dudha jayanti 2568

विरोध, बहिष्कार वा सुझाव ?

- सानुराजा शाक्य

गुलिसितं लगे जुइफु थ्व ला साब हे नकारात्मक बिचाः जुल । मस्यौदा संविधानया बारे सुझाव हे मबिसे, बिउगु सुझावया सुनुवाइ हे जुइमखु धकाः न्हापा हे पूर्वानुमान यानाः सुझाव मबिसे मस्यौदा संविधानया विरोध यायेगु भचा अप्वः हे नकारात्मक बिचाः जुइला धकाः गुलिसित लगे जुइफु । गुलिसिनं सुझाव ला बियातये माली लिपा सुझाव हे मवः धकाः झन झीगु मुद्दायात सुनुवाइ मयायेगु नितिं त्वहः चिने थाय् दइ । मस्यौदा संविधानया बारे सुझाव बियाच्वंपिं नं दु । तर सुझाव बिइगु जक मखुकि मस्यौदा संविधान हे बहिष्कार यानाच्वंगु संघीय समाजवादी फोरम लगायत मधेसी दलत नं विरोध कार्यक्रम यानाः सतकय् हे दु । धायेबलय् मस्यौदा संविधानया विरोध वा सुझाव मबिसे विरोध यायेगु कि सुझाव बियेगु धइगु अन्यौलता यक्वसित दयेफु ।

दकलय् न्हापांला थ्व मस्यौदा संविधानया प्रस्थान विन्दू हे गलत । स्वंगू दल नेपाली कांग्रेस, एमाले व एमाओवादीय शीर्ष नेतातय् सहमति कथं १६ बु“दाया सहमतिइ चुया थ्व स्वंगू दलया खुम्ह ब्रम्हू नेतात गुपिं तसकं हे पश्चगामी व ब्राम्हणवादं ग्रस्तपिसं संविधानया मस्यौदा च्वया हःगुलिं प्रस्थान बिन्दू हे गलत जुल । आदिवासी जनजाति, मधेसी, मिसा दलितय् सरोकारया मुद्दायात सुनुवाई जुइगु ल“ प्वाः तिना ड्राफ्ट यानाः हःगु मस्यौदा जूगुलिं प्रस्थान हे गलत जुल धकाः धायेमाःगु खः । मस्यौदा संविधान च्वयेगु प्रस्थान विन्दूइ हे छगू जक ब्रँम्हण समुदायया खुम्ह नेतां च्वया हसेलिं उगु संविधान समावेशी व उत्पीडित समुदाययात सम्बोधन जुइ धकाः आशा याये थाय् हे मन्त ।

संविधान मस्यौदा तयार यायेत स्वंगू दलया निम्ह निम्हया ल्याखं खुम्ह च्वंगु खः । गच्छेदार पार्टीया नं निम्ह दुथ्याः धाःसां उमिगु भूमिका गौण जूगुलिं उपिं नं दुथ्याः धकाः धाये मछिं । उगु मस्यौदाया नितिं गठन जूगु समितिइ एकल पहाडे पुरुष ब्राम्हणया जक प्रतिनिधित्व जुल । उगु समितिइ छम्ह नं मिसा मदु, छम्ह नं आदिवासी जनजाति मदु । छम्ह नं दलित मदु । उकिं थ्व मस्यौदाया प्रस्थान विन्दू हे असमावेशी व संघीयताया मर्म त्वाथलीपिं च्वना च्वःगुलिं स्वभाविक रुपं मस्यौदा संविधान आदिवासी जनजाति, मधेसी, दलित मैत्री संविधानया मस्यौदा मजूगु खः । उकिं थ्व मस्यौदायात सुझाव बिया भिंका संविधान हयेगु न त नियत हे खनेदु न त ग्यारेन्टी हे दु । उकिं उज्वःगु मस्यौदाया लिधंसाय् वःगु संविधानयात सुझाव बिया च्वनेगु स्वयां विरोध यायेगुया विकल्प मदु ।

थुकथं छगू जक समुदाया गुगु समुदाय राज्यय् दकलय् अप्वः पहु“च व प्रतिनिधित्व दु व हे समुदाययात हानं संविधानय् हे परिभाषा सहित पहिचान बियाः मस्यौदा संविधान हल । थःगु ल्हातय् राज्य लाःबलय् राज्यया अधिकारत मेमेगु समुदायनाप शेयर यायेगुला छखे हे ति आदिवासी जनजाति मिसापिन्त न्हापा दयेधुंकूगु अधिकार तकं क्वपालाः थःगु समुदाययात धाःसा अझ अप्वः अधिकार सुनिश्चित यायेगु कथं धारा ८८ उपधारा २ य् समानुपातिक प्रतिनिधित्व जुइगु थासय् आदिवासी जनजाति, मधेसी, दलित, मिसा, मुस्लिम दुथ्याः थाय् आदिवासी समुदाय धकाः खस आर्ययात नं दुथ्याकातःगु दु धाःसा हानं खस आर्य समुदाय धकाः हानं अलग्ग हे समुदाय नं दुथ्याकाः यायेत्यंगु छु ।  अधिकार क्वपालाः संविधानं हे खस आर्य समुदाययात च्वछाया संविधानय् हे खस आर्य समुदायया परिभाषा व सूची दुथ्याकाः मेमेगु समुदाययात संविधानं पिने तया च्वयाहःगु मस्यौदा खः थ्व संविधान ।

