zero media family planning adv

शहीद (हरिकृष्ण डंगोलया साहित्य च्वसू )

हरिकृष्ण डंगोल
भराय्धंगु छकू कोथा ! कोथाय् झ्याः मदु । यद्यपि भेन्टिलेसन तयातःगु दु । सायद थ्व भूमिगत कोथा खः ।  कोथाया दक्षिणपाखे छपाः फोटो दु, फोटोय् स्वांमाः क्वखाय्का तःगु दु । अले फोटोया क्वःसं प्यपाः पाल्चाय् मतः च्याकातःगु दु । व हे मतःया जलं व कोथाय् छुं भचा जः ह्वलाच्वंगु दु । उकिया जः नं अन वःपिं मनूतय्गु अस्पष्ट ख्वाःयात नं प्रदर्शित यानाच्वंगु दु ।
कोथा करिब करिब जाइ थें च्वने धुंकल । छम्ह छम्ह यायां पूर्वपाखें दुहांवःपिं इपिं दक्षिणपाखे अर्थात् फोटो पाखे ख्वाः लाका फ्यतु वनाच्वंगु दु । इपिं दुहां वये न्ह्यः इमिसं लुखा पिने तयातःगु रजिष्टर कापिइ थःगु नां, थाय्बाय् च्वयाः दुहां वयाच्वंगु दुः । दुहां वयेसाथं इमिसं छकः उपस्थिति जुयाच्वने धुंकूपिं मनूतय्त स्वइ, अले बिना अभिवादन, ज्वःजःलपा इपिं खालिगु थासय् वनाः फ्यतु वनी । मानौं इमी दथुइ नतुसुतु मदु । इपिं थःथःवय् अपरिचित ।
थ्व क्रम अन ताः इं तक्क न्ह्यानाः च्वन । तर आः वयाः अन सुं दुहांवःगु खनेमन्त । सखे अन वइपिं सुं मन्त जुइ । कोथाय् न्यय्म्ह मनू दुहां वयेधुंकल (रजिष्टरया ल्याखं थथे हे धयाच्वंगु दु) । यद्यपि लकस अझ नं सुनसान ! मौन ! छुं हासः मदु । ताः ई लिपा शान्त वातावरण भङ्ग यायेकथं पश्चिम पाखेया लुखां छम्ह मनू कोथाय् दुहांवल । वयाके छगू रजिष्टर कापि दु । कोथाय् वयागु सः ताये दत –
    – ‘सकलें थ्यन मखु ला ?’
    लिसः मदु । कोथाय् दुहाँ वयाः छुं विचाःखय् दुबिनाच्वं थेंं इमीगु ख्वाः बँय् हे तिनि ।
    – ‘का सा जिं नां धयाः हये, ल्हा ल्ह्वना दिसं ।’
    – ‘गोपी !’
    मद्धिम जःलय् छम्हेस्यां ल्हाः ल्ह्वंगु खने दइ ।
    – ‘कृष्णप्रसाद !’
    हानं छम्हेस्यां ल्हाः ल्ह्वंगु खने दइ ।
    – ‘ज्ञानीशोभा !’
    – ‘निर्गुण !’
    – ‘लनबहादुर !’
    – ‘सागर !’
    – ‘पम्फादेवी !’
    – ‘हिराकाजी !’
    – ‘... ।’
नां कायेगु व ल्हा ल्ह्वनेगु प्रक्रिया सिधंसेली वं हानं धाल  – ‘सकलें थ्यंगु जुयाच्वन । छिकपिं सकलसिंत जिगु लसकुस ! सुभाय् ।’ अले वं हानं धाल – ‘अले छिकपिन्त थन सःतागु जिं हे खः ।’
क्वस्वयाच्वंगु इमिगु ख्वाःपा भचा थःस्वल । थःस्वया सकसिनं वयात स्वल । मद्धिम जःलय् वयागु ख्वाः यच्चुक सी मदु । यद्यपि इमिस ंथःथःगु कथं अनुमान याई ।  अलय् मद्धिम जःलय् इमिगु सः भुनुभुनु थ्वल ।               
    – ‘थ्व ला कोइराला थें च्वं ।’
    – ‘मखु, थ्व ला भटृराइ थें च्वं ।’
    – ‘थ्व ला अधिकारी थें च्वं ।’
    – ‘थ्व ला भण्डारी थें च्वं ।’
    – ‘मखु, मखु थ्व ला नेपाल थें च्वं ।’
    – ‘थ्व ला देउवा थें च्वं ।’  
    – ‘थ्व ला दाहाल थें च्वं ।’  
    – ‘थ्व ला ओली थें च्वं ।’                                                             
    – थ्व ला ... थ्व ला ... । तिफ्याये मफूगु जःलय् इमिसं ख्वाःपायात थ्व हे खः धकाः धाये मफु । यद्यपि इमिगु भुन्भुन् सः धाःसा थ्वयातुं च्वन ।
कोथाय् दुने थ्वयाच्वंगु भुनुभुनु सःयात वास्ता मयासें वं हानं थःगु खँ क्रमिक रुपं तया यंकल –   
