nepal life 2076 3 18

हलिमलि नखः सकिमिला पुन्हि

– डा. चुन्दा बज्राचार्य –

बौद्धमार्गी नेवाःतय्गु लागि सकिमिला पुन्ही धयागु दिं तःधगुं दिं खः । थ्व हे दिनय् स्वयम्भु महाचैत्य प्रतिस्थापित याःगु धाइ । थ्व कुन्हु स्वयम्भू भगवानया थाय् वनाः पुजा याःवनेगु परम्परा दु । स्वयम्भुइ हलिमलि ब्वयेगु व तुतः ब्वनेगु परम्परा नं दु ।
कछला शुक्ल पुर्णिमा वा कार्तिकशुक्ल पुर्णिमा वा कार्तिकशुक्ल पुर्णिमायात सकिमिला पुन्ही धकाः हना वयाच्वंगु खः । थ्व इलय् विशेष याना कृषि उत्पादन धयागु चाकुहि, सकि व बरां खः । थ्व इलय् कृषि उत्पादन मध्यय् अप्वःसिया वा लयाः छें दुकाये धुंकूगु जुइ । अनं व्छ, कःनि मुस्या चना आदी गेडागुडी नं छे“य् दुकाये धुंकूगु जुइ ।
सकिमिला ख“ग्वः सकि व मिला मिलेजुया बनेजुगु खः । सकि धयागु फकंया हाःथें खः । मिला धयागु चन्द्रमा जुल । थ्व पुन्हीकुन्हु हि, सकि आदि बुवः सिया द्यः द्यःपिन्त छायेगु याइ ।
हलिमलि ब्वयेगुः
सकिमिला पुन्हीकुन्हु बहनी बौद्धस्थल, स्वयम्भु, बाहाः बही आदी थाय्थासय् व त्वाःत्वालय् छे“खा छे“खापति हलिमलि बाहाः बहिलिइ चुकय् ब्वयेगु याइ । नापनापं सकि, हि व फलफुल नं तयेगुु याइ । बाहाः, बही, त्वाः त्वाःयापिसं तयेहःगु छुस्या मुस्या, हि सकि फलफुल फुक्क जम्मा याना चिभाः न्ह्यःने स्वास्ति वा चिभा, वा छुं मुर्ति हलिमलिं हे कलात्मक ढंगं च्वया ब्वयेगु याइ । हलिमलि व्बये धुन धायेवं भगवान द्यःया थाय् व चिभालय् मत तयेगु याइ । मत तयेगुया नापनापं भजन खलःपिसं भजन नं हालेगु याइ । हलिमलि ब्वयाः द्यःयात पुजा नं याइ । पुजा नापं भजन सिधल धायेवं ब्वयाः तःगु दक्क हलिमलि मुना हलिमलि ब्वःगु स्वःवःपिं वा अन मुनाच्वंपि फुकसित इनाः बी । नापं सुना सुनां हलिमलि ब्वयेत कःनि, मुस्या, छुस्यामुस्या, खन्या, फलफुल मरि आदि भौंचा वा मरिकसी तयाः वाहाः वहीलय् ब्वहे यंकेगु जक मखु थःथिति इष्टमित्रपिं थाय् नं बीक्य क्छयेगु याइ । थुबलय् कःनिमुस्या, फलफुल, मरि आदि भ्व“चा वा मरिकसि तयाः बाहाः बहिलय् क्वयये यंकेगु जक मखु थः थिति इस्तमित्रपिनि थाय् बीके छ्वयेमा ः ।
थ्व कुन्हु नेवाःतय् छे“य् चाकुहि, सकिं, तरुल आदि कण्डमुलयात मनाः नयेगु याइ । नापं छुस्या मुस्या खत्या, बरां आदि सिया नं नयेगु याइ ।
थ्व पुन्ही कुन्ही भगवान बुद्धया चेला सारिपुत्र निर्वाण जूगु दिं धका धायेगु याः । बुद्धधर्मय् मृत्यु म्वानाच्वनागु जीवनपाखें मोक्ष प्राप्त जूइगु निर्वाण जुइगु खः । निर्वाण प्राप्त जूपिसं मेमेगु जन्म काः वने म्वाल धका धायेगु चलन दु । निर्वाण प्राप्त मजूपिनि मृत्यु लिपा नं हानं मेगु जन्म काः वने माः धांयेगु पुनरजन्मया विश्वास याइपिनि धापु दु ।
सकिमिला पुन्हीबलय् लःफय्या याम फूना चिकुला सुरु जूइगु जूगुललि कःनि मुस्याः तयाः म्हय् शक्ति दयेकेगु खः । म्ह क्वाकेगु खः । चाकु हि व सकि जमिनया तःलय् सइगु वस्तुलय् चिनि दैगुलिं हि सकि नयाः शक्ति दयावइगु नं खः । कार्तिक महिना अप्वः धायथें फलफुल सइगु याम खः । उकिं थ्व इलय् फलफुल नयेगु चलन दु । फलफुल भिटामिन “सि” दुगु वस्तु खः । अथें तुं हि, सकि, कःनि व्छ आदि कार्वोहाइड्रेड व मुस्या सिम्पु वरां आदि प्रोटिनयुक्त नसा खः ।
आषाढशुल्क एकादशी अर्थात हरिशयनी एकादशी कुन्हु चतुरमास सुरु जुइ । थ्व प्याला तक न्हयाइगु खः । सकिमिला पुन्ही कुन्हु चतुरमास क्वचायेकेगु दिं खः । चतुरमास प्याला धर्मकर्म यायेगु झ्वलय् गुम्हसिया बाखं कंकेगु याइ गुम्हसिया वाहाः बही वा छुं नं द्यःद्यःपिन्त पूजा यायेगु याइ । थ्वबलय् बाखं क्वचायेकेगु धकाः पूजा याना क्वचायेकेगु याइ ।
कतिंपुन्ही कुन्हु खुल्ला आकाशय् पंमा थना तःगु आलःमत नं सकिमिला पुन्ही कुन्हु दुकायेगु याइ । चन्द्रमायात पूजा याइबलय् विशेष यानाः हलिमलि छानाः पूजा यायेगु चलन दु । चथाः बलयनं चन्द्रमायात खु“ द्यःया रुपय् पूजा याइगु खः । थ्वबलय् नं कःनि मुस्या फलफुल तयाः पुजा याइगु खः । सकिमिला पुन्हीबलय् नं हलिमलि ब्ययेगुया चन्द्रमा लुइ धंका बहनी खः । द्यःद्यः पिन्त चाकुहि नापनापं हलिमलि छानाः पूजा याइगु जुगुलिं थ्व पुन्हीकुन्हुयात हलिमलि पुन्ही धका नं धायेगु याः । थ्व पुन्ही कुन्ही जलविनायक क्व“य्ला गणेद्यःया जात्रा नापं थानकोटया जात्रा नं जुइ ।