nepal investment baink

हाकनं च्याके हे माःगु संविधान

- डा. बाल गोपाल श्रेष्ठ

न्हूगु संविधान देय् विखण्डनया दस्तावेज दयेके त्यंगुला मखुला ?

२०४६ सालया जनआन्दोलनया लिच्वःकथं नेपालं २०४७ सालय् छगू संविधान ब्यूगु खः । थुखे तत्कालीन प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईनं उगु संविधान हलिमय् हे सर्वश्रेष्ठ जूगु व उकिया कमा व फुलस्टपतकनं लिकायेम्वाःगु दाबी यात । उखे जनआन्दोलनया छम्ह सहयात्री नेकपा एमाले धाःसा उकिया आलोचनात्मक समर्थन यासें कांग्रेसी मूलधारय् बाः वन । छुं छुं चिचीधंगु दल व पुचः धाःसा उगु संविधान घोषणाया न्हियात हे हाकूगु दिँया द्वपं बियाः आन्दोलनय् वल । नेपाःया थीथी जाति व भाय्या जनताया समान अधिकारया मागयात सुनिश्चित मयाःगु उगु संविधानयात नेपालभाषा व खसभाषाया महान कवि दुर्गालाल श्रेष्ठथें जाःपिं व्यक्तित्वपिन्सं उगुहे इलय् च्याके माःगु संविधान ठहर याना विरोध यात ।

चिचीधंगु दल पुचःया आन्दोलन व विद्वत व्यक्तित्वपिनिगु भद्र विरोधं सत्तधारी ततःधंपिं राजनितिक पार्टीत अथें क्वछुइगु खँहे मदु । तर हलिमय् सर्वश्रेष्ठ घोषित उगु संविधान दयेकूगु छगू दशक मपुलेवं नेपालय् माओवादी जनयुद्ध न्ह्याःगु स्वयेदत । कमा व फुलस्टप तकहे हीके म्वाःगु दाबी याःगु संविधान जनयुद्ध व २०६३ सालया जनआन्दोलनया लिच्वःकथं फोहरय् वान्छ्वयेत बाध्य जुल । २०६३ सालया जनआन्दोलनया उपलब्धिकथं न्हूगु संविधान दयेकेत नेपाली जनतायात संविधानसभांब्यूबलय् नेपालय् २४० दँया ताःहाकःगु निरंकुश शासन याःम्ह शाहवंशीय शासन असान्दर्भिक व अन्त्य जूवन । अन्तय् जनताया मागकथं संविधानसभाया चुनाव जुयाः न्हूगु संविधान च्वयेत फुक्कं देशवासी न्ह्यात ।

विडम्बना नेपाःया प्रतिगामी राजनीतिक पार्टी व राजनेतातसें ह्यूपाःया थुगु लहरयात सहयाये मफुत । इमिसं तन, मन, धन पानाः ह्यूपाःया एजेण्डात ताःमलाकेत शक्ति व ई फुकल । लिपा जनआन्दोलनया बलय् निस्वंगु नेपाःया न्हापांगु संविधानसभापाखें जनचाहनाकथंया न्हूगु संविधान दयेकेगु ज्यायात ताः मलाकल । देशय् ह्यूपाः स्वये मयःपिं सर्वोच्च अदालतया छुं न्यायाधीशया बदनियतपूर्ण आदेश पालना यानाः संविधानसभा विधटन यायेत बाध्य यात । थथे मतिइ हे मदुगु निक्वःगु संविधानसभा नेपाली जनतायात बिल । थ्व राजनीतिक नेता व पार्टीतसें नेपाःमि व नेपाःप्रति याःगु तःधंगुृ घात खः । उगु अक्षम्य अपराधया लिच्वःकथं देय्नं ताःहाकःगु संक्रमणकाल व यक्व सम्पत्ति नोक्सानी यात ।

म्हाइपुगु खं वहे सर्वोच्च अदालत गुकिया आदेश पालनाया लिच्वः कथं निक्वःगु संविधानसभाया ब्वलन तर वंहे थौंकन्हय् अन्तरिम संविधानया धारा १३८ व ८२ हाचां मगायेत व संविधानसभां हे नामांकन व सीमांकन यानाः संघीयतासहितया संविधान घोषणा यायेमाः धकाः याःगु आदेश धाःसा सत्ताधारी कांग्रेस व एमालेनापं सत्तालोभय् दुहांवपिं एकीकृत माओवादी व फोरम लोकतान्त्रिकं माने यायेमाःगु मतायेकल । अःखः सर्वोच्च अदालतया आदेशं संविधानसभाया सर्वोच्चताय् हमला जुल धकाः इमिसं उगु आदेशयात वास्ता हे मयासें जनजाति, मधेशी, महिला व दलित सकसियां विरोधया बाबजुद मस्यौदा संविधान संविधानसभाय् पेश यात । इपिं संविधानसभाया सर्वोच्चताप्रति धात्थें प्रतिबद्ध दुसा न्हापांगु संविधानसभा विघटन याःगु सरासर गलत खः व निक्वःगु संविधानसभाया चुनाव ला झन तःधंगु गल्ती साबित जूवन । निक्वःगु संविधानसभा ला जनभावना व चाहनाया नं मखुसा इमिसं याइगु ज्यानं जनसरोकारया विषय जुइगु खँ हे मजुल ।