– ‘छिकपिसं नये मखं, पुने मखं, आखः ब्वने मखं, वासः याये मखं,  रोजगारी मदु, छुं मधाः । अय्नं छिकपिसं सात सालय् जक मखु,ं छत्तीस सालय् नं साथ बिल  । छयालीस सालय् नं बिल । बसठ्ठी, त्रिसठ्ठी सालय् नं साथ बिल । तर नं छिकपिनिगु म्हगस पुरा मजू । छिकपिनिगु स्थिति, अवस्था अथे हे तिनि । छिकपिनि मस्त व हे हालतय्, व हे अवस्थाय् तिनि । छिकपिनिगु विरताया गुलि च्वछाये । हरेक आन्दोलनय् छिकपिनिगु सहभागिता निर्णायक जुयाः ब्यूगु दु ।
उकिं थ्व अठसठृी सालय् अन्तिम युद्ध यायेमाःगु अवस्था वःगु दु । आः हानं छकः थ्व भूमिइ सुनामी हयेमाःगु अवस्था वःगु दु । नये, त्वने, स्वतन्त्रता, अधिकार फुक्क त्वताः हानं छक शहीद जुइत तयार जुइमाःगु दु ........ ।  निर्णायक आन्दोलनया शुरुवात थनं हे याये त्यनागु दु ।
छिकपिं शहीद जुइत तयार जुयाः दीमाःगु  दु । धन्दा कयादीम्वाः ! शहीदजुपिनिगु परिवारया अवस्था म्हिगः थें जुइमखु । अले शहीदय् दुथ्याइपिनिगु नां थ्व रजिष्टरय् न्हापा हे दुथ्याके धुनागु दु । काःसा शहीद जुइत तयार जुयादीसं ... । थुलि धयाः व मनू गनं वःगु खः अनं हे सुतुक्क वनाछ्वल ।  
भचा लिपा न न्यात, पल्पसा त्वल । भूमिगत कोथा चिल्लाय् दना तज्यात । जिगु म्हगस चब्बुत । 

बाखंदबू द“ ३, ल्याः ५, ने.सं.११३१
याकःचा ... १
    – ‘ख्वास्स् ... !’ व टक्क दीत । म्हुतुं पिज्वय्त्यंगु खँग्वःयात वं घुतुका छ्वल । ट्वाईलेटय् मिखा ब्वल । उलि फोहोर मखु । अथे खःसां वयागु म्हुतुं बांमलाःगु खँ पिदनेत स्वल । छाय्, छु खँय् ? थ्व खँय् थः हे नं व स्पष्ट जुइमफु । यद्यपि थौं कन्हेया ई ब्यः, चाय्कं मचाय्कं हे फोहरी खँ वयागु म्हुुतुं पिज्वया च्वन ।
    तर थुलि खँ स्पष्ट । थौ ंकन्हे व अशान्त ! वयागु तनमन  थातय् मलाः । पासापिं, छेँ व छेँया जः सुनापं हे वया खँ मिले मजू । छेँ व छेँया जः खं खं अजू चा व  । हिइमिइ चा । सु नापं हे वया खँ, व्यवहार मिले मजू । उकिं थौंकन्हे व अप्वःयाना याकःवास जुयाच्वंगु दु । गुबलें व कोथाय् याकःचा च्वनाः भुनुभुनु हालाच्वनी । गुबलें न्ह्यःनेच्वंगु बरण्डाय् पिहां वयाः पिनेयाःगु लकस स्वस्वं गरखेसे ख्वाः ज्यानाच्वनी । अले गुबलें कःसी थहांवना चुरोतया कुँ ब्वयेकाः मिखां न्ह्याय् मदुगु सर्गः स्वयाच्वनी ।
    सर्गः चमकंगु नं तन्हु दत । वा नं एकनासं वयाच्वंगु दु । एकनासं वयाच्वंगु वां गां गांमय् चल वनाच्वंगु समाचार वं न्यनाच्वंगु दु । अले लगातार वयाच्वंगु वां जमःया सतक पुखु जुयाच्वंगु नं वं थःम्हं हे खनाच्वंगु दु । तर थौंकन्हे थज्यागु बुखँ व लूं वयागु मन साला मका । मनय् मथ्यू । थुजोगु खबर व लू  व नाप असम्बन्धित ! थुकिया थासय् थौंकन्हे व खिउँगु कोथा, खिउँगु सर्गः, खिउँगु लकसयात पासा नालाच्वंगु दु । सुपाँचं भुनाच्वंगु, ख्वयाच्वंगु सर्गःलिसे त्वाय् चिनातःगु दु । नकतिनि हे जक नं वं ख्वबि धाः हायेकाच्वंगु सर्गः स्वयाच्वंगु खः । सर्गःया ख्वबि व उदासिनताय् वं थःत एकाकार यानाच्वंगु खः ।
    – ‘विजय ! अय् विजय ... !’  थःत सुना नां कयाः मसतूगु जुसा सखे वं ताः ई तक्क हे ख्वबि धाः हायेकाच्वंगु सर्गः स्वयाच्वनीगु जुइ  । एकाग्रता भङ्ग याना ब्यूगु सःपाखे वं मिखा ब्वल । छेँ न्ह्यःनेच्वंम्ह केदार जुयाच्वन । निपाः ख्वापाः चुलाय्वं केदारया सः हाकनं थ्वल ।
    – ‘विजय छं सिलला ? जामे मस्जिदया न्ह्यःने छम्ह मनूयात गोलिं कयेकाः स्यानाबिल हं ।’
    न्ह्यसः व लिसः छक्वलं वःगु खनाः व भचा अजू चाल । यद्यपि वं थःगु ख्वापातय् छुं भाव पिमज्वयेकूसे न्यन – ‘सु मनू थें ?’
