nepal life 2076 3 18

स्वनिगःया खुसि व वर्षा

लव कर्माचार्य
गु“या गुं मूल मुहानं लः बाः ।
उपिं गु“या कापं लः धाः क्वब्वाः
थ्वपिं खः वर्षा ईया खुसि बाः ।।
थ्व च्वय्या छकूचा कविता थन्यःगु शीर्षक खः । गु“या कापकापं, बाय् मूलमूलं लः पिज्वयाः क्वथ्यानाः भूमिइ जुनाः न्ह्याइगु खुसिबाः । व“चुगु सर्गः न्यंक हाकु सुपा“चं त्वपुइ धुनेव वा गाइगु थीथी तरिकात दु, तच्वचं, चिच्वतं गथे फुलफुल, सिमसिम, झमझम, मुसःधाः आदि । गुबलें नन्यानाः वा गाइगु, गुबलें न मन्यासे वा गाइगु । आः थुगु इलय् न मन्यासे वा गाइगु जुयाच्वनी । तसकं वा वःसा तसकं खुसिबाः चिकसं वा वःसा चिसकं खुसिबाः । प्रकृतिया लकसया चिकुलानिसेंया इलं धलः छकः निं स्वये ।


१)    गुबलें थथे प्रकृतिया नियमकथं खसुं त्वपुया च्वनी, चिकुलाया इलय् मंसिर, पुस १ माघ स्वलातक, थ्वयात नेपाली भासं हुसु धया च्वनी ।
२)    अले गुबलें वानी खसुं त्वपुया च्वनी चिकुलाया इलय् पुस व माघ तक निला थ्वयात नेपाली भाषं कुइरो धयाच्वनी ।
३)    अले गुबलें खसु मवःसे निभाः नं मत्वसे सुपाचं त्वपुया च्वनी पुस व माघय् चिकुलासां चिकु मजसे थ्वयात नेपाली भाषं बदली धया च्वनी ।
४)    अय्लाः थुपिं पुस माघ लाय् वा हे नं वया च्वनी थ्वयात नेपाली भाषं पुसें झरी माघे झरी धयाच्वनी ।
५)    झन् हे नं वा वःगु लिसें च्वापु गाया बी चिकुया सिनं महाचिकुक थ्वयात नेपाली भाषां हिम वर्षा धयाच्वनी ।
६)    मेकथं माघ इलय् सुथ इलय् ल्हाः हीक पु गाया बी थ्वयात नेपाली भाषं तुषारो प¥या छ धयाबी ।
७)    अझ नं ला थ्वहे माघ फागुन इलय् ख्वाउ“ पुगाया बी नेपाली भाषं शीत लहर परेछ धयाबी ।
८)    फागुणया अन्तिम चैत्रया सुरुइ निभाः हे बुलुक तिमिला त्वःसां तिमिला नं बुलुक धुनू वयाबी । नेपाली भाषं तु“वालो परेछ धाइ ।
९)    चैतया अन्तिम वैशाख सुरु इलय् धुनू हे छखे लाक्क सुपा“चं ख्वातुक त्वपुइ अले वा फय् धाकु फय् वय्गु सुरु जुइ नेपाली भाषं थ्वयात झरी, बतास, आ“धी, हुरी धयाबी ।
१०)    गुबलें हाकनं सुपा“चं त्वपुया कथं प्वालापिलि वया घाररघुरुरु नन्याना वा वया बी । बिजुली चम्की मेघ गर्जी वर्षा भयो धयाच्वनी । नेपाली भाषं ।
११)    गुबलें ला प्वालापिलि वयाः न“न्या नं वा मवया च्वनी थुथाय् नेवाःया छुनाख“ थें ख“ न्याः ज्या मन्याः धया थें न न्याःया वा मगाः धयाथें थ्व लकस जुयाबी ।


