zero media family planning adv

साकुरा स्वां ह्वःबले (सुलोचना मानन्धर धितालया निबन्ध)

सुलोचना मानन्धर धिताल

व थासय् थ्यनेवं झसंग नुगलय् थःथम्हं छक्वलं हे छगू मृत्युबोध दनावइ –“अहो, छन्हु ला जि नं ला सीमानि ! ”
व थासय् जिं पलाः न्ह्याकागु थ्व थाय् तसकं न्हूगु थाय् खः जिगु नितिं । दक्कले न्हापां थ्व थासय् पलाः तःसांनिसें हे हरेक पटक व थासय् थ्यनेवं हाकनं हाकनं उकथं हे जिगु नुगःयात थारा न्हुइकाबी –“मनू आखिर छन्हु सीत हे ला जन्मे जुइगु जुयाच्वन Þ Þ Þ।” थ्व खँ नुगलय् वावां जि याकःचा पलाः न्ह्याके ।
    जि ला व थासय् यात्रा यायेत वनाम्ह, यात्राया लबः धैगु नं ला न्हून्हूगु अनुभव व अनुभूति हे खः । थ्व धैगु सुखया इलय्, न्ह्याइपुयाच्वंगु इलय् हत्पतिं थःथम्हं तुं वइमखु । जिगु नितिं यात्रा धैगु छगू तसकं यःगु विषय, अले यात्राया इलय् धाःसा जि थःगु दुःख जक मखु, थःथम्हं हे ल्वःमंथें जुइयः । तर थ्व थाय्या यात्राय् धाःसा जिं म्हहे मस्यूपिं तर छकः मनू जुइ धुंकाः ल्वहतय् परिवर्तन जुइधुंकूपिं नापनापं जि थः नं ल्वाकःबाकः ज्याःथें जुयाः नुगः थुंथुं दिनावल । जि म्वानाच्वनाम्ह मनूयात नं थथे मृत्युनाप ल्वाकछ्यायेफूगु शक्ति ज्वनाच्वंम्ह थाय् खः –जापानया छगू समाधि ख्यः (सीगाः) ।

टोकियोया छम्ह पासा सुसुमु आवोकिया छेँया सत्तिक्कच्वंगु छगू लुमन्तिख्यः, पासाया छेँय् च्वंतले तःकःमछि हे थ्व थासं ओहोरदोहोर जुइमाल । जिगु थ्व जापानया यात्राय्् तसकं थिकेगु टोकियोया होटलय् च्वनेम्वायेक धकाः वइगु हे फ्ल्याटय् च्वनेत जितः इनाप यात । जिं नं दुनुगलंनिसें पासायात सुभाय् देछानाः पासां ब्यूगु थासय् च्वना । अले व हे थासं टोकियोया मेमेगु थाय् चाःहिलेत व ज्याखँय् जुइत न्हिछि दुहां पिहां जुइमाः । दकले न्हापा पासां जितः थ्व थासं यंकूबले थ्व थाय्या बारे छकूचा परिचय नं यानाबिल –“थ्व जिमि पुर्खाया लुमन्तिख्यः खः, जापानया चलनकथं मनू सीधुंकाः, सीपिं मनूया नामय् ल्वहतय् लुमन्ति च्वयातःपिं गुबलें नं मसीमा अर्थात् थ्व संसारं तनामवनेमा धकाः थन ल्वहंया ग्वरः दयेका थनाबी । उकिं थ्व झ्वःझ्वः ल्वहंपौत सकलें जिमि पूर्खात खः, का स्व इपिं सीधुंकाः नं म्वानाच्वंगु दु !”