    – ‘इस्लामिक संघया महासचिव फैजान अहमद हं ।’
    – ‘अय् !’ वयागु म्हु्तुं थुलि हे जक पिदन । थ्व खबरयात वं छुं आश्चर्यया रुपय् काय्माःगु मखन । वं न्हि न्हि न्यनाच्वंगु दु – स्यायेगु व सिइगु थ्व शहरया लागि छुं न्हुगु खँ मखये धुंकल । हरेक न्हिया बुखँ पति छम्ह कि छम्ह सीनाच्वंगु दइ । छम्ह कि छम्ह हत्यारा जुयाच्वंगु दइ । हत्या, बलात्कार, लुटपाटया खँ हरेक न्हिपौया मूबुखँ जुयाच्वंगु मदुगु मखु । थुलिजक मखु, थौंकन्हेया हरेक न्हिया बुखँपतिइ त्वनेगु लःनिसें बियर, वासःनिसें जाकितकय् मिसावट जुयाच्वंगु खँ पिहांवयाच्वंगु दु । हाकू बजाःया ला खँ हे मन्त । सुथं न्हापां बुथबुथय् मिइगु दुरु निसें छुं नं सामान वं गुबलें तूगु भावं न्यायेमखं । सरकारी ज्या गुबलें घुस मबिकं याके मनं । थ्व देशय् नयेमखनाः, वासः याके मखना गुलि मनूंत सिनाच्वंगु दई ? थुकिया आधिकारिक तथ्यांक न सरकारयाके दु, न त बुखँ पति थज्यागु समाचारयात प्राथमिकता बिया छापे यानाच्वंगु दु । धासेलिं, थ्व खबरयात जक असमान्य घटनाया रुपय् काय्माःगु हे छु दु ? न्हिन्हि थें थौं नं छम्ह मनू सीत । छम्ह अमूक मनू हत्याराया रुपय् चित्रित जुल । तर स्याइम्ह मनू सु खः सायद हे जक लुइके फइ । लु हे लुइकुसां छु हे जुइगु दु धकाः ! लाबला जेलय् कुनि, हानं जेलं पिहां वइ । थ्व क्रम निरन्तर रुपं न्ह्यानाच्वनी । न्ह्यानाच्वंगु दु । अले थज्यागु खबरयात आश्चर्यया रुपय् काय्माःगु हे छाय् ? थ्व वया बिचाः खः । यद्यपि वं थ्व खँयात थुलि हे सिधयेका छ्वये धाःसा मफुत । वं हानं केदारयाके न्यन – ‘सुनां कयेकूगु ले ?’
    – ‘व ला सिइके मफूनी थें । थ्व बुखँ न्यूज २४ च्यानलय् लगातार बियाच्वंगु दु । स्व ले ।’
    केदारया ‘स्वले’ वयागु न्हाय्पनय् ताः ई तक्क हे थ्वया च्वन । खबर स्वयेगु कि मस्वयेगु वं क्वःछि मफूत । वं स्यू, दुने कोथाय् वया मिसा व मस्त जिटिभीं वयाच्वनीगु सिरियल ‘मैं घरघर खेली’, ‘पवित्र रिश्ता’, ‘राम मिलाई जोडी’, ‘मिसेस कौशिककी पाँच बहुएँ’ स्वयाच्वंगु दइ । दुने कोथाय् वनाः च्यानल हिला खबर स्वयेगु धइगु इमित पंगः थनेगु खः । पंगः थं वइगु सुयातं यइमखु । मयल कि हाली । इमित नं थ्व सिरियल दथुई सुनानं डिष्टर्व याः वइगु मयः । डिस्टर्व याः वल कि इपिं हाली । इपिं हालिगु वं न्यने मफू । इमिगु सः त्वपुइगु खःसा व नं तःसकं हाले माल । जबर्जस्ति थःगु इच्छायात पूवंके माल । अर्थात् इमित बुके माल । इपिं बुत कि इपिं थुस्स च्वनी । इमिगु म्हुतुइ तालं ग्वइ । छेँ हासः दइमखु । हासः मदुगु छेँ झं मसां थें जुइ । खिउंगु सर्गः यःसां वयात झिंझांमझां दंगु मसां धाःसा मयः । मसां आखिरय् मसां हे खः । मसां सुयात यइ ?
