nepal investment baink

संघीयताय् नं एकात्मवादीतय्गु शासन बरकरार जुइगु, पहिचानवादीतय्त संघर्षया निंतिं दबू चाल

- विजयकृष्ण श्रेष्ठ

प्रजातन्त्र वलं नं राणा हे प्रधानमन्त्री, बहुदल वलं नं दुनेंदुनें दरवार हे हावी, गणतन्त्र वलं नं संसदवादी हे चलखेली धाःथें आः संघीयता वइगु जुलं नं एकात्मवादीतय्गु हे शासन बरकरार जुइगु खनेदुगु दु ।
तर २००७६ सालं मोहन शम्शेर हे प्रधानमन्त्री जूसां एकछत्र श्री ३ मखुत, न्हूगु संरचनाया प्रम जुल व मेपिं मन्त्रीत नं दत । बहुदल वये धुंकाः निर्दलीय धाःपिं महापञ्चत नं थःगु वर्चश्व ल्यंका तयेत दल चायेकाः मैदानय् कुहाँ वयेमाल । उलि जक मखु न्हापा दरवार व कांग्रेस निगू जक शक्ति जुयाः कम्युनिष्टतय्त प्रतिबन्ध हे तयाब्यूगु व कम्युनिष्टतय्सं दरवारय् बिन्तिपत्र तयाः पार्टी प्रतिबन्ध चीकेमाःगु स्थिति वा हालत जुयाच्वंगु । दरवारं फुबलय् थःहे एकःति शासन याइगु, मफुत धाःसा कांग्रेसयात न्ह्यचिकाः दुनें अधिकार जमे याइगु पुलांगु स्थिति नं फेरबदल जुयाः एमाले नं छगू शक्तिया रुपय् उदय जुल ।
अनंलि गणतन्त्र वयेधुंकाः दरवार पुलां जुयाः मन्त, कांग्रेस व एमाले पुलांपिं जुल व एमाओवादी न्हूगु शक्ति जुल । थुकथं स्वयेबलय् नेपालय् ह्यूपाः हठात् मजुसें सरलरेखीय पहलं न्ह्यानाच्वंगु दु ।
पुलांगु शक्तितसें नं थःगु वर्चश्व बरकरार याना तयेत स्वइगु स्वाभाविक हे खः धाःसा न्हूगु शक्ति धाःसा पुलांगु शक्तियात विस्थापित यायेत हे स्वइ । थुकथंया वर्चश्वया लडाइँलय् अनेक रुप नं खनेदयाच्वंगु दु । गुगुं इलय् दरवारं गिरिजायात ल्हातय् कयाः पञ्चको पनि जीत हो धायेकल धाःसा कांग्रेसीतसें एमालोयत नं कांग्रेसीकरण याना यंकल, अथेहे एमालें नं एमाओवादीयात एमालेकरण यानायंकल ।
मधेसवादी आन्दोलन व जनजाति आन्दोलनलिपा काँग्रेस व एमाले थुज्वःगु दलतसें नं संघीयतायात स्वीकार यात, तर एमाओवादीयात ल्हातय् कयाः संघीयता हे वःसा पुलांगु एकात्मवादी शासनयात बरकरार हे यानातयेगु तःधंगु कुतः लगातार जारी यात । मधेशवादी व जनजातिया प्रतिनिधित्व यानाः राजनीतिक रुपं न्ह्याः वयाच्वंगु एमाओवादीयात ह्ययेकेगु व तुति त्वाःथलेगु अनेक दाउयात थःगु मतलब साध्य यायेगु पहलं न्ह्याकाच्वंगु हे खः ।
थ्वहे झ्वलय् भुखाय्या इलय् छथ्वःसित मौका चूलात धाःसा छथ्वःसित त्वहः तयाः सम्झौता यायेत वातावरण दत । थ्व सम्झौताय् संघीयतायात स्वरुपय् कःघाःनाः सारय् एकात्मवादीत हे द्यःने लाइगु खेल ला दहे दु । प्रदेशया नां प्रादेशिक सभाया स्वब्वय् निब्व बहुमतं क्वःछीगु व सीमाङ्कनया ज्या आयोगं याइगु धयाः अन्तिम रुप आः संविधानसभा नं जुयाच्वंगु संसदं याइगु जूगु दु । आः असार मसान्तं संविधान जारी यायेगु तर सीमांकनया ज्या यायेत आयोगयात खुलाया ई बी धाःगुलिं संविधान जारी जुइगु इलय् तक संघीयताया सवाल आधिकारिक रुपं क्वःजी मखुनि । संविधान जारी जुइधुंकाः थ्व संविधानसभा संसद जक जुइ व वहे संसदं तिनि संघीयतायात अन्तिम रुप बी थथे जूगुलिं एमाओवादीं संघीयतायात थाति तयाः सम्झौता यात धाःगु खँ नं पाय्छि हे खः । सुनां नं धोखाधडी यायेफुगु गुञ्जायस नं दहे दनि । तर मजुइमा ।
संघीयता व पहिचानया सवालय् न्हापा नेपालय् गुगुं व्यक्ति, दल व पुचः मदुगु थासय् आः व्यक्ति पुचः जक मखु राजनीतिक दल नं दयेधुंकूगु दु । थ्वहे आःयात प्रगति धायेमाः । मेखे देय् संघीयताय् हे मवनीगु खःसा संघर्ष यायेगु लँपु व दबू नं मदइगु खइ । तर आः देय् संघीयताय् वनाः प्रान्तीय सरकारया एक्सरसाइज जुइबलय् जनतां संघीयतायात थुज्वःगु खनी धकाः खंकेफइ व संघर्ष न्ह्याकेत लँपु दइ ।
अथेजूगुलिं आः संघीयता हे वःसां नं पुलांपिं एकात्मवादीतसें हे थःगु शासनयात बरकरार यायेगु लँपु चायेकल धाःसा थ्वहे लँपुइ पहिचानवादी व वास्तविक संघीयतावादीतसें नं थःगु संघर्ष न्ह्याकाः न्ह्याः वनीगु अवस्था वःगु दु । थुकथं नेपालय् हठात् परिवर्तन, बलात् परिवर्तन वा क्रान्ति सिकं नं सरल रेखीय परिवर्तन जुयाः हे तुं च्वंगु दु, इतिहासं अग्रगति हे कयाच्वंगु दु । तर राजनीतिक परिवर्तनं सामाजिक–आर्थिक उन्नतियात तिबः बियाच्वंगु दु वा नकारात्मक असर लाकाच्वंगु दु ? थ्व ब्यागः हे विषयवस्तु खः । संघीयताय् आर्थिक गतिविधि प्रत्यक्ष व तीव्र धाःसा जुइ, थुकियात गुकथं सकारात्मक पहलं न्ह्याकेगु धइगु नं मेगु विषय खः ।