पासाया खँ न्यनाः जिं अन प्यख्येर मिखा ब्वया –झ्वःझ्वः ल्वहंया ग्वरःत ! गुगुं तपाःगु, गुगुं चीपाः । फुक्क ल्वहं द्यःने चिनीया आखः व जापानी आखलं सीम्हेसिया नां व मेमेगु च्वयातःगु दु । च्वयातःगु आखःत फुक्कं जिं म्हमस्यू । तर अन धस्वाकातःगु लुमन्ति ग्वरःत गुगुं चीपाः, गुगुंली देगःचा दयेकाः बांलाकातःगु दु ।  गुगुं अथें थथें जक दिकातःगु दु । गुगुंली भतिचा अप्वः हे थाय् कयातःगु दु । गुगुं ला झ्वःझ्वःलाक्क मछिंपहः वय्क थथ्याःक्वथ्याः यत्थें सीदु । म्वात्तले जक मखु, मनूू धैपिं सीधुंकाः नं वर्ग धैगु दैगु जुयाच्वन । म्हुतुं छुं नमवाना, पासाया खँय् छ्यं जक संकाः न्यना । पासां मेमेगु खँ नं कनायंकल –“छं स्यूू ला टोकियोेया थाय् धैगु संसारय् दक्कले थिकेगु थाय् । सीधुंकाः थ्व थासय् थःगु लुमन्ति थथे ल्यंकाः थकेत नं, म्वानाः च्वंबले हे थाय् न्यानातये फयेकेमाः मखुसा सीधुंकाः परिवारयात तसकं भार जुइ ।” खँ न्यन्यं –“मनूयात सी जक नं गन अःपु धकाः, म्वात्तले नं संघर्ष, सीत नं सीसिबें न्ह्यः सीधुंकाःयात न्हापां थाय् न्यानातये फयेकेमाःगु ... ।” जिगु नुगलय् थुकथं खँ वालावाला सन । झन्झन् क्वथीक व थाय्यात स्वयेमास्ते वल प्यखेरं ।
    काचाक्क स्वयेबले व थाय् छगू पार्कथें च्वं । छचाखेरं झ्वःझ्वः थीथी रंगया बाबांलाःगु स्वां ह्वयेकातःगु दु । अथे हे वाउँसे च्वंक झ्वःझ्वः सिमात पिनातःगु दु । वहे झ्वःझ्वः सिमात क्यनाः पासां मेमेगु खँ नं कनायंकल –“थ्व सिमात फुक्कं साकुरा स्वांमात खः । छ तसकं भाग्यमानि, तसकं पाय्छिगु इलय् जापान वल, छ साकुरा स्वां ह्वःगु खनीगु जुल । साकुरा स्वां याकनं हे ह्वइन ... ।”
    नकतिनिया मृत्युबोध अले वर्ग विभेद आदि खँ नुगलय् प्यपुनावःगु पीडायात थ्व वइगु खं जितः सिच्चुक मलम तइब्यूथें जुल ।
    “अहो साकुरा ह्वइन ला धात्थें ?”  जि तसकं लय्ताया ।

साकुरा स्वांयात थःगु हे मिखां स्वयेमखंनिसां जापानी पासापिसं जितः साकुराया बारे यक्व खँ कनेधुंकूगु दु । जापानीतय्गु नितिं साकुरा तसकं यःगु स्वां, जापान वनेगु खँ जुइवं हे –जापानया दकले नांदंगु स्वां, सकसियां यःगु स्वां साकुरा नं स्वयेखनेमा धैगु छगू तःधंगु इच्छा नं मचाय्क ब्वलन । थौं धात्थें हे जिनापं ज्वनावइगु थ्व छगू इच्छा पूवनीन वा पूवनीगु जुल । उकिं जि दुनुगलंनिसें लय्ताया । अले जिं साकुराया म्वाःपिं सिमात पाखे मिखा ब्वयायंका –“जितः मृत्युसिबें जीवन यः । मृत्यु ला मृत्यु हे जुल, जीवनय् छु सयेके सीकेया नितिंं थ्व ल्वहं जुइधुंकूपिं स्वयाः थ्व ख्वाउँगु च्वापु गाःथाय् नं ह्वयेत सनाच्वंपिं म्वाःपिं सिमात पाखें सयेकेमाः । म्वाये धैगु नं अःपु मजू ।”