    अथेखःसां व कोथाय् दुहांवन । ‘मैं घर घर खेली’ वयाच्वंगु जुयाच्वन । पारिवारिक सामाजिक विषयवस्तुया सिरियल जुसां थौंकन्हे थ्रिलरय् थ्यनाच्वंगु दु । लतायात बलात्कार याःम्ह सु जुइ ? राज सिंघानिया, लताया बोस, आभाया दाजुभत वा मेम्ह हे सुं ? सिरियल झं झं ताःहाक जुयावयाच्वंगु दु ।
    – ‘म्वाः मदुगु खँ ल्वाकछ्याना !’ इमि दथुइ खँ ब्यानाच्वन । सायद इमित नं लतायात बलात्कार याःगु खँ न्ह्यथना न्ह्याकाच्वंगु थ्व सिरियल मययावंगु जुइफु । अथेला थौंकन्हय् पवित्र रिश्ताय् थपेजुया वनाच्वंगु बाखँचु नं इमित मयः । अर्चनायात दुःख बिइत, बदला कायेत  न्ह्यःज्यानाच्वंगु बाखंचु व न्ह्यःज्यानाच्वंपिं पात्रत खंखं इमित तं वः । यद्यपि इमि जिटिभीया थुपिं सिरियल मस्वसें मगाः । ज्यां फुर्सद दत कि इमिसं जिटिभी चायेकी । थुपिं सिरियलत वयाच्वंगु खत कि इमिगु स्वयेगु ज्या न्ह्याइ । थुबले न त समाचार हे तयेके बिइ । न त मेगु छुं च्यानल हे । अले कि त वाध्य जुयाः वं थःत नं थयागु सिरियलय् हे तंकी । कि त कोथाय् च्वना, सर्गः स्वया वा चुरोटया कुँइ तंका याकःचा जूगु अनभूति यानाच्वनी ।
    कोथाय् व ताउत फ्यतुना च्वने मफुत । कुहां वयाः मूलुखाय् दं वल । सतक जाम जुयाच्वन । घण्टाधर न्ह्यःनेया सतकय् लास तयाः चक्का जाम यानातःगु दु धइगु खँ सी दत । फैजान अहमदया लासं गाडी न्ह्याके मबिल । सीम्हेसिया परिवार व उपप्रधानमन्त्रि गच्छदार दथुई चक्का जाम चीकेत खँल्हाबल्हा जुयाच्वंगु दु धइगु खँ नं वं अन च्वच्वं हे सीकल । अन्ततः ताउत जायेकाः सीम्हेसित शहीद घोषणा यायेगु, सीम्हेसिया परिवारयात क्षतिपूर्ति बिइगु आदि प्रतिबद्धता उपप्रधानमन्त्रीं प्वंकुसेंलि चक्काजाम त्वादल धइगु नं वं मूलुखाय् च्वच्वं हे सीकल । तर थ्वया दथुइ थःथःगु ज्याय् वनेमाःपिं यक्वः मनुत इलय् थ्यंके मफूत जुई । अस्पताल थ्यंके माःपिं अस्पताल थ्यंके मफुत जुई । अले न्ह्याबले थें लँय् हे नं सुं बिरामी सीत जुइ .... !
    – ‘शहीदया धलखय् हानं छम्हेसिया नां अप्वइगु जुल । नेपालय् शहीदत ग्वम्ह दु ?’ हाजीरजवाफ प्रतियोगिताय् न्यनि थें वं थःथम्हतुं न्ह्यसः तल ।  न्ह्यसः न्यने धुंकाः वं छक्वः थःगु न्ह्यःने मिखा ब्वल । थःगु न्ह्यःने वं सुं मखं । वया म्हुतुं हानं सः पिज्वल – ख्वास्स् ... ! व छकः झाः वँय् थें याकःचा न्हिल । अले च्वयेपाखे मिखा ब्वल । सर्गः अझ नं चमकंनि । वा वयाच्वंगु दनि ।
( जीवन छगू यात्रा ः लङ्गरुटया सफू पाखें  )