थेहे विसंगत स्थितिया लिच्वः झीसं खनाच्वंगु दु । संविधानसभाया मस्यौदा संविधान प्रस्तुति व प्रस्तुतिनापं मधेशी व जनजातिया पहिचान व अधिकारया हिमायती पार्टीतसें उकियात च्याकेत स्वःगु खनेदु । थुगु धोखापूर्ण संविधान मस्यौदा मिइ च्याकेगु अभियान जुइत्यंगु प्यख्यरं खनेदु । खास थ्व प्रतिक्रिया जक हे खः, संघीयता पक्षधरतय्गु सिट ल्याः म्हो जूगुलिं खासय् संघीयताविरोध राजनीतिक दलत अप्वः हे उत्साहित जुइबलय्, जनजाति, मधेशी, दलित मिसापिनिगु अधिकारयात अन्तरिम संविधानं बीत्यंगु अधिकार व संघीयतायातनं अःखः जुइगु खनेदु ।

अन्तरिम संविधानं स्पष्ट याःगु प्रावधान व सर्वोच्च अदालतया आदेशयातनं बेवास्ता यानाः बहुमतया बलं अल्पमतया सःयात न्हुइगु थःगु हक खः धाइपिं हिटलरी मान्यतां परिचालित नेपाली कांग्रेस व नेकपा एमाले, एकीकृत माओवादी व गच्छदारया मधेशी पार्टीनापंया साथ कयाः न्ह्याःवनेत स्वःगु स्पष्ट खनेदु । अन्तरिम संविधानया धारा १३८ उपधारा ९१० य् वर्गीय, जातीय, भाषिक, लैङ्गिक, सांस्कृतिक, धार्मिक व क्षेत्रीय भेदभावया अन्त्य यायेत राज्यया केन्द्रीकृत व एकात्मक ढाँचायात अन्त्य यानाः राज्यया समावेशी, लोकतान्त्रिक संघीय शासन प्रणालीसहितया अग्रगामी पुनर्संरचना याइ । ९१क० मधेशी जनता लगायत आदिवासी जनजाति व ल्यूनेलाःपिं अन्य क्षेत्रया जनताया स्वायत्त प्रदेशया चाहनायात स्वीकार यानाः नेपाः संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य जुइ । प्रदेशत स्वायत्त व अधिकार सम्पन्न जुइ । नेपाःया सार्वभौमिकता, एकता व अखण्डतायात अक्षुण्ण तयाः स्वायत्त प्रदेशतय्गु सीमा, ल्याः, नां व संरचनाया अतिरिक्त केन्द्र व प्रदेशया सूचीतय्गु पूर्ण विवरण, साधन–स्रोत व अधिकारया बाँडफाँड संविधानसभां हे निर्धारण याइ धकाः उल्लेख यानातःगु दु । उपधारा ९३० य् राज्यया पुनर्संरचना व संघीय शासन प्रणालीया स्वरुपसम्बन्धी खँया लिपांगु क्वछिना संविधानसभां हे निर्धारण याःगु बमोजिम जुइ धकाः स्पष्ट याःगु दु । नापं धारा ८२ हे संविधानसभां पारित याःगु संविधान
प्रारम्भ जूगु दिँनिसें संविधानसभाया ज्या समाप्त जुइ धकाः स्पष्ट च्वयातःगु दु ।

अन्तरिम संविधानया धारा १३८ व धारा ८२ स्पष्ट याःगु प्रावधान व सर्वोच्च अदालतया आदेशयातनं वास्ता मयासें बहुमतया बलं अल्पमतया सःयात न्हुइगु थःगु हक खः धाइपिं हिटलरी मान्यतां परिचालित नेपाली कांग्रेस व नेकपा एमाले, एकीकृत माओवादी व गच्छदारया मधेशी पार्टीसमेतया साथ कयाः न्ह्याःवनेत स्वःगु स्पष्ट दु । बहुमतया बलं अल्पमतया अधिकारयात हाथ्या बीगु धैगु सामान्य लोकतान्त्रिक मर्यादायानं अःखः वनेगु खः । संविधान दयेकेमाःगु थुगु इलय् आः बहुमतया बलं अल्पमतया सःयात न्हुइगु गुगु कथंया कुतः नेपाःया राजनीतिक परिदृश्यय् खनेदयाच्वंगु दु व नेपाः व नेपाःमिपिनिगु हितय् कदापि मखु । पहिचान व स्वायत्ततासहितया संघीयतायात अथें तयाः मिसा, दलित व मुस्लिम समुदाययात माःथें समानताया अधिकारया सवालया अःखः एकल जातिवादी शासकतसें आः जुगु हर्कत यायेत स्वयाच्वंगु धैगु अकल्पनीय द्वन्द्वपाखे घ्वानाच्वंगु खः ।

अन्तरिम संविधानया धारा ८२ सं संविधानसभां पारित याःगु संविधान प्रारम्भ जूगु दिँनिसें संविधानसभाया ज्या समाप्त जुइगु धकाः स्पष्ट च्वयातःगु दय्कद्कं लच्छिया दुनेहे सुपरफास्ट ट्रयाकं संविधान घोषणा यानाः ल्यंगु ज्या व्यवस्थापिका संसदयात लःल्हायेत स्वयाच्वंगु दु । विशेष यानाः संविधानसभायात बेवास्ता यासें संघीयताया नामाकन व सीमांकन बारे ६ खुलाया म्याद दइगु छगू आयोग नीस्वनाः उगु आयोगं ब्यूगु प्रतिवेदनयात व्यवस्थापिका संसदया निगू तिहाइ मतं पारित
यायेत स्वयेगु धैगु अन्तरिम संविधानया धारा १३८ यात सरासर उलंघन यायेगु हे खः । उकिया अलावा थुकिं संघीयतायात हे धरापय् तयेगु षडयन्त्र याःगु खः धकाः विपक्षं याःगु आशंकायात झन हे पुष्टि याःगु दु । छाय्धाःसा अज्याःगु आयोगला न्हापा नं दयेकाः प्रतिवेदनत बिइधुंकूसां विवाद ज्यनेफयाच्वंगु मदु । थुगुसिइ नं अथे हे विवाद जुलधाःसा संघीयताया सवालय् छु जुइगु, सुनानं धायेफयाच्वंगु अवस्था मदु ।

अथेहे खस भाय्यात जक नेपाली नामाकरण यासें विशेषाधिकार बीगु झ्वलय् उकियात सरकारी कामकाजया भाय् व राष्ट्रभाय्या दर्जा बीगु पक्षपातपूर्ण व्यवस्था हाकनं याःगु दु । थुकिं नेपाःया आदिवासी जाति, जनजाति, मधेशी, जनताया भाय्त गुलिखय् न्हने धुंकूगु दुसा गुलिखय् न्हनेत्यंगु बांमलाःगु यथार्थयात बेवास्ता याःगु दु । अझ वहे संहारकारी प्रक्रियायात हे साः लः बियाच्वंगु दु । थज्याःगु अन्यायपूर्ण प्रक्रियाया अन्त्य यानाः नेपाःया फुक्कं मूलवासी जाति जनजाति एवं तराई मधेशया भाय्यात बिना भेदभाव खसभाय् सरह सरकारी कामकाजया भाय्या रुपय् छ्य्ले दइगु नैसर्गिक अधिकार संविधानय् हे सुरक्षित यायेमाःगु मागयात नं थुगु मस्यौदा संविधानं बेवास्ता याःगु दु । हाकनं केवल खस भाय्यात जक नेपाली नामांकन यानाः वहे छगू भाय्यात जक सरकारी कामकाजया भाय् जुइ धकाः थुगु संविधानया धारा ७ पाखें किटान यानाः नेपाःया गैरखसभाषी आदिवासी जनजाति, मधेशी जनतायात अपमानपूर्ण व्यवहार याःगु दु । यदि थ्व संविधान पारित जुयाः लागू जुल धाःसा हाकनं खसभाय्नं नेपाःया अन्य नेपाली भाय्यात स्यायेगु लाइसेन्सप्राप्त एवं राज्यं पोषित हत्यारा भाय्या रुपय् मदिक्क न्ह्यायेगु छुट कयांच्वनी ।

अन्तरिम संविधान सुनिश्चित यायेगु प्रतिबद्धता यायेधुंकूगु नेपाःया आदिवासी जनजाति, मधेशी जनतायात माःगु पहिचान, स्वायत्ततासहितया संघीयतायात अथेंहे तयाः मिसा, दलित व मुस्लिम समुदाययात माःगु समानताया अधिकारया सवालयात अःखः यासें नेपाःया राज्यसत्ताय् हालीमुहाली यानाच्वंपिं एकल जातिवादी शासकतसें आः गुगु हर्कत यानाच्वन उकिं देय्यात अकल्पनीय द्वन्द्वपाखे घ्वानाच्वंगु दु । उलिजक मखु उकिं देय्यात विखण्डनया गालय् घ्वानाच्वंगु दु । थथे थुइके बलय् हे सकसियां कल्याण जुइ । कामना याये न्हूगु संविधान देय् विखण्डनया दस्तावेज मजुइमा ।

- o -

साभारः झीगु स्वनिगः राष्ट्रिय न्हिपौ