zero media family planning adv

लुमंति : परंपरागत कला ख्योया जो मदुम्ह हस्ति प्रेममान चित्रकार

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७७ भाद्र १६, मंगलबार १३:२२:१६

डा बाल गोपाल श्रेष्ठ

दमया लोचं अक्सिजनया भरय सास ल्हायेत बाध्य थें जुइ मासेलिं आपालं ई छेंसं लाना चोनादिम्ह प्रेममान चित्रकारजु फेस बुकय धासा दं दं हे ल्यायम्ह जोसय सक्रिय जुयादिगु झीसं खना । थुगुसि धासा वंगु छुं ला न्हेवलिसें फेसबुकय वयक सालुक जक खने दइगु जुया वन । वंगु २०२० मे महिनाया २४ तारिखय वयकलं छगू नेपाल भाषाय अले मेगु छगू अंग्रेजी भाषाय फेसबुकय यानादिगु निगू पोस्त हे अन्तिम जूवन । नेपालभाषाय तयादिगु वयकया पोस्तय थथे चोया दिगु दु स्

सिइसां ला छु्ं खं मंत धाये
यायेगु थुलि हे खस् मेगु छु याये
जिंला थुलि हे जक धाये
हे भगवान,  हे भगवान प्रभु



थो पोस्तया लिपा मेगु छुं हे खं वयकलं फेसबुकय तया मदिल । थो ल्याखं वयकया थो पोस्त वयकलं फेसबुकया पासापिं जक मखु थो संसारं हे बिदा फोनेगु ल्याखं चोयादिगु धायेमा ।

तदं मछिं म्हं मफयेक म्वाये माबले “सिइसां ला छु्ं खं मंत धाये” धया छगू कथं वयक हारे चाया “आ जि मृत्युनापं ल्वाये गात, म्हाल” धयागु कथंया सन्देश चोया दिगु खला धका नं धाये थाय दु । खं नं वयक दंदं हे म्हं मफयेक चोनादिल । छक छक अस्पताल यन धाइ, हानं डिस्चार्ज जुया छें लिथे न धाई, हानं अस्पताल थेन धाइ, हानं छें लिथेन धाइ । थथे तदं हे वयक मृत्युलिसें ल्वाना चोना दिम्ह तसकं साहसिम्ह मनू ख ।

म्हं फत धायेवं धासा सीदयेक वयक फेस बुकय छता नं छता पोस्त याना थगु जीवन्तता बोया हयाचोना दी । गबलें ला अस्पतालया लासां हे नं फेस बुकय पोस्त याना चोना दी । थगु फेस बुक पोस्तय वयकलं गबलें फुतकर कविता चोया सा, गबलें मे, गबले उखान कुचा सा गबलें देश भताभुंग लथालिंग याना नयाचोंपिं राजनीतिक नेतातयत ध्याचु व सरा बिया चोया दि । वयकलं थपिसं ज्याना दिगु अनेकन यैपुगु कलाया आपालं फोतोत नं मदिक हे पोस्त याना दिल । गबलें गबले थगु म्हंमफुया सुचं बी थे ग्यानापुक न्हासय अक्सिजनया पाइप तया अस्पतालया लासाय लानाचोंगु फोतो नं बोयाहया दी । गबलें गबलें थ आ ता मनू जुइ मखुत धयागु कथंया निराशपूर्णा खं नं फेस बुकय तयाहया चोना दी । मन खुलदुल जुया मन मचोनकिं ताक तुक मेसेन्जरं हे कल याना वयकलिसें इलय बेलय खं ल्हाये । हपा बी थें निरास चाया दी मते प्रेम दाई धका इनाप नं याये । वयक लयताया दी ।

वयकया तिरि मयजु विद्या तताजुं उसि मचासें वयकया सुसा कुसालय अंतिम इलय तक नं अतिकं मन तया बिचा याना चोनादिगु खंके फू । थ तिरि मयजु थगु हुनिं तसकं दुख सिल धयागु खंय कृतज्ञता बोये थें नं विद्या तताजुया गब्लें थकित ख्वा, गब्लें न्हेलं ब्वानाचोंना चोनादिगु सा गब्लें देना चोनादिगु फोतो नं इलय बेलय वयकलं फेसबुकय शेर याना हयाचोना दी । थगु हुनिं थ जहान मयजुयात आपा कस्त जुल धयागु वयकलं बांलाक चायेकादिगु खं वयकलं गबले ख्या थें, गबले नी थें याना सा, गबलें तपेंक हे नं चोया ब्यक्त याना फेसबुकय तया हयाचोना दी ।