    सन् १९९० या मार्चय् जि अन थ्यंगु खः । जापानया मार्च अप्रिल धैगु तसकं चिकुइगु ई खः । तसकं चिकुुयाच्वंबले, मनूतय् ततःपाःगु कोट ज्याकेट फिनाः नं चिकुगुलिं अल्छि चायाच्वंबले नं व साकुराया मांत वाउँसे चंचं धाः । छतिं अल्छि मचाः ।
निकः प्यकःति व थासं जुइवं हे सिमाय् जि आशा यानाथें झ्वाःझ्वाः स्वांया बुँ खनेदयावल । जिं व बुँइ मिखा दिकाः थस्वस्वं पलाः न्ह्याके । चंचंधाःगु सिमा स्वस्वं जिगुु नुगः नं चंचंधाइ –इमिसं जीवनया बारे न्हूगु खँ कनेत्यंगु खःला धैथें तायावइ । अले जिं व मृत्युबोधयात ल्वःमंकाछ्वये । जिगु नुगःदुने ख्वाउँसे च्वापुथें जाःगु चिकुयात वांछ्वयाः व थासय् बसन्त बुयावःथें न्ह्याइपुयावल । जिगु नुगलय् बलं बलं बुयावःगु व भावनाया लखं साकुरा स्वांत याकनं याकनं ह्वयेमा धकाः फुक्क माय् लः बियायंके ।

“साकुरा !”
    आहा, गुलि बांलाःगु यइपुगु नां ! नेवाःभाषं अर्थात् जिगु मांभाषं थ्व स्वांयात छु धायेगु खः जितः काचाक्क नुगलय् मवः ।
    जापानय् थें झीथाय् उलि थ्व स्वांयात महत्व ब्यूथें नं मच्वं । छु स्वांयात गुलि महत्व बीगु खः वला देशया थःथःगु संस्कृतिनाप नं स्वानाः स्वयेमाः । “लालीगुराँस”यात नेपाःमितय्सं थःगु राष्ट्रिय स्वां धाःसां थ्व स्वांयात उलि महत्व बियाः फुक्क नेपाःमितय्सं स्वयेफूगु खनेमदु । गुलिसिके ला थःगु राष्ट्रिय स्वां बारे छुं हे जानकारी तकं मदु, उकिं उकिया छुं मतलब हे मदु ।
    राष्ट्रियता धैगु हरेक देशया नितिं थःथःगु परिचय खः । उकियात थःत थम्हं सम्मान नं याये फयेकेमाः । साकुरा स्वां जापानया राष्ट्रिय स्वां खः, उकिं इपिं थ्व स्वांप्रति तसकं सवेदनशील । साकुराया मांत स्वस्वं जि नं संवेदशील । जि मृत्यु व जीवननाप नं संवेदनशील ।
    चकंगु लुमन्तिख्यःया दथुइ चिकिचाब्यागु लँ । जःखः फुकं झ्वःझ्वःलाक्क ल्वहंया लुमन्ति ग्वरःत मौन रुपं दनाच्वंगु दुसा नापनापं साकुरा मांत झ्वःझ्वःलाक्क आकाशय् थःगु रुप व क्षमता ब्वयाः दनाच्वंगु दु । वहे थासय् मृत्यु दुसा वहे थासय् जीवन नं दु ।
    वहे थासं याकःचा पलाः न्ह्याकाच्वनेबले गुबलें ला नुगः पिपिन्हुया वयेयः । ल्वहं जुइधुंकूपिं सीपिं हाकनं दनावइ ला धकाः ग्यानाः मखु, बरु इमित स्वयाः इपिंथें थःनं छकः सीमानि धैगु मृत्युवोधं नुगः थुंदीगु खः । यात्राय् न्ह्याइपुकेत वइम्ह जि, तर यात्राया क्रमय् हे थ्व थासं पलाः न्ह्याकेबले मृत्युुबोधं जितः बुलुहुँ स्वताक्क चिनाब्यूथें तायावइ । थ्वपाखें मुक्त जुइत याकनं याकनं पलाः न्ह्याकेत स्वये झन् जक पलाः ततःमतः क्यनी । व इलय् जितः सुयागुं ग्वहालि माः । ग्वहालि फ्वनेत जिं उखेंथुखें मिखा ब्वयेके –गुबलें गुबलें सुं जापानीत नापलाइ । मिखा ल्वाःसां मनू म्हमस्यू थःगु हे शूरय् पलाः न्ह्याकी । तर थ्व इलय् जितः ग्वहालि याइम्ह धैम्ह वहे मृृत्यु नापनापं दनाच्वंपिं साकुराया मांत खः । मृत्युनाप ग्यानाः नुगः इतःमतः क्यनधाःसा जिं वहे जीवननाप म्वानाच्वंपि व ह्वयेत्यंपिं साकुरा स्वांत नाप ग्वहालि फ्वने । उकिं व ल्वहंपौ पाखे मिखा मब्वसे, स्वांमाय् थस्वस्वं जिं व थाय पुलावने । “जितः मृत्युसिबें जीवन यः” धकाः मनंमनं मंत्र ब्वनेथें ब्वनाः थःथम्हंतुं त्याकाः पलाः न्ह्याकायंके अले मृत्युयात क्यलायंके । साकुराया मां झन्झन् चंचंधायावल । झुप्पाझुप्पा खनेदयावःगु स्वांया बुँत अप्रिल थ्यंबले धमाधम गनं तुइसे गनं भचाभचा गुलाफि रंगया स्वाँमाय् परिवर्तन जूगु खनेदइवल ।
    “आहा, का स्वां ह्वल, साकुरा स्वां ह्वल !!”
    जि याकःचा हालागु जिं मचाः । जिगु नुगलय् लय्ताः भय्भय् बियावल । जिगु जापान भ्रमणया सार्थकता दैगु जुल । थ्व लय्ताः जिगु मेमेगु लय्ताः सिबें पाः । छुं नं क्षणिक सफलतां पिदनीगु लय्ताः थें जक मखु थ्व । जीवन व मृत्युवोधया दथुं पिज्वःगु लय्ताः खः । उकि थ्व लय्ताः जिगु नितिं तसकं अमूल्य ।
    साकुराया नां जक बांलाःगु मखु, स्वांया रुप नं उलि हे बांलाः । स्वां ह्वयेवं सिमा छमां झःझः धाः । झःझःधाःगु साकुरामातसें वा समाधि स्थलयात नं न्ह्याइपुकाबिल, यइपुकाबिल । ह्वइच्चंगु स्वांयात स्वस्वं लँय् पलाः न्ह्याकेबले जिगु मन नं स्वांथें हे याउँसे च्वनावनी । ल्वहंथें छाःगु कठोरगु मृत्युवोधं जिगु नुगः छ्यानातयेधुंकूगु थासय् अज्याःगु सुन्दरगु जीवन स्वांनुगलय् दुने हे ह्वयाच्वंगु जिं अनुभूत याये । जि थःथम्हं लय्ताय् –जि गुलि भाग्यमानि ! जिके थज्याःगु अमूल्यगु जीवन दु, जितः जीवन यः, मृत्यु मयः ! जितः स्वां यः, ल्वहं मयः !!
    जि जापानय् चाःहिलाः जिगु नुगलय् गज्याःगु अनुभुतित दनावल धैगु खँ सुनां स्यू धकाः ! जापानया नितिं जि छम्ह विदेशी । जापानी भाय् नं जितः बांलाक मवः । उकिं पासापिंनाप जिं थःगु खँ अभिव्यक्त याःसां धात्थेंगु नुगः ब्वयाः जिं क्यनेमफु । पासापिसं जितः अन यक्व यक्व माया ब्यूसां नं उलि जि लुमधं । साकुरा थाय्थासय् ह्वया क्यनेवं धाःसा जितः मेपिं सुं हे पासापिं म्वाःथें जुयावल । लँय् याकःचा वयेवनेबले व हे स्वां स्वस्वं जि लुधनावल ।
    साकुरा .... साकुरा .... । मनूतसें न्ह्याथासं भुनुभुनु नवानाच्वंथें जितः तायावल । बस गय्बले जुइमा वा ट्रेनय् च्वनेबले अथे हे बहनी बहनी टि.भि. स्वयेबले नं न्ह्याथासं साकुरा स्वांया हे चर्चा जुयाच्वंगु यत्थें सीदइ । विभिन्न पार्कत पाखे नं मनूत हूलहूल जुयावल । थाय्थासय् साकुराया चर्चा, न्ह्याथाय् नं साकुरामाय् साकुरा स्वां ह्वइवल ।
    समाधीस्थलय् थें हे मेमेगु विभिन्न पार्कय् नं साकुरा स्वां धमाधम ह्वल । जापानीतय्गु मेला, ह्वःगु साकुरा स्वयेत मनूत न्ह्याथासं हूलहूल खनेदयावल ।
    साकुरा ला इमिगु नितिं ज्यान प्राण । साकुरामाया क्वय् च्वनाः इपिं लसतां वँय् चाइ, म्ये हाली प्याखं हुली । ल्हातय् अय्लाः बात्चा व गिलास ज्वनाः धेधेचुइ ।
    हत्पतिं थःगु नुगः उलाः मक्यनीपिं जापानीत, ख्वाः स्वयेवं इमित म्हसीके थाकु । तर थ्व इलय् इमिगु वास्तविक रुप थःथम्हं पिज्वयेकी । धात्थेंया मनू जुयाः क्यनी –मनूयाके वइगु भावना, संवेदना व मेमेगु कमजोरीत साकुराया न्ह्यःने थःथम्हं प्वंकी । न्हिलेमास्तेवःसा न्हिली, ख्वयेमास्तेवःसा ख्वइ । थः नं साकुरा स्वां ह्वःथें हे ह्वयेत स्वइ । साकुरानाप हे थःथःगु जीवन लनास्वइ –जीवन धैगु नं स्वांथें खः धकाः जीवनया सत्यता वाःचाय्की महत्व बी । ह्वःगु साकुरा स्वां स्वयेत जितः यक्व पासापिंसं इनाप यात, थाय् थासय् ब्वनायंकल । पासापिं नापनापं जि नं उलि हे लय्ताया । साकुरा न्ह्याथाय् स्व वहे सुन्दरता, अथें हे बांलाः । जीवन नं गुलि न्ह्याइपुस्से च्वं ।
    जीवन धैगु ह्वयेत ला खः, फत्तले ह्वइब्यु । ह्वइच्वंगु स्वांत स्वस्वं जि थःथम्हं नं अय्लाखं काःम्हथें मेमेगु सकतां खँ ल्वःमं, न्ह्याथासं साकुराया साकुरा जक खना । जि व थाय्या छम्ह जापानीयाके वइगु हरेक खालया मानवसंवेदना जिगु मनय् नं उथें हे दासी वइच्वन । साकुराप्रति छुं भति हे पाःगु भावना दना मवः । साकुरा जिगु दुनुगलं जक ययेकूगु मखु –जिगु यात्राय् छप्पं सुन्दरता व सार्थकता तनाः जिगु जापान यात्रायात हे तःजिका बिल । “धन्य साकुरा छंत जिं गुबलें ल्वःमंके फैमखुत !” नुगलं सुभाय् बी ।

    “साकुरा ... साकुरा
    याइयः नो सोरा वा
    मिमा तासु कागिरी ...