nepal life 2076 3 18

यल गाःबहाःया पूर्णचण्डी भुजा जात्रा

विदेशी विद्धान डब्लू क्रिकपाटिकं थःगु सफुती यलय् छेँसिबें अप्वः देगःत दु धकाः न्ह्यथनातःगु दु । आपालं आपाः विदेशीया मिखाय् नगुमा (क्यालेण्डर)य् दइगु दिंसिबें अप्वः नखःचखः नेपालय् दु । यलय् गुलि नं जात्रात दु, उगु जात्रातमध्ये छगू मू जात्रा खः, गाःबहाः पूर्णचण्डी भुजा जात्रा । सकलसिगु कल्याणया नितिं तान्त्रिक विधिं याइगु थ्व पूजाया विशेष महत्व दु ।

धार्मिक कथन

अबुम्ह दक्ष प्रजापतिं थःत मसःतूबलय् सतीदेवीं महादेवया यज्ञय् वनेत उजं फ्वंगु जुयाच्वन । तर, महादेवं उजं मब्यू । यक्व विन्तीभाव यायेधुंकाः नं उजं मब्यूबलय् सतीदेवीं दशमहाविद्याया रुपय् कालीया अवतार धारण यात । कालीनापं तारा, सोदशी, भुवनेश्वरी, भैरवी, छिन्नमस्ता, धुमावती, बगला, मातङ्गी व कमलाया रुप दश दिशाय् खंबलय् महादेवं उजं ब्यूगु पुराणय् न्ह्यथनातःगु दु । दशमहाविद्याय् दुथ्याःगु लँुवर्णया कमलां अभय व वरद मुद्राय् च्वनाः निपाल्हातं पलेस्वां (कमल फूल) ज्वनातःगु दइ ।

उत्पत्ति

कमलाया रुपय् मानेयानातःम्ह यलया सिद्धिलक्ष्मी खः । प्राचीन इलय् यलय् बागमती व नख्खु खुसिया प्रभाव जुयाच्वंगु ख ः । कामारु कामाक्षं वःम्ह तान्त्रिक पूर्णचण्डी स्वामीं म्हगसय् दक्षिणकाली द्यवं थःत दर्शन ब्यूगु खंगु जुयाच्वन ।
म्हगसय् दक्षिणकाली द्यवं निर्देशन ब्यूकथं स्वामी बागमती वनाः सिद्धिलक्ष्मीया दर्शन याः वन व दर्शन यायेधुंकाः पूजा आराधना यानाः देगः दयेकूगु धार्मिक कथन दु । लिपा तान्त्रिक स्वामी पूर्णचण्डीया नामं हे सिद्धिलक्ष्मीयात पूर्णचण्डी नं धायेगु यात ।
पूर्णचण्डी द्यः बुंगद्यःया कुलदेवी नं खः । बुंगद्यःया रथ लगनख्यःया इतित्वालं ज्यावलाख्यःपाखें सालेत साइत स्वइगु इलय् पूर्णचण्डीइ बुंगद्यःया कुलपूजा याइगु परम्परा थौंतक नं दनी ।

जात्राया इतिहास व महत्व

अतिकं पुलांगु थुम्ह द्यःया जात्रा यँलागा दुतियाया दिं न्यायेकेगु यानावयाच्वंगु दु । जुजु रणबहादुर शाहया शासनकालय् थुगु जात्रां दिपाः काःगु खः । बि.सं. १८६२ स रानी कान्तीमती सीधुंकाः रणबहादुर शाहं देगः व गुथिया सम्पत्ति फुक्क लुटेयाःगु जुयाच्वन । थुगु घटनायात इतिहासय् ‘बशाथिहरण’ (६२ हरण) धकाः न्ह्यथनातःगु दु । उगु इलय् थुगु जात्रा द्यूगु खःसा जुजु सुरेन्द्रया पालंनिसें जक जात्रा हाकनं न्ह्याःगु खः । 
जात्राया मू आकर्षण छमुरी छमुरीया जाकिया जापाखें दयेकाः तइगु १२ गू भुजा खः । थुपिं विशाल भुजाया आकार स्तुपा वा देगःथें खनेदइ । भुजाय् जमिनं सःगु फुक्क कथंया अन्नया प्रतिनिधित्व जुइकथं ८४ ब्यञ्जन घासा (परिकार)त तयातइ । शाकाहारी व मांसाहारी घासात तान्त्रिक तरिका व अर्थय् ल्वाकछ्याना तयातइ ।

पुजारीया छेँपाखें हइगु गणेश–कुमार नं धाइगु निगू भुजा धाःसा शाकाहारी जुइ । पुजारीया छेँय् दयेकीगु निगु भुजा परम्परागत बाजागाजानापं देगलय् महःतले मेगु छेँय् दयेकीगु भुजा देगलय् यंकेमज्यूगु चलन दु । अमात्य व राजोपाध्याय समुदायं १२ गः भुजा दयेकेगु याइ ।

भुजाया विशेषता तान्त्रिक रुपं पूजा याइगु मलः मरी (चट्याङ्ग शोषण याइगु मरी) खः । थुकिया मू आज्जु यलय् मलः (चट्याङ्ग) मजुइमाः धैगु खः । थौंतक नं थन मलः जूगु इतिहास मदु ।
मेमेगु इलय् थकालीया छेँय् तयातइम्ह द्यःयात जात्रा ईतक सर्वसाधारण दर्शनया नितिं देगलय् तयातइगु चलन दु ।

जात्रा क्वचायेकेगु झ्वलय् पाःपाः यानाः थकालीया छेँय् तयातःम्ह द्यःया मूर्ति बाजागाजानापं देगलय् प्रतिस्थापन याइ । मेगु इलय् नित्यपूजा याइम्ह द्यः जक विराजमान यानातःगु दइ । कन्हय्कुन्हु तान्त्रिक महत्व दूगु भुजा विसर्जन याइगु चलन दु ।
विसर्जित भुजा प्रसादया रुपय् कायेगु नितिं भक्तजनपिनिगु तःधंगु भीड जुइ व विसर्जन याइगु थाय्तक थ्यनीगु इलय् भुजा छगू कुचा नं ल्यं मदइगुलिं नं थुगु जात्राया धार्मिक महत्व विशेष रुपं दु धकाः सीदु ।

समुदायया कल्याणया नितिं याइगु मुजानापंया थुुगु जात्रा स्वनिगःया जात्रातमध्ये दुर्लभ व अचम्मगु जात्रा खः, थुगु जात्रा यँलागा पारुकुन्हु मंगलवाः तःजिक न्यायेकूगु खः ।

                                                                                                                                                                            -ललेन्द्र शाक्य