२०१५ तभुखाय लिपा नेपा वनाबले वयकया छें थेंक वने मफुत । फोनय जक खंल्हाना लिपा वयेबले नाप ला वयेगु भाखा तया वया । तर २०१८ सनय नेपा वना बले नं नापला वने धाधां वनेगु ई हे पिकाये मफया वयकया छें थेंक वने मफुत । नेदरलन्दं नं मेसेन्जरय धासा ताकतुक खं जुया हे चोनी । लिपा २०१९ सनय नेपा वनाबले धासा फेब्रवरी ८ तारिख कुनुं वयकया छें सितापाइलाय वना प्रेम दाईयात नापला वने फत । न्हासय अक्सिजन पाइप घाना लासाय फेतुना चोनादिम्ह वयक श्रीलक्ष्मी व जित थथाय छें थेंकवगु खना तसकं लयताया दिल । घौरनिघौ नापं चोना च्या बिस्कुत नया नेपालभाषा ख्योया खं, नेवा राजनीतिया खं, नेपाया राजनीतिया खं, अले वयकया कलाकृति, चोज्या, आदियात खं ल्हाना नापं वयकया ज्यासलय बोयातगु गुलिं सिधये धुंकुगु, गुलिं सिमधनिगु अनेक कलाकृतित सोया न्हेइपुक जिमिसं ई छ्याना । अक्सिजन कया लासाय लाना चोना दिया नं वयकयाके उलि हे उत्साह व जागरण अले ख्वालय न्हिलासु खना । वयकयात भिं उसायया कामना यासें हानं नेपा वयेबले नाप लावये धाधां जिपिं अनं प्याहां वया छोया ।

दत्या न्हेवया जिमिगु भाखा आ धासा गुबलें पूमवनिगु भाखा थें जुइगु जुल । प्रेममान दाइ आ झीगु न्ह्योने मंत । न्हयखुदंया बैसय वयकलं वंगु नेपाल संवत ११४० गुंलागा द्वादशि कुनुं थगु नस्वर शरिर तोता झागु दुःखद यथार्थ जुल । थो नेपाया परंपरागत कला खेलय पुमनीगु हंता जुल सा नेपालभाषाया सहित्य खेलय मे, कविता चोयेगु नापं मेचा पिथनेगु याना नेपालभाषाया संगीत खेलय थेंक नं ब्यागलं योगदान दुम्ह वयक मदया झीगु भासा ख्योयात नं तधंगु हे हंता जूगु दु ।

नेपाल संवतया न्हूदं जुलकिं थगु थी थी कलात्मक पौभा चित्रया किपालं छायेपिया क्यालेन्दर पिथनेगु ज्या नं वयकलं तदं मछिं यानादिल । महाकवि गिरिजा प्रसाद जोशी मदया छुं दं लिपा वयकया किपा तया नेपाल संवत न्हूदंया लसताय सकोया जिमिसं निसोना तयागु भाषा साहित्य मुंज्या खलकं क्यालेन्दर पिथनेगु कोछिना । वयकया ल्हातं महाकवि गिरिजा प्रसाद जोशीया चोया किपा तया क्यालेन्दर पिथनेगु धायेवं वयक लयताया किपा चोयाबिया दिल । वयकलं नेपालभाषाय सफू चोया पिथनिपिंत सितिकं देब किपा चोया बीगु घोषणा याना तयादिगु नं लुमंके बह जू । नेपाल संवत १११५ स पिदंगु जिगु स् ‘सको देयया देबी प्याखं’ व ‘कुलामय थोया चोंगु सः’ निगू सफूया देब नं वयकलं हे किया दिगु कलां छायपिया पिथनागु खं न्हेथने दया जि लयता ।

सन १९९० या जखया खं नेरदलन्दया आयन्थ्रोपोलोजिस्त पासा बेर्त भन देन हुक लिसें जाना यें देयया जात्रा नखचखयात कया अनुसंन्धानया याना चोनागु झोलय मोहनी ताकाय पचिमर जख कोनय जुइगु पचलि जात्राया अनुसंन्धान यानागु इलय प्रेममान चित्रकारजु लिसें दकले न्हापां म्हसिकागु जुल । दंयदसं जात्राया इलय पचलि द्योया तेप९कोंचा०य लंपुं छायेगु यानादिम्ह पुं वयक प्रेममान चित्रकार हे जुयाचोन । थो हे झोलय वयकलिसें अन्तरवार्ता यायेत वयकयात भिंद्योपाचाय चोंगु छें तधु हे जिपिं थेन । वयक लिसें खंल्हाबल्हाया झोलय वयक मात्र परंपरागत पुंज्या जक यानावै चोनादिइम्ह साधारण चित्रकार मखुसें परंपरागत पौभा चोयेगुलिं नं तचोकं ल्हा जोम्ह चित्रकार ख धयागु खं सिइके दत । वयकया छें पौभा चोयेगु तजिगु ज्यास थें जुया चोंगु नं सोये खन । परंपरागत पौभा चोयेगुलिइ थपिनिगु मौलिकतां नं छायेपिइगु वयकया खुवि व विषेशतां याना नं वयक ब्यागलं कथं नांदंम्ह जुल । पचली गथु प्याखं व भद्रकाली प्याखंयात मागु फुकं ख्वापात दयेकगु व लंपुं छायेगु सकतां ज्या, अथेहे सको बज्रयोगिनी ह्याउंख्वामाजु, सिंघिनि, ब्याघिनि, आदि द्योपिनिगु झिंनिदयं छक लंपुं छायेगु ज्या नं वयकलं हे यानादिगु खं सिल ।

थथे थगु पारिवारिक परंपरागत लजगा बाहेक नेपालभाषाय मे चोयगु व मेचा क्यासेत पिथनेगु थेंक नं वयकलं याना वयाचोनादिम्ह धयागु खं नं खंल्हाबल्हाया झोलय सिइके खन । वयक नेपालभाषा खेलय नं ल्हा दुम्ह छ्म्ह भाषा मतिनामि धयागु नं सिइक दया जित लयता वइगु स्वाभाविक हे जुल ।

उबले वयकलिसेंया अन्तरवार्ताया ब कया छुं ई लिपा हे वयकयात कया छपु चोसु चोया नेपाल संवत ११११ पोहेलाथो ९ दं ८ ल्याः ४९ स इनाप वा पतिइ जिं पिथनागु ख । थथे विविध प्रतिभाया धनी परंपरागत कला ख्योया जो मदुम्ह छम्ह हस्ति प्रेममान चित्रकारजु आ झीगु लुमंति हे जक लेना चोनीगु जुल । मदयावंम्ह प्रेममान जुयात लुमंका श्रद्धाया स्वां देछासें दुःखंकपिं छेंज सकलयात दुनुगलं बिचा हायेका इनाप वा पतिइ उब्ले पिदंगु उगु चोसु थन छिकपिनिगु न्ह्योने बोया चोनागु जुल स्

परंपरागत कला ख्योया हस्ताक्षर – भाजु प्रेममान चित्रकार

नेवातय संस्कृतिया परंपराय कलाया नं विशिष्ट थाय दु । अनेक नख, चख, जात्रा, पर्वय नेवातयत कला मा । भाजु प्रेममान चित्रकारजु याधापू कथं ला नेवातयत बुसांनिसें सी धुंका तक्क नं अर्थात् पला पलाखय कलाया सहारा मा । लुखा लुखाय अष्टमंगल, पंच बुद्ध चोयेगु, नाग पञ्चमी लुखा फुसिइ तिकेत नाग चोयेगु लक्ष्मी पूजां लक्ष्मी चोयेगु, मोहनीं भगवति चोयेगु, कलश चोयेगु जक मखु जात्रा मात्राय द्योतय लंपुं छायेगु दुष्टि कंकेगु सकतां चित्रकारी ज्या जू । उकिं हे ला छगू इलय नेवातय थुभनं कलाया ज्या मागु हुनि अलग पूं जात दयेका तया तल । गुपिं थौं तक्क झीगु समाजय चित्रकार कथं म्हासिया चोंगु दु ।

कलाया धनी थो देशय परंपरागत चित्र वा कलाया ज्यायाइपिं म्हो जुल वा थो खेलय ल्हा तयाचोंपिं चित्रकारतयसं थपिनिगु परापूर्व कालं निसें सम्हालय यानावैचोंगु ज्या तोता यंका चोन धायेबले छित जित पत्या याये थाकुइफु । तर थौंया परिस्थिति हिलावयाचोंगु समाजया ढाचां परंपरागत कलाया महत्वयात थुइकिपिं म्हो जुया वना चोंगु जक मखु थो खेलय थपिनिगु गहन भूमिका दुपिं चित्रकारतयसं नं थो पेशायात ययेकं मयेकं तोतायंका चोंगु दु । थज्याःगु हे छगू मार्मिक प्रसङ्ग खंल्हाबल्हाया झोलय प्रेममान चित्रकारजुं थ बौया कितावी ज्ञान बीगु चाहनाया अख थत यगु क्षेत्र जुगुलिं मचाबले खुया खुया चित्र चोया जुया बले थ बौ नं छपा चित्र झारझुर खुना ब्यूबले नुग मछिंक खोयागु खं कनादी ।

ख नं चित्रकारीताया ख्यो लजगा देयेका उकिं हे खें थोयेका नयेगु धैगु अपुगु ज्या मखु । उकिसं परंपरागत चित्र चोया पूर्खाया पला ख्वांचय पला तया न्हेज्याय धैगु झन हे कठोर खं ख । उकिं प्रेममानजुं धयादी परंपरागत कलाकारिताया ज्या याना नख, चख, जात्रा, मात्रा यात मागु जोलं दयेकिपिं वा अज्यागु ज्याखं स्यूपिं मालेमाल धासा निम्ह पेम्ह हे थो येँ देशय दै मखुत । फुकस्यां थें थो लजगा तोता मेमेगु लजगा जोना चोने धुंकल । खयत ला प्रेममानजु स्वयम थो परंपरागत कलाया तचोकं हिमायती, वयकयात थो ख्यो तचोकं य उकिं कका, तबा फुकं दाजुकिजापिन्सं थो ख्यो तोतल नं वयक निराश मखु थो खेलय वयक सक्रिय तिनि । तर आर्थिक दृष्टिं धासा वयकयात थो खेलं सन्तोष मदु । पचली जात्राया अध्ययनया झोलय पचली तेपय ९कों० चित्र चोइम्ह कथं म्हसिक वनापिं जिपिं वयकयात अथे चित्र चोयागु लिसें भद्रकाली प्याखंया गंछिया ख्वापा, पचलिया प्याखंया गंछिया ख्वापा, नाग भगवती अले मेमेगु नेवातय सांस्कृतिक परंपरालिसें स्वाना चोंगु चित्र थोज्याय जक मखु पौभा चोयेगुलि नं उतिकं लगन दुम्ह कथं म्हसिल अझ परंपरागत पौभा जक मखु पौभालय नं थगु श्रृजनात्मक मौलिक प्रतिभा ब्वयेगु ज्या नं वयकलं यानादी । थगु आर्थिक स्थिति बल्लाकेगु नितिं कलाया ल्यू वयकलं इलेक्ट्रोनिक्स सामान दयेकेगु यानादी । भिडियो, टिभि ल्होनेगु लिसें थकाय किचया नामं क्यासेट उत्पादन याना भिंगु ज्या नं वयकलं यानाचोना दीगु दु । २००१ सालय बुम्ह भाजु प्रेममान ड्राइभरया ज्या लिसें रेष्टुरां चायेका नं तदं थगु ई फुके धुंकूगु खं थो खंल्हाबल्हाया झोलय न्यंका दी ।

२०३३ सालं निसें जक थातं कलाया ख्यो मतोतुसें ज्या न्ह्याकाचोनागु धयादीम्ह वयकलं थ गुदं दु बले गुलि बांलाक चित्र चोये सगु ख आ उलि मसथें जुगु खं नं न्हेथना दी । दथुइ कला ख्यो तोतागु खंय वयकयात पश्चाताप दु । भाजु प्रेममानयाकथं कला धयागु नं विज्ञानया छगू अंग ख । नेवातय जीवन नापं कला न्ह्यानाचोंगु हुनिं थुकिया वैज्ञानिक महत्व दुगुलिं हे ख । कलायात वास कथं नं नालातगु वा उपचार विधि कथं नं कलाया छय्ला बुला जु धयागु नं वयकलं ध्वा थुइका दी । तिसा, भिंतुना पतिइ थो सम्बन्धय चोसु नं पिदने धुंकुगु दु ।
 