थुगु धारा ८८ या उपधारा २ य् समानुपातिक निर्वाचन कथं ल्यइपिनिगु सवालय् थी थी समुदाय उल्लेख यायेगु सन्दर्भय् मिसा, दलित, आदिवासी, आदिवासी जनजाति, खस आर्य, मधेसी, थारु, मुस्लिम, लिउने लाःगु क्षेत्र व अल्पसंख्यक समुदाय धकाः उल्लेख जुयाच्वंगु दु । थुकी स्पष्टिकरण बिसें खस आर्य धइगु क्षेत्री, ब्राम्हण, ठकुरी, सन्यासी (दशनामी) धकाः संविधानय् हे उल्लेख यानातल । तर दलित धइपिं सु सु, आदिवासी जक धायेबलय् सु, आदिवासी जनजाति धइपिं सु सु, मधेसी दुने सु सु ला, थारु धइपिं सु सु, लिउने लाःगु क्षेत्रया समुदाय सु सु व अल्पसंख्यक समुदायय् सु सु ला धकाः छाय् उल्लेख याना मतल । संविधानय् हे खस आर्य धाइपिं थ्व थ्व धकाः उल्लेख याः पिसं षडयन्त्रपूर्वक तरिका आदिवासी जक उल्लेख यानाः अन नं खस आर्यत दुथ्याका निगू अप्वः ब्व नयेत स्वःगु दुसा मेमेगु समुदाययात संवैधानिक पहिचान मदइगु कथं षडयन्त्र याना । खस आर्य धाइपिं थ्व थ्व धकाः संविधानय् हे उल्लेख याःगु धइगु आप्mनो हात जग्गनाथ याःगु खः । मस्यौदा च्वयेगु ज्याय् छगू जक समुदाय ब्राम्हणयात जक तल धाःसा उज्वःगु मस्यौदा संविधान गुज्वःगु जुइ धइगुया बांलाःगु उदाहरण खः थ्व मस्यौदा संविधान । मखु धइगु खःसा खस आर्य धाइपिं थ्व थ्व जातित दुथ्याः धकाः संविधानय् उल्लेख याःथें आदिवासी जनजाति, मधेसी, दलित, थारुइ नं थ्व थ्व जातीय समुदायत लाः धकाः संविधानय् हे स्पष्टिकरण बिइ माल नि । छु थुकियात संशोधन यानाः फुक्क पुचःयात संविधानं मान्यता बियेत संशोधन याइला ?

भाषाया सवालय् नेपालय् न्ववाइगु फुक्क भाय् राष्ट्रभाषा धकाः नालाकाःसां व्यवहारय् देवनागिरी लिपिया खस नेपाली भाषा जक राष्ट्र भाषा जुइगु संविधानं च्वयाः नेपाःया मेमेगु फुक्क मातृभाषायात दोश्रो तेश्रो तहलय् क्वपाला बिउगु दु । मेमेगु मातृभाषायात राष्ट्रभाषा मखु प्रादेशिक भाषाया जक मान्यता दइ व उगु मान्यता कायेत नं कानून दयेका जक दइ धकाः च्वयातःगुलिं प्रादेशीक तहलय् मातृभाषायात सरकारी ज्याया भाय् दयेकेत प्रदेशं निर्णय यानाः जक मगाः । केन्द्रं हे कानून दयेके मानीगु जूगुलिं थ्व गुबले जुइ धकाः समयसिमा न्ववानामतःगुलिं थ्व खस नेपाली भाय्यात जक स्थापित यानातयेगु षडयन्त्रयात सफलतापूर्वक संविधानं सुरक्षा बियातःगु दु । नापं अल्पसंख्यक समुदायया नितिं विशेष क्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र, संरक्षित क्षेत्र दयेके फइगु न्हापांगु संविधानसभाया निर्णययात थुगु मस्यौदा संविधानय् दुमथ्याकूगुलिं अल्पसंख्यक समुदायया अधिकार प्रयोग याये फइगु उमिगु भाय् छ्यले फइगु संभावनायात अन्त थ्व मस्यौदा संविधानं याःगु दु ।

मातृभाषां माध्यमिक विद्यालयतक काये फइगु हक बियातःसां थुकिया नितिं लगानीनिसें फुक्क पूर्वाधारं सम्बन्धित समुदाय नं हे यायेमाः । थुकी भतिचा नं राज्यं दायित्व कायेमाः धकाः उल्लेख मजूयाच्वंगुलिं राज्यं मातृभाषा शिक्षाय् यानाच्वंगु छफुति लगानीयात नं शून्य लगानी थ्यंकेगु मातृभाषाया शिक्षाया विराधी संविधान दयेकेगु षडयन्त्र थ्व मस्यौदा संविधानं याःगु दु ।  थुकिया अःखः खस नेपाली भाषायात जक राज्य सरकारी कामकाजय् छ्यलेगु शिक्षाय् नं थ्व हे भाषाया प्रयोग जक याये फइगु भरपूर अधिकारत थ्व मस्यौदा संविधानं बियातःगु दु ।

उकिं थुज्वःगु विरोध यायेमाःगु, संशोधन यायेमाःगु यक्व धारात दुगुलिं, असमावेशी, संघीयताया विरोधी मस्यौदा संविधानया बारे सुझाव बियां संशोधन जुइ धकाः सुना नं ग्यारेन्टी बिइ मफइगु थ्व सुझाव संकलन मात्र कलाविहीन नाटक जक जूगुलिं थःपिनिगु मागयात जनताया दथुइ तयाः आदिवासी जनजाति, मधेसी, मिसा, दलित समुदाय नं सक्रिय बहिष्कार व विरोध यानाः मस्यौदा खुनाः मेगु मस्यौदा च्वकेगु संघर्षया नितिं विरोध व बहिष्कार जक उत्तम लँपु जुइ ।

–०–