वर्षा ऋतुया वा गाः साउनया खुसिबाः
आः थ्व वा गाइगु धैगु नं थुबले वर्षा ऋतुया वा गाइगु हे जुयाच्वनी । तर झिंनिला यंकं वा मगाःसा नं तबि झिंनिलाय् छन्हु निन्हु यानाः वा नं वयाच्वं । थुगुसीया वंगु द“य् पुस, माघ, फागुण तिथिइ गते नं न्ह्याः वः कथं वा वय् बलाना च्वं । माघ या छफुति वाया असार, साउन, भदौया सहस्र धाः वा गाय् माः धयाकथं थुगु सिया जेठ, असार ला वा तसकं चिसकं वः कथं खुसि बाः नं तसकं चिसकं वयाच्वंगु दु ।
निरन्तर लगातार अतःअतः धया थें वा नं वया हे च्वंगु दु । आः हे नं तिथिं असार सिधल, गते नं साउन आः क्यना च्वन । वा ला वया हे च्वंगु दु । आः थ्व वा, फय्, खसु, प्व“, पु, च्वापु, सुपा“य्, लः, खुसि थ्वपिं प्रकृतिया देन खः । खुसि लःया श्रोत खः । आः थ्व वा गाइगु ला प्रकृतिया नियमकथं मनं न्यंक अतिवृष्टि, गनं मथ्यंक, अनावृष्टि, खण्डवृष्टि जुयाच्वनी ।
पृथ्वी ब“ग्वःयात सर्गः नं न्यंक त्वपुया च्वं गथे कथिबलय् ग्वःगु तुयूगु लाः नं लें पुयाच्वंगु म्हासुगु ख“, मनाः छुयाः, बूगु खें म्हासुगु ग्वल्लाःनाः च्वंगु ख्ये“यात तुयूगु ख्वःगु प्यालं लाःनं घेरे जुयाः भुनाः ख्वला थें त्वपुयाच्वंगु खः । वहेकथं थ्व पृथ्वीयात नं सर्गः नं त्वपुया च्वंगु दु ।
अथेहे तुं सर्गः नं पृथ्वीयात गनतक न्यं अनतक सुपा“चं सर्गः त्वपुया संसार न्यंक थ्व पृथ्वीया पूर्व, पक्षिम, उत्तर, दक्षिण गोलार्धकथं एसियांनिसें अमेरिका थ्यंक हे दक्वं महाद्वीप त्वपुइक सुथबहनी ई कथं थ्व वर्षा ऋतु इलय् न्यंक न्याक वा वयाच्वनी ।
आः थ्व वर्षा ऋतुया लकसया धलः छकः नं स्वये ः
१)    थ्व वर्षा इलय् खः निभाः मत्वःसानं पृथ्वी क्वाना च्वंकथं तांन्वया च्वनिगु ।
२)    ब्वराया दुने च्वंगु चि, चिनी नाया च्वनीगु ।
३)    भ्व“तय् प्वःचिनातःगु चकलेट, मिश्री लखं नाः थें नाया च्वनीगु ।
४)    चिकुलां धिकं धी ख्वःगु घ्यः व चाकुपातं पाःगु, ग्वलंग्वःगु अथे प्यातां नाया च्वनीगु मैनमतय् मैन नाः थें ।
५)    थ्व इलय् खः गु“या च्वय् च्वकाय् लेकपाखें खुसिया शीरय् तसकं चिसकं थवा गाःकथं बाय् लेक वर्षय् जूकथं तुरुन्त खुसिबाः वय् धुंकीगु ।
६)    थ्व इलय् खः झमझम् दीपाः मदिक्क वा वयाः साउनको झरी साउनको भेलकथं खुसिबाः वया च्वनीगु ।
७)    थ्व बलय् पृथ्वी क्वाना च्वंकथं च्वापुगु“या च्वापु खुसिनं उगु तालं बाः वयाच्वनीगु ।
८)    खुसिया मूल तज्याना च्वंकथं मूल खुसिइ नं वारपार जुइक, जाय्क लः न्यनाः न्ह्याना च्वनीगु ।
९)    थ्व इलय् पृथ्वीया दक्व खुसिया फूर्ति हे छगू जुयाच्वनीगु ।
१०)    वा वल कि हे धाय्रिवं हे चिकिचा हाकःगु, चिकिचा ब्यागु धःचा, खुसिचा गथे नेपाली कुलो, खहरे, खोल्सो, वा वःगु तोडं गरगरय् जुया बाः वै च्वनिगु ।