परंपरागत कलाया अनेक महत्व दतं नं थौं थोया न्हेस जुया वना चोंगु खंय मू दोषी वयकया मिखाय थो देशया सरकार हे ख । खास याना पञ्चायती सरकारया इलय थन कला ख्योया तचोकं उपेक्षा जुल उकिसं परंपरागत कलाया संरक्षण यायेगु धयागु थुपिं तक्क नं मदु । कलाया विश्वविद्यालय छगू धका दयेकुगु मदुनि । ललितकला क्याम्पसय नं परंपरा कलाया शिक्षण गतिलागु व्यवस्था मदु । प्रज्ञा भवन ला बांगदेल थुजोपिं अवसरवादी, चाकरीवाजतय अखडा हे जुल । अमिसं परंपराया कलाया स्वाहांने दयेका थपिनिगु स्वार्थ सिद्धि यायेगु बाहेक छुं मया । प्रज्ञा भवन कलाकारतयत सिकं साहित्यकारतय नितिं हे जक जुल । कलाकारतयत गोहालि यायेगु मया छगू ला परंपरा–कला नेवातय संस्कृतिनिसें स्वाना चोंगुलिं नं थोया उपेक्षा जुयाचोंगु ख, संकिर्णता वस । ‘ट्रेडिशनल आर्ट’ धायागु ‘कपि आर्ट’ धका नं उपेक्षा याइगु तर अथे धाइम्ह बांगदेलं थपिन्सं परंपरा कलाया सफू चोल उकिया छुं मर्म हे मथुइक । प्रज्ञा भवनय वयेत सफू चोयेमा हं कलाकारतयसं १ छम्ह कलाकारं सफू चोयेगु धयागु वयागु प्रतिभायात लोगु ज्या मखु । उकिं कलाकारत कलाकार जक जुयां मगा राजनीतिज्ञ नं जुइमा थें चों नत्रसा थहां वने हे फै मखुत धका नं वयकया नुग खं पोंका दी ।

परंपरा कला व आधुनिक कला या भिन्नताया बारे नेनागु न्हेसया लिसलय भाजु प्रेममानं धयादी छगू जीवन्त अर्थात जीव दुगु कला ख । मेगु जीव मदुगु अर्थात मूर्त कला ख । परंपरा कला गुकथं मनूया जीवन लिसें स्वाना चोंगु दु । आधुनिक कला अथे जुया चोंगु मदु । अमूर्त जूगुलिं थुके न्ह्यागुं कल्पना यायेफु ।

वयकया विचारय राजनैतिक ह्यूपालं कलाया खेलय नं बांलागु हे लिचो लागु दु । आ वया कलाया व्यागलं प्रतिष्ठान सोनेगु ज्या न्हेज्याना चोंगु दु । गुगु मदुम्ह कलाकार चन्द्रमानजुया इलंनिसें कुत जूगु ख । उब्ले छुं जुइ मफुत । आ वने जुइतेंगु कला प्रतिष्ठानं निश्चय नं कलायात ख्यो न्हापा थें उपेक्षित मजूइगु वयकया विश्वास दु । तर आ नं न्हापा थें चाकडी, चाप्लुसि याइपिं अवसरवादीतय हे बोलवाला जुल धासा उकिं छुं विकास जुइ मफैगु नं वयकलं धया दी ।

न्हू बने जुइगु कला प्रतिष्ठानं परंपरा कलाया ख्यो चकंकेगु नितिं गुलित तिव बी धयागु न्हेसया लिसलय धासा वयकलं सन्तोष पोंकेफूगु मदु । छायधासां थो सम्वन्धय जुगु छगू गोष्ठी उगु प्रतिष्ठानया भावी संरचनाया परंपरा कला ख्योया व्यक्तित्वतय प्रतिनिधित्व बीगु खंय स्पष्टता मदु । थो ल्याखं न्हू कला प्रतिष्ठान दयेकिपिनिगु दिमागय नं परंपरा कला सम्वन्धय गतिलागु धारणा दुगु खनेमदुनि । तर अयसां वयक आशावादी ।

परंपरा कलाया भविष्यया बारे नेनागु छगू न्हेसया लिसलय वयकलं धयादी– छगू थन थो मात्र पुंतय जातय जक सिमित जुइमा, मेपिन्त सेने मज्यू धयागु धारणा नं दु । मेगु ललितकला क्याम्पसं थोया महत्व थुइका सेनेगु ज्या नं याना चोंगु मदु । तर थथे थो परंपरा कला चित्रकार जातय जक सिमित मयासें थो कला न्ह्याम्हेसितं सेनेज्यू धयागु चकंगु विचार जोनेमागु व क्याम्पसं नं थुकिया शिक्षा बांलाक बीकेगु व्यवस्था जुल धासा थोया भविष्य अवश्य बांलाइ । थुखे कुत जुइमा । आतक नेपामितय नाजूक आर्थिक स्थितिया हुनिं कला, चित्रकारी विलासित थें तिनिसां लिपा नेपालीतयसं नं कलाया महत्व थुइका काइ धैगु खंय नं वयक आशावादी दु ।

परंपरा कला सम्बन्धय छगू सेल्लागु प्रदर्शनी यायेगु गोसा नं वयकलं न्यंका दीगु दु । झीसं उगु प्रदर्शनी याकनं सोये दैगु आशा याये ।

Categorized in बिचा: