवस्था दु । थुगु क्षेत्रय् ७.६निसें ८.५ रेक्टर स्केल तकया भुखाय् ब्वइगु खनेदु । थ्व थासय् तःभुखाय् ब्वइतिनि धकाः विज्ञपिसं धयावयाच्वंगु ३०÷४० दँ दयेधुंकल । लिपांगु अवस्थाय् ग्यानापुइफुगु भुखाय् धैगु स्वनिगःया निंतिं थ्वहे भुखाय् नं जुइफु । थ्व भुखाय्या केन्द्रविन्दु गुलि पश्चिमपाखे वन उलि स्वनिगलय् प्रभाव कम जुइ । पोखरांनिसें कयाः भारतया काश्मिरतक थुकिया केन्द्रविन्दु लायेफु ।

थ्व च्वय् न्ह्यब्वयागु खँ छम्ह विज्ञया ताःईया अध्ययन लिपा विश्लेषण खः । उकिं स्वनिगलय् केन्द्रविन्दु जुयाः तःभुखाय् ब्वइगु आ या निंतिं सम्भावना खनेमदु । अय्नं चीधंगु भुखाय् नं ग्यानापुइफु । मेखे पश्चिमय् ब्वइगु सम्भावना दुगु तःभुखाचं नं थन प्रभाव लाकेफुगु खनेदु ।

 

भुखाय्यात कयाः स्वनिगःबासी सचेत जुयाः च्वनेमाःगु अवस्था द हे दनि । छगू खँय् स्वनिगःवासी ढुक्क जुइमाः कि थन केन्द्रविन्दु जुयाः तत्काल तःभुखाय् ब्वइमखु, चिचीधंगु भुखाय् वना हे च्वनी । उकिं स्वनिगः केन्द्रविन्दु जुयाः तःभुखाय् ब्वइ धकाः बय्बय् जुयाच्वंगु खँ मात्र हल्ला जक खः ग्यायेमाःगु अवस्था मदु धकाः थुइकेमाः ।