११)    अले मेगु ततःहाकःगु ततःब्यागु तःधं खुसिकथं गथे खोला नाला नदी उगु तालं लःबाः वया न्ह्यानाच्वनीगु । उपिं हे खुसियात लः खुसी नं वनीगु ।
१२)    अथेहे तुं क्वब्वाःलः झ्वाला गथे झरना छांगो आदि नापं लः धाः क्वब्वाना न्ह्यानाच्वनीगु ।
१३)    अथेहे तुं थ्वइलय् खुसि जक मखु, कुण्ड, दह, ताल, सरोवर, तलाउ थजःगु प्राकृतिक बनावट पुखूया लःया सतह थहां वयाः भय्भय् बिनाः च्वनीगु ।
१४)    थ्व इलय् ल“ प्याना च्वनीगु, गु“ प्याना च्वनीगु, निभाः त्वःसां नं धाय्वं हे बुलुयाः द्यः खिउ“या वगु वा वय् सुरु जुइगु ।
१५)    ल“ व ब“ थ्वहे इलय् वाच्या वाच्या ध्याचः जुयाच्वनीगु ।
१६)    ल“या तःलय् मूल तज्याना कथं ल“या द्यःने लः बुयावैच्वनीगु ।
१७)    वां चनाकथं भ्वाथः छे“ पौ  दुना वै च्वनीगु ।
१८)    वाति लखं पःखाः झ्यातुयाः भ्वसुक दुना वै च्वनीगु ।
१९)    वाति लखं चना, प्याना कथं ल“ ब“ कमजोरकथं तोसुना च्वनीगु आदि । गाःगाः वंक ।
नेपाः स्वनिगः दुनेया खुसित खः, भ्वय् लप्ते हलय् गय् नशा न्यनाः तपूगु नशाय् स्वाना च्वंथें तुं दक्व खसित बागमती स्वानाच्वंगु दु ।
स्वनिगः दुने बागमती व थ्वनाप ह्वनीगु खुसित थथे दु । थुपिं छकः धलः स्वय् ला ।
१)    स्वनिगःया उत्तरया टुकुचा खुसि, हिजा खुसि, बागमती
२)    स्वनिगः पूर्वया मनहरा खुसि, खासांखुसुं खुसि, हनुमन्ते खुसि
३)    स्वनिगः दक्षिणया गोदागू खुसि, कोटखु खुसि
थुपिं दक्वं बागमतीनापं टेकु दुवानाय् विष्णुमती ह्वंवइ ।
अथेहे स्वनिगःया पक्षिमया कडः खुसि, भजा खुसि, महाद्यः खुसि, साङ्गला खुसि, विष्णुमती, सामाखुसि दक्वं विष्णुमतिनाप ह्वनाः टेकु दुवाने बागमतीनाप ह्वं वइ ।
मेगु खुसित खः स्वनिगःया दक्षिणया नेखु खुसि च्वबहाः डा“डा क्वसं न्हसिकाप पिने बागमतीलिसे ह्वनीसा स्वनिगःया पश्चिमया बःखु खुसि चक्रपथ बागमती ता“या क्वय् बागमती लिसे ह्वनी ।
थुपिं दक्वं खुसि बाःवःगु दक्वं खुसिया लः मिश्रण जुयाः न्हसिकापं कातुमतु काक दुहा“ वनाः उखेरं पिहां वनाः विस्तरं मधुरं न्ह्याना स्वनिगलं पिहां वनाच्वनी ।


थ्व वर्षाया खुसिबाः वःसां चिकुलाया खुसि बाः मवःसांनं निरन्तर न्ह्याना च्वनी । संग्लो जुयाः ।
खुसि बाः वैबलय् दक्वं खुसि थथे भनं न्ह्याना च्वनी कि द्वम्वः, ङ्खवंगः, भुमरी, नागबिलि, सतफलि, सिखः, जाली, किसिमं सनाः न्ह्यानाच्वनी । फि द्यंने, ट्याफि द्यंने पंचा द्यंनेया खुसित थुगु तालं थथे बाः वैबलय् दर्शकपिं मनूत स्वये लहरं गुम्हं टेकु, गुम्कं क्वय्ना च्वबहाः थ्यंक स्वः वनीगु जुयाच्वनी । ततःसकं बाः वैबलय् ।