ब्रेकिंग

  • निषेधाज्ञा ::: स्वनिगलय् श्रावण २७ गतेतक निषेधाज्ञा थप ।
zero media family planning adv

रुपाया पलाः युगौंनिसेंया दलनविरुद्ध प्रतिरोधया ब्वाला

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७८ आषाढ २५, शुक्रबार १५:४८:४१

–रजनी मिला

जि न्यागू खुगू तगिं ब्वनाच्वनागु इलय् जिमिगु कःनि बालिइ ज्या याइम्ह तौदहपाखें सुथय् छम्ह कामीबाः वइगु खः । जिमिगु छेँय् वइबलय् कामीबाः न्ह्याब्लें नं चोतय् थ्यंकाः स्वाहान लिक्कया चीधंगु थासय् कय् कुनाः च्वनीम्ह खः ।

छक्वः जिं मांयाके न्यना, ‘कामीबा गुलि मछिंक बँय् च्वनाच्वंगु । थुखे वयाः सुकुलिइ च्व धा ले ।’

मां नं कामीबाःयात वहे खँ धयादिल । तर, कामीबाः सुकुलिइ वयाः च्वनेत मानेमजुल ।

‘ज्यू, थन हे ठिक जू ।’ कामीबाः नं धयादिल, ‘जिपिं अन वयेमज्यू ।’

थौं जिं कामीबाःया मनस्थिति थुइकेफु । सदियौंनिसें कथित उपल्लो जातं  तापाक्क ततं वःबलय् इमिगु मस्तिष्कय् हे जिपिं तापाक्क च्वनेमाःगु जात खः धैगु धारणां छेँ दयेके धुंकूगु जुल । इमित थ्व अवस्थाय् थ्यंकूगु थ्व देसया राज्य, समाज व कानून खः ।

ई हिलेधुंकूगु दु । थौंया दलित पुस्ताय् व्यापक हिउपाः वयेधुंकूगु दु । थः पूर्खापिन्त मनू सरह आत्मसम्मानपूर्वक म्वायेगुपाखें बञ्चित याइगु धर्म, कानून व समाजलिसे आः कायर जुया मखु, डटेजुयाः सामना यायेमाः, थःगु अधिकारया नितिं ल्वायेमाः धैगु विद्रोहया भावना जागृत जूगु दु । इमिके थः पूर्खापिन्त सदियौंनिसें सीमान्तकृत, उत्पीडित व विभेदय् म्वायेत बाध्य यानातःगु पीडा दु । व पीडापाखें मुक्त जुइत इपिं थीथी रुपं विद्रोह यासें वयाच्वंगु दु ।

छुं ई न्ह्यः बबरमहलय् जातया हुनिं कोथा बालं मबिइगु छेँथुवाः सरस्वती प्रधानविरुद्ध रुपा सुनारं प्रहरीइ जाहेरी ब्यूगु घटनायात जिं वहे विद्रोहया छगू नमूनाया रुपं कयागु दु ।

रुपां गुगु ज्या यात, व वया समुदायं युगौंयुगनिसें फयावयाच्वंगु दलनया प्रतिरोध खः । आः जिमित जातीय विभेद् स्वीकार्य मदु धकाः थौंया पुस्ता सम्मानपूर्वक म्वायेगु हकया नितिं गुकथं न्ह्यःने वनाच्वंगु दु, रुपाया पलाःउकिया छगू ब्वाला खः धैगु जितः ताः ।

थन रुपां थःत यायेफूगु सम्भावित विभेद् पुष्टि यायेत टेलिफोन संवाद रेकर्ड याःगु खः सायद, व वहे आधारय् कानूनी लडाइँया लँपु ल्यःगु खः ।

थ्व घटनाय् सरस्वती प्रधानं ९२ दँया माजुं (सासुमां) मानेयाइमखु धकाः रुपायात कोथा बालं बिइत अस्वीकार याःगु खः । इमिगु दथुइ जूगु लिपांगु वार्तापाखें जातया हे हुनिं कोथा मब्यूगु धाःसा प्रष्ट जू । थ्वहे खँ ल्ह्वनाः रुपां प्रहरीथाय् जाहेरी बियाः सरस्वतीयात हिरासतय् कायेधुंकाः नेवाः समुदायस तरंग ब्वलन । छखे नेवाः समुदायं थःपिं दुने दलित मदु धयाच्वंसां व्यवहारय् धाःसा जातीय रुपं भेदभाव याःगु विषयस जाहेरी लात । थुकिं ब्वलंगु तरंगं सामाजिक संजालय् थीथी धारणा प्वंकेगु क्रम जारी दु ।

नेवाःत राज्यपाखें जूगु भाषिक व सांस्कृतिक अत्याचारविरुद्ध इतिहासया थीथी कालखण्डय् थःपिनिगु ज्यानया आहुति बियाः प्रतिरोध यायेत ल्यूने मलाःगु समुदाय खः । इमिगु हे सन्तति थौं नं राज्यलिसे थःपिनिगु सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक व भाषिक अधिकार स्थापित यायेत अनवरत् संघर्षय् दु ।

थ्यंमथ्यं छगू दशकनिसें जिपिं नेवाःत एकता दिवस न्यायेकाः वयाच्वनागु दु । गणतन्त्र नेपाःया शासकपिन्सं विकासया नामय् जारी यानाः वयाच्वंगु यावत् परियोजनापाखें पीडित नेवाःतय्के आः व्यक्ति व्यक्तिदथुइ विभाजित मजूसे अत्याचारया प्रतिरोध यायेत एकताबद्ध जुइमाः धैगु भावना विकास जूगु दु ।

नेवाः समुदायया सौन्दर्यमध्ये विविधतां जाःगु समाज छगू खः । तर, जिमिगु थ्वहे सौन्दर्यस सामाजिक, सांस्कृतिक विकृतिया रुपं दूगु जातय् आधारित विभेदीय चिन्तन व व्यवहारं दाग तयेगु ज्या याःगु दु ।

खय्तला, देसया सामाजिक, राजनीतिक हिउपाःलिसें थुगु समुदायस जातया आधारय् उँचनिच व हेय भावं स्वयेगु दृष्टिकोट फरक जुइधुंकूगु दु । दलित युवापिं नं थीथी सामाजिक, आर्थिक व राजनीतिक ज्याझ्वः, बहस, आन्दोलन व भ्वजय् मेमेगु जातया युवापिंनापं पलाः मिलेयानाः वनेगु यायेधुंकल ।

थ्यंमथ्यं छगू दशक न्ह्यः नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिया ग्वसालय् देय् न्यंकंया नेवाः संगठनतय्गु सम्मेलन जूगु खः । उगु सम्मेलनं नेवाः समुदायस विद्यमान जातपातय् आधारित विभेद चिइकेत दलित धयातःपिं जातत आः दलित मजूगु घोषणापत्र पारित याःगु खः ।

अथेहे, निक्वःगु नेवाः एकता दिवसया दिं यलया पूच्वय् सकतां जातया जातीय संगठनया प्रतिनिधिपिन्सं मंकाः कथं ब्वज्या यानाः जातपातया विभेद चिइकेगु प्रतिबद्धता जाहेर याःगु खः । वहे मुताबिक कथित च्वय् च्वंगु जातया विविध नेवाः समाजं विभेद मयायेमा धकाः दलित आयोगया धलःपाखें नेवाः दलित चिइकेत माग याःगु खः ।

थथे जातया आधारय् याइगु भेदभावविरुद्ध नेवाः युवापिंके सामाजिक, सांस्कृतिक रुपान्तरण जुयाच्वंगु इलय् बबरमहलया डेरा प्रकरणं नेवाःत दथुइ तरंग ब्वलंकल । नेवाः समुदाय दुनेपाखें हे आपालं कथंया विचाःत वल । सामाजिक संजालय् विरोधया सः थ्वल ।

थुकिं मंकाः हित व अधिकारया नितिं संघर्ष यानाच्वंपिं नेवाःतय्गु ध्यान थुगु इलय् गन आकर्षित जुयाच्वंगु दु व नेवाःतय्त गुकथं थुइकेगु धैगु सवाल समुदाय दुने व पिने बहसया विषय जूगु दु ।

आखिर बालं च्वनीम्ह व बिइम्ह दथुया अनमेल कानूनी प्रक्रियाय् थ्यनेधुंकाः छाय् नेवाःत आक्रोशित जुल ले ?

राज्यपाखें प्रत्यक्ष शासित थुगु सुन्दर कान्तिपुरी नगरीया समृद्धशाली, वैभवशाली नेपाः सभ्यतायात क्षतविक्षत यायेगु क्रम राणाकालनिसें राजाकाल, प्रजातन्त्रकाल व वर्तमान गणतन्त्रकालतक हे जारी दु । सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक व आर्थिक रुपं अग्रपंक्तिइ दुपिं नेवाःत राज्यपाखें याःगु भाषिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक विभेद व विकासया नामय् याःगु वैधानिक लुटया हुनिं उकिया प्रतिरोध यायेत एकताबद्ध जुइमाः धैगु भावनापाखें प्रेरित जुयाच्वंगु दु ।

थ्वहे झ्वलय् राज्यपाखें जुयाच्वंगु सतक विस्तार, सतक निर्माण, नेवाः सभ्यताया धरोहरया रुपं दूगु खोना सहरय् जारी अतिक्रमणया हुनिं नेवाः समुदायया सम्भावित विस्थापन व गरिबीपाखे उन्मुख अवस्थाविरुद्ध नेवाः समुदाय आन्दोलित जुयाच्वंगु दु । अथेहे, गुथि विधेयकपाखें गुथियात राज्यं नियन्त्रण यायेत याःगु कुतः लिसेलिसें चाःबहिलीइ च्वंगु युगौं पुलांगु दिपय् आप्रवासीपिनिगु आक्रमणथें जाःगु अन्यायपूर्ण क्रियाकलापप्रति सजग व सतर्क नेवाःतसें व्यक्तिगत वा मंकाः रुपं धारणा प्वंकेगु व प्रतिरोध यायेगु याःगु दु ।

आः कोथा बालंया सम्बन्धय् नं छम्ह नेवाः मिसायात जातीय विभेद व छुवाछुतसम्बन्धी ऐन तयाः षडयन्त्रपूर्वक फसेयाःगु द्वपं नेवाःतसें ब्यूगु दु ।

तर, थ्व घटनायात झीसं मेगु पाटोपाखें नं स्वयेमाः ।

वैदिककालनिसें वर्ण व्यवस्था छ्यलाः सुं निश्चित समुदाययात शुद्रया दर्जा बियाः मनू जूगुया मर्यादा व हक–अधिकारपाखें वञ्चित यात । वहे क्रमं निरन्तरता कासें सदियौंनिसें दलदलय् लाकातःपिं दलित समुदायया सन्ततिं थौंतक बनावटी जातया हे हुनिं कोथा कायेमखंगु क्रम जारी दु । थुकिया प्रतिरोधस्वरुप रुपां प्रहरीथाय् जाहेरी ब्यूगु खः ।

थन बहालवाला शिक्षामन्त्री कृष्णगोपाल श्रेष्ठ नाटकीय पारां आरोपित सरस्वती प्रधानयात छुटेयायेत थःगु सरकारी गाडीइ नेपाःया ध्वाँय् ब्वयेकाः प्रहरी ज्याकुथिइ हे थ्यंकल । नागरिक समाजं मन्त्री श्रेष्ठया पलाःया विरोध याःगु दु । दलित समुदायं नं मन्त्रीया राजीनामा फ्वंगु दु । 

सत्ताया मुढेबलयात झी सकलसिनं विरोध यायेमाः । थीथी राजनीतिक दलया नेतापिं, बौद्धिक वर्ग, नेवाः व दलित समुदायया अतिरिक्त मेमेगु समुदायं नं थुकियाबारे दुग्यंक विचाः यायेमाः ।

थन शिक्षामन्त्रीया हस्तक्षेपलिपा जाहेरी ब्यूम्हेसिगु प्रमाण मगाःगु धासें सरकारी न्यायाधिवक्ताया सिफारिसय् आरोपित सरस्वती प्रधान हिरासतमुक्त ला जुल, तर थुकिं छगू न्ह्यसः जन्म यात– छु सरस्वती हिरासतमुक्त जूगुलिं नेवाःतय्के जातया आधारय् याइगु भेदभाव विद्यमान मजूगु सावित जुल ला ? आरोपित सरस्वती प्रधान निर्दोष सावित जुल ला ?

सरस्वतीयात हिरासतमुक्त याकेगुलि शिक्षामन्त्री श्रेष्ठया छुं भूमिका मदुगु नेवाःतसें दाबी यानाः वःसां नं संविधान व ऐन कानूनं हे अपराध करार याःगु व कसुर मुताबिक सजाय क्वःछ्यूगु जातीय भेदभाव व छुवाछुतया मामिलाय् बहालवाल मन्त्रीया हस्तक्षेपयात गुबलें नं सही कथं कायेफइमखु ।

नेवाःतय्गु दबाव व मन्त्रीया हस्तक्षेपं सरस्वती प्रधानं न्यायिक प्रक्रियाय् वनाः थःत निर्दोष सावित यानाः इज्जतपूर्वक मुक्त जुइदइगु व्यक्तिगत अधिकार हनन् जूवंगु दु । थुकिं सरस्वती हिरासतमुक्त ला जुल, आरोपपाखें मुक्त जुइमफुत । न्यायिक निरुपणय् वनाः इज्जतपूर्वक रिहा जुइदइगु सम्भावित मौकापाखें सरस्वती प्रधान वञ्चित जुल ।

दोषी हे ठहर जूगु जूसां नं थप कानूनी उपचार कायेगु लँपु खुल्ला हे जुइगु खः । वं थःत निर्दोष सावित यायेत उपल्लो तहया अदालतय् वनेखनीगु खः । न्ह्याग्गु जूसां नं थ्व मुद्दा वइगु दिनय् मेपिं आपालं दलितपिनिगु नितिं कानूनी लँपु मालेगु प्रेरणा जुइगु खः । आः नेपालय् छुं नं कथंया जातीय विभेद स्वीकार्य मदु न्हि धकाः स्थापित यायेगु उदाहरण जुइगु खः ।

मेखे, थःत जातया आधारय् भेदभाव याःगुलिं न्याय ब्यू धकाः जाहेरी यायेत थ्यंकूम्ह रुपा सुनारया जाहेरीयात राज्यपाखें छुं सुनुवाइ मजुल । विभेद जू मजूगु किटान यानाः विभेद याःगु खःसा आरोपितं सजाय काटेयायेगु व पीडितं न्याय कायेखनीगु कानून सत्ताया मुढेबलय् निस्तेज यात । थ्व घटनायात झीसं थ्वहे रुपं स्वीकार यायेगु खःसा आः थ्व देसय् कानून दयेकेगु व मदयेकेगु, दइगु वा मदइगुलि छु अन्तर जुल ?

झीसं छक्वः जातपात फुक्क ल्वःमंकाः मानव जुयाः बिचा यायेनु । युगौंयुगनिसें गुगु समुदाययात जातया हे हुनिं समाजया पिँधय् लाकल, राज्यया सुविधापाखें वञ्चित यात, मनू जुयाः नं गुम्हेस्यां सम्मानपूर्वक मानवीय जीवन म्वाये मखन, गुम्हेस्यां जातया हुनिं थीथी कथंया मानसिक व शारीरिक हिंसा, बलात्कारथें जाःगु जघन्य अपराध फयेत बाध्य जुइमाल, छु इमित उकिया प्रतिरोध यायेगु अधिकारपाखें नं झीसं वञ्चित यायेगु ?

रुपां सम्मानपूर्वक म्वायेदइगु थःगु हकया नितिं सः थ्वयेकूबलय् नेवाः लिसें कथित तःधंगु जात व तःधंपिनिगु छाती छाय् थुलि आपाः पुत ? छु झीपिं अझ नं रुपा व रुपाथें जाःपिं दलितपिन्सं सम्मानपूर्वक म्वायेदइगु अधिकार हनन् जुइमा धैगु चाहेजू ? छु झीपिं विभेदया थ्व भारी अझ युगौंयुगतक दयाच्वनेमा धैगु चाहेजू ? वा, टिकेयायेगु प्रवृत्तिइ सहभागी ला जुयाच्वनागु मदुला ?

दलित युवापिन्त निशाना दयेकाः यानाः वयाच्वंगु आपराधिक ज्याविरुद्ध सः थ्वयेकीपिं न्यायेप्रेमी नेवाः व मेमेगु जातजातित थुगुखुसि गन्थाय् चुकेजुल ?

थ्यंमथ्यं ६० दँ थ्यंम्ह सरस्वती प्रधानयात वया उमेरया हे हुनिं रुपां जाहेरी ब्यूगुयात गलत सावित यायेत्यंगु सीदूगु दु । वयात स्वन्हु थुनाय् तःबलय् यक्वसिगु नुगः छियाछिया जूगु दु । तर, रुपां व रुपाथें जाःपिं लखौं मनूतय्त विनाकारण, विनाअपराध तल्लो श्रेणीइ तयाः यानाः वयाच्वंगु व्यवहारप्रति छाय् झीपिं संवेदनाहीन जुयाच्वना ? थुकिया प्रतिरोध दलित वा तल्लो श्रेणी धयातःगु जातं गुकथं जक यायेमाःगु जुइ ? न्ह्यसःचिं झीगु दथुइ हे दु ।

नेवाः समुदाय वा मेमेगु छुं समुदायया मिसा वा मिजं छाय् मजुइमा, गुबले विभेद वा मेमेगु छुं कसुरया द्वपं लाइ, उकियात निष्पक्ष अनुसन्धान जुइगु जरुरी दु । मखुसा जघन्य अपराधया सवालय् नं झीपिं झीगु व थःगु धयाच्वनीगु जुइ । परिवार, समाज, समुदाय व मानवीय ल्याखं नं थ्व गलत खः ।

आः गुलिसिनं ‘नेवाः नेवाः छप्पं जुइ’ धैगु भावनापाखें प्रेरित जुयाः सरस्वती प्रधानयात मिखा तिस्सिनाः निर्दोष धयाच्वंगु दु । नेवातसें थ्व भावनात्मक सम्बन्धपाखें च्वय् दनाः विचाः यायेमाःगु ई जकं खः कि ?

नेपाःया सौन्दर्यया रुपं दूगु बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक व बहुधार्मिक विशेषतायात स्वात्त घुतुकाः कुरुप एकल नश्लीय राज्यपाखें प्रताडित नेवाः, आदिवासी जनजाति, दलित, मुस्लिम, थारु लिसेलिसें उत्पीडित समुदाय व नागरिकपिनिगु समुच्च संघर्षपाखें जक नेपालय् समानता व समतामूलक राज्य कल्पना यायेफइ ।

मखुसा, संघर्षया यात्रा अझ ताःहाकः जुइगुलि निगूमत जुइमखु ।

थुज्वःगु अहम् इलय् जातया आधारय् याइगु भेदभावयात टेवा बिइगु, विभेद निर्मूल यायेगुपाखे मवंसे विभेद टिकेयायेत प्रेरणा जुइगु कथंया छगू पक्षीय अभिव्यक्ति बियाः च्वनेबलय् राज्यलिसे जुयाच्वंगु संघर्ष गनं ओझेलय् ला मलाइला ?

गुबले निगू समुदायदथुइ छुं घटनाया हुनिं तनाव ब्वलनी, जातीय द्वन्द्वया हवाला बिसें सुं जमात सक्रिय जुइगु जुयाच्वंगु उदाहरण दु । गुबले गुबले उत्पीडित समाज, समुदाय थःगु अधिकारया नितिं जीउज्यान बियाः पलाः न्ह्याकी व थःम्हं कयातःगु भाग खोसे जुइला कि धैगु ग्याःचिकुपाखें ग्रसित जुइ, थुज्वःगु गिरोहत भाँडभैलो मच्चेयानाः उत्पीडित समूहयात उकी हे रनभुल्ल यानाः चोक्टा नयाच्वनी ।

उज्वःगु समूहया खँपाखें उत्तेजित जुयाः आवेशय् क्रिया–प्रतिक्रिया प्वंकेबलय् विभेदसम्बन्धी थुज्वःगु घटना प्रतिशोध साँधेयायेगुपाखे मोडेजुइगु जकं खः कि ? थुकी झी सकलें सजक जुइनु ।

फुक्कस्यां थःथःगु पाखें जूगु कमी कमजोरी महसुस यासें न्याय व विभेदरहित समाज निर्माणय् अग्रसर जुइगु प्रतिवद्धता यायेनु व याकेनु ।

(रजनीमिला अधिकारकःमि व आदिवासी जनजाति लेखक महासंघया न्वकू खः । रजनी मिला नेवाःतय्गु राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबूया पुलांम्ह महासचिव खः । थ्व च्वसू सेतोपाटीपाखें ल्ह्ययाः भाय् हिलाः न्ह्यब्वयागु खः ।)

Categorized in बिचा: