Mohanai 2078 KTM

मोहनी नखः सुयागु खः ?

नेवा: अनलाइन न्युज – निश्चल | २०७८ आश्विन २५, सोमबार १३:४५:४४

–बिजय् कृष्ण

छम्ह बौद्ध मनूयात ‘हिन्दूतय्गु महान् नखः मोहनी (दशैं)या लसताय् भिंतुना’ धकाः मेसेज वल । व मनू थःत थम्हं तुं बौद्ध धाइम्ह तर थःगु परिवारं नं हनावयाच्वंगु नखःयात हिन्दूतय्गु नखः धयाब्यूबलय् ‘तिक्क’ मिन । हिन्दूतय्गु जक नखः खःसा जिं छाय् हनेगु धकाः नं तं पिहां वल ।
खतुं नेवाःतय्सं गुकियात मोहनी धयाच्वन व खँय्तसें धयाच्वंगु दशैंनाप पाय्छि अनुवाद जक ला मखु । नेवाःतय्गु मोहनीया थःगु हे विशेषता दु । अथेखःसां थ्व च्वसुया चर्चाय् ‘दशैं’ धइगु खँग्वःया अनुवादय् हे मोहनी धइगु खँग्वः छ्यलाच्वना । छाय्कि चर्चाया सन्दर्भ थुगु नखः हिन्दूतय्गु खः कि छु धइगु खः । पञ्चायतकