2565 buddha Jayanti ADV

येँ महानगरदुने नेपालभाषा स्यनेज्याः छगू अनुभव (च्वसु)

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७८ जेठ १, शनिबार १०:५८:५९

राकेश महर्जन

“सर । मेरो नाम ।।। हो । लाई नेवार भाषामा के भनिन्छ ?”

“म्याम् । मेरो घर वानेश्वरमा हो । भन्नलाई के भनिन्छ ?”

“खाना खानुभयो रु चिया खानुभयो रु लाई नेवार भाषामा के भनिन्छ ?”

“जोजलपा भनेको नमस्कार हो नि ?”

“धन्यवादलाई लसकुस भनिन्छ हैन र ?”

नेपालभाषा कक्षा १

आचार्य, तामाङ, महत, मगर, साह, चौलागाईं, बस्नेत, यादव, रोकाया, गुप्ता, पाठक, जैसवाल, घले, थापा, घिमिरे आदि विविध थरया विद्यार्थी दुगु अनलाइन कक्षा ।

नेपालभाषाया कक्षा जूसां नेवाःत पतिंचाय्‌ ल्याः खायेज्यू ।

गैरनेवाः विद्यार्थीतय्‌ नेपालभाषायात कयाः उत्सुकता न्ह्यथनेबहःजू । नेपालभाषा सयेके सीकेगु कुतः उमिके थुलि खनेदत कि न्हापांगु ४५ मिनेटया कक्षा उमि लागि मगाःगु खनेदत ।

“म्याम् । सर । आज दुई कक्षा तपाईंले नै लिनू न है ।”

२ः३० य्‌ क्वचायेकेमाःगु कक्षाय्‌ इमि सः थ्वइ – “आज ३ बजेसम्म नै कक्षा लिनू न है ।”

००००००

नेपालया संविधानया भाग ३ मौलिक हकदुने धारा ३२ या उपधारा ९२० व ९३० य्‌ देय्‌या हरेक स्थानीय तहपाखें थः मातहतय्‌ दुगु सामुदायिक व संस्थागत विद्यालयस स्थानीय पाठ्यक्रमकथं थःपिंसं हे छगू विषय ब्वंकेफइगु व्यवस्था दु ।

येँ महानगरपालिकां थ्व हे व्यवस्था कःघानाः नेवाःतय्‌ म्हसीका व संस्कृतिबारे जानकारी बीगु आज्जुं स्थानीय भाषां हे स्थानीय विषयया पाठ्यक्रम तयार यानाः कक्षा १ निसें ८ तक लागू याःगु दु ।

येँ मूलतः नेवाः समुदाय व नेवाः भाय्‌ ल्हाइपिनि बाहुल्यता दुगु थाय्‌ जूगुलिं येँ महानगरपालिकां नेपालभाषाया माध्यमं पाठ्यक्रम ब्वंकेगु नीति दयेकूगु खः । महानगरपालिकाया थ्व नीतिकथं महानगरपालिका क्षेत्रया दक्व संस्थागत व सामुदायिक स्कूलया कक्षा १ निसें ८ तकया विद्यार्थीतय्‌सं आः नेपालभाषाया स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वनेमाःगु जुल ।

नेपाःगाःदुने विशेषतः नेवाः समुदायया नखःचखः, संस्कार, संस्कृति, सीप, कौशल, व्यवसायलिसें नैतिक शिक्षा, थनया भौगोलिक स्वरुप, स्वास्थ्य व सरसफाइ, रहनसहन, व्यक्तित्व म्हसीका, नेपालभाषा व लिपि थेंजाःगु विषयबारे सीकेगु व म्हसीकेगु आज्जुं थ्व पाठ्यक्रम तयार जूगु दु ।

आधारभूत तहया ८०० पूर्णाङ्कमध्ये १०० पूर्णाङ्कया स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वंकेत येँ मनपा शिक्षा विभागं विज्ञापन पिथनाः शिक्षकपिं माग याःगु खःसा उकी ५१६ म्हेसिनं आवेदन तःगु खः । उकीमध्ये १७२ म्ह शिक्षक ल्यःगु दुसा ३७ म्ह वैकल्पिक शिक्षक नापं अन्तिम चरणय्‌ २०९ म्ह शिक्षक थ्यन । नेपालभाषा शिक्षकपिं सेवा करारकथं नियुक्त जुयाः हरेक दँय्‌ थुमि करार थप जुयावनीगु व्यवस्था दु । प्रत्येक सामुदायिक स्कुलय्‌ अनया विद्यार्थीतय्‌ ल्याः स्वयाः छम्हंनिसें च्याम्हतक शिक्षकपिं नियुक्त जूगु दु ।

सामुदायिक व संस्थागत निगुलिं विद्यालययात पाठ्यपुस्तक तयार जूसां आःयात सामुदायिक विद्यालयय्‌ जक अनिवार्य लागू जूगु दु । येँमनपादुने ९२ गू सामुदायिक व ५४१ गू संस्थागत विद्यालययात थ्व पाठ्यपुस्तक दयेकूगु खः । ९२ गू सामुदायिक विद्यालयमध्ये नं ८६ गू साधारण, स्वंगू विशेष व स्वंगू विद्यालय बन्दीतय्‌ लागि दु ।

येँमनपाका सामुदायिक विद्यालयय्‌ ४२ द्वः व संस्थागत विद्यालयय्‌ २ लाख व २० द्वः विद्यार्थीं आखः ब्वनाच्वंगु दु । थनया सामुदायिक विद्यालयय्‌ जक द्वःछि व ७९१ म्ह शिक्षक दु ।

‘येँ देय्‌ म्हसीके’ ९काठमाडौँ चिनौँ० नांया स्थानीय पाठ्यपुस्तक वंगु फागुन २८ गते शिक्षा, विज्ञान व प्रविधिमन्त्री कृष्णगोपाल श्रेष्ठ व येँमनपा प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यं मंकाःकथं विमोचन यायेधुंकूगु दु ।

विद्यार्थीतय्‌त अःपुइमाः धकाः तगिं १ निसें ३ तक शतप्रतिशत अभ्यासगत पठनपाठन जुइसा तगिं ४ व ५ य्‌ ७५ प्रतिशत अभ्यासगत व २५ प्रतिशत सैद्धान्तिक पठनपाठन जुइ । अथे हे तगिं ६, ७ व ८ य्‌ ५० प्रतिशत अभ्यासगत व ५० प्रतिशत सैद्धान्तिक पठनपाठन जुइगु जानकारी येँमनपा शिक्षा विभागया नायः रामप्रसाद सुवेदीं बियादीगु दु ।

कोभिड–१९ महामारीया हुनिं थ्व दँया शैक्षिक सत्र जेठय्‌ क्वचायेकेगु निर्णय जूगु दुसा वैशाखंनिसें नियुक्त जूपिं नेपालभाषाया शिक्षकपिंत येँ दुनेया सामुदायिक विद्यालयस हाजिरी यानाः ब्वंकःवनेत नियुक्ति नं बीधुंकूगु दु ।

००००००

येँ मनपा शिक्षा विभागया ग्वसाः अले नेवाः स्यनामि दबू नेपालमण्डलया प्राविधिक गुहाली जूगु छवाःया स्यनामि तालिमलिपा नियुक्ति पत्र ज्वनाः येँदुनेया विभिन्न स्कुलय्‌ नेपालभाषाया शिक्षकपिं वैशाखया न्हापांगु वालय्‌ थ्यन । लकडाउन जुइन्ह्यः जूसां कोभिड–१९ या महामारीं आपालं स्कुलं मस्तय्‌त बिदा बियाः अनलाइनपाखें पठनपाठन याकाच्वंगु ई खः व । नीगूसिबें आपाः स्कुलय्‌ थ्वयां न्ह्यः नं नेपालभाषा ब्वंकाच्वंगु स्कुल नापं आपालं स्कुलय्‌ नेपालभाषा ब्वंकःवंपिं शिक्षकपिंत बांलाक हे लसकुस याःगु खनेदत ।

“जिमित ला अबिर सिन्हः तिकाः, खादा क्वखायेकाः लसकुस यात । जिमिगु स्कुलय्‌ नियुक्त जुयावःपिं जिमि हे स्कुलया जःपिं खः धकाः प्रिन्सिपलं नियुक्तिया न्हापांगु दिं हे मेमेपिं शिक्षकपिंनाप म्हसीका नं कालबिल याकल,” विश्वनिकेतन स्कुलय्‌ थःत लसकुस याःगु लुमन्ति कनादी शिक्षिका सुमुखी प्रधानं । छम्ह गैरनेवाः, हेरम्बराज कँडेल, प्रिन्सिपल जुयाच्वंगु उगु स्कुलं न्हापा नं नेपालभाषा ब्वंकाच्वंगु खःसा आः नेपालभाषा स्थानीय विषयकथं दुथ्याकूगुलिं लसता प्वंकूगु अनुभव प्रधानया दु ।

छुं छुं सामुदायिक स्कुलय्‌ धाःसा अझ नं नेपालभाषा स्थानीय पाठ्यक्रमकथं तःगुयात संकुचित मानसिकतां स्वःगु नं खनेदत । नियुक्त जुयावःपिं नेपालभाषाया शिक्षकपिंत उमिसं उलि वास्ता नं याःगु खनेमदु ।

“लसकुसया ला खँ हे ल्हानादीमते, न्हापांगु दिं म्हसीकातकं नं बांलाक कालबिल मजुल । परिस्थितिया त्वह तयाः जिमित अफिसदुनेतक नं मयंकूसे पिनं हे नियुक्तिपत्र कयाः लितछ्वयेत्यंगु,” रत्नराज्य स्कुल, नयाँ वानेश्वरय्‌ नियुक्त जुयादीम्ह शिक्षिका उर्मिला महर्जनं खायुगु अनुभव कनादिल ।

शैक्षिक सत्रया लिपांगु ईपाखे, व नं कोभिड–१९ या महामारीं मस्तय्‌त बिदा बियाः अनलाइन पठनपाठन जुयाच्वंगु इलय्‌ नियुक्त जूपिं शिक्षकपिंसं थःथःगु स्कुलं याःगु यइपुगु व म्हाइपुगु नितां अनुभव कायेखन ।

अनलाइन कक्षाय्‌ वनेमाःगुलिं गुलिखे स्कुलं तुरुन्त हे नेपालभाषायात नं अनलाइन कक्षाय्‌ दुथ्याकूगु नं खनेदु । तर गुलिखे स्कुलय्‌ धाःसा नेपालभाषा विषय ब्वंकेम्वाःसां ज्यू धइगु मानसिकतां जुइमाः, अनलाइन कक्षा बीत तकं आलताल याःगु खनेदत । थुकी शिक्षकपिं हे सक्रियरुपं न्ह्यानाः प्रिन्सिपलयात कक्षा कायेत दबाब बियाः अन्तय्‌ गुलिखे कक्षा कायेखंगु लिच्वः नं वःगु दु ।

“न्हापा अनलाइन कक्षा हे असम्भव धयाच्वंम्ह प्रिन्सिपलं लिपा वनाः वालय्‌ छगू–छगू यानाः प्यंगू सेक्सनयात जूसां कक्षा बिल, थ्वयात नं जिमिसं थःगु सफलता ताय्‌का,” रत्नराज्य स्कुलया शिक्षिका महर्जनं तनादी ।

०००००

तर समस्या थुलिं हे क्वचाःगु मदुनि ।

शैक्षिक सत्रया अन्तिम अवस्थाय्‌ थ्यंकाः ब्वंकेमाःगु जक मखु, कोभिडया महामारीं यानाः भौतिक रुपं ब्वंकेमखंगु, अले परीक्षातकं जुइ–मजुइगु अलमलया स्थितिदुने नेपालभाषाया शिक्षकपिं लाःगु खनेदु । भौतिक कक्षा मजूगु अवस्थाय्‌ सामुदायिक स्कुलया निम्न वर्गीय विद्यार्थीतय्‌ आर्थिक अवस्थाया हुनिं अनलाइन कक्षाय्‌ उमि उपस्थिति मदुगु समस्या नं नेपालभाषाया शिक्षकपिनि न्ह्यःने दु ।

नेपालभाषा पाठ्यक्रमप्रति सकारात्मक विद्यालयतय्‌सं अनलाइन कक्षा ब्वंकेबीगु जक मखु, अनलाइनपाखें हे परीक्षा नापं कायेत्यंगु दु ।

“जिमित ला कक्षा ८ या परीक्षा कायेत न्ह्यसःपौ दयेकेत नं धायेधुंकल,” दरबार स्कुलय्‌ नियुक्त जुयादीम्ह शिक्षक पवित्र कसाःनं धयादी ।

थुज्वःगु हे अनुभव विश्वनिकेतनया नेपालभाषाया शिक्षिका सविना महर्जनया नं दु, “जिमिगु नं अनलाइन परीक्षा जुइत्यंगु दु । उकी नेपालभाषायात नं थाय्‌ बियातःगु दु ।”

कोभिड–१९ महामारीया हुनिं येँ मनपादुने काइगु तगिं ८ या जिल्लास्तरीय परीक्षा स्थगित जूगु दु । परीक्षा स्थगित जूगुलिं अनलाइन कक्षा कयाच्वंपिं शिक्षकपिंत ब्वंकेत ई धाःसा थप जूगु दु । बांलाक अनलाइन कक्षा मजूनिगु थासय्‌ नं आः धमाधम कक्षा ल्याः अप्वयेकाः ब्वंकाच्वंगु दु ।

अनलाइन कक्षाय्‌ विद्यार्थीतय्‌ उत्सुकता

स्थानीय पाठ्यक्रमकथं नेपालभाषाया ब्वंकेज्या जूगु लच्छि मदुनि । भौतिक रुपं पढाइ मजूगुलिं अनलाइन कक्षाय्‌ नेपालभाषा विषय ब्वनाच्वंपिं विद्यार्थीतय्‌ उत्सुकता व नेपालभाषाप्रति उमि जिज्ञासुपन खनाः नेपालभाषया शिक्षकपिं हे अजूचाःगु दु ।

“छम्ह आचार्य थरया विद्यार्थी दु । वं छन्हु कक्षाय्‌ सकसितं अजू चायेक नेपालीया वाक्ययात नेपालभाषां हीकाः धयाबिल,” अनलाइन कक्षा ब्वंकाच्वनादीम्ह विश्वनिकेतनया शिक्षिका सविना महर्जनं थःगु अनुभव कनादी । वय्‌कलं तनादी, “विद्यार्थीतय्‌के इन्टरनेट व डिभाइसया सुविधा मदुगु जूसा मेगु खँ जुल, तर नेपालभाषाया कक्षा जुइबलय्‌ उमिगु उपस्थिति नं उत्साहजनक हे खनेदु । अनलाइन कक्षाय्‌ ५०म्ह तक विद्यार्थीयात ब्वंकागु अनुभव दु ।”

“नेपालभाषाया विद्यार्थी म्हो जक, दुसां नेवाः भाय्‌ हे सःपिं आपाः मदु । कक्षाय्‌ दुपिं गैरनेवाःत नेपालभाषा सयेकेगु व सीकेगुली थुलि उत्सुक जूगु दु कि छघौया कक्षाय्‌ इमि जिज्ञासा शान्त यायां लिमलाः का,” रत्नराज्य स्कुलया शिक्षिका सपना शाक्य वज्राचार्यं लसता प्वंकादी ।

“विद्यार्थीपिनि उत्सुकता व इमिसं नेपालभाषा व नेवाः समुदायप्रति क्यंगु जिज्ञासां यानाः स्कुलं याःगु व्यवहार नं ल्वःमन । इमित अझ नेपालभाषा विषय स्यनेकने यायेगु ऊर्जा थुकिं बिल”, वज्राचार्यं कनादी ।

गैरनेवाः विद्यार्थी आपाः दयाः ब्वंकेत थाकुइ, समस्या वइगु भाःपियाच्वंपिं नेपालभाषाया शिक्षकपिंत आः वयाः नेपालभाषा ब्वनीपिं विद्यार्थीतय्‌ रुचि, उत्सुकता व जिज्ञासां थ्व ख्यलय्‌ अझं न्ह्याःवनेगु ऊर्जा ब्यूगु दु ।

निष्कर्ष

स्थानीय पाठ्यक्रमकथं येँ मनपादुनेया सामुदायिक विद्यालयय्‌ नेपालभाषा ब्वंकेज्या न्ह्यानाच्वंगु दु । समस्या दुथाय्‌ उकियात चुनौतीकथं स्वीकार यानाः नेपालभाषाया शिक्षकपिं न्ह्याः वनाच्वंगु दु । सामुदायिक स्कुल जूगुलिं नेवाः विद्यार्थी मदइगु अले म्हो जक दइगुलिं गथे यानाः ब्वंकेगु जुइ धकाः भचा ग्याःचिकु व भचा अलमलया अवस्थाय्‌ दुपिं नेपालभाषाया शिक्षकपिनि व ग्याःचिकु व अलमल क्वचाःगु दु । नेपालभाषा विषय कयाः ब्वंपिं अले ब्वनाच्वंपिंत प्राथमिकता बियाः नेपालभाषाया शिक्षकय्‌ ल्यःगु नं खनेदु । थुकिं ‘नेपालभाषा ब्वनाः छु दत रु नेपालभाषा ब्वनाः छु हे जुइ रु’ धाइपिनि लागि थ्व छगू बांलाःगु झापड नं जुयाब्यूगु दु । नेपालभाषायात कयाः गुलिखे स्कुल व शिक्षकपिनि संकुचित मानसिकता दुसां नेपालभाषा कक्षा कयाच्वंपिं विद्यार्थीतय्‌सं थ्व खिउँगुयात चीकाछ्वइगु पक्का दु । नेपालभाषा व नेवाः समुदायप्रति विद्यार्थीतय्‌ रुचि, उत्सुकता व उमि जागरुकतां यानाः येँ महानगरपालिकां नेपालभाषां स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वंकेगु गुगु महाअभियान ज्वंगु दु, व ताःलाइगु व उकिया भविष्य बांलाइगु खनेदु । थुकिं नेपाःगाःया मेमेगु महानगरपालिका, नगरपालिकातय्‌त नं नेपालभाषाया स्थानीय पाठ्यक्रम दुथ्याकेत तिबः जूवनीगु नं भलसा कायेछिं ।

बियागु स्कुलया नां अन ब्वंकाच्वंपिं शिक्षक÷शिक्षिकापिनि अनुभवयात दसुकथं न्ह्यब्वयाः थुकिं मेमेगु स्कुलया नं प्रतिनिधित्व याइगु भलसा कया – च्वमि )

(च्वमि नेपालभाषाया स्यनामि खः – स.)

Categorized in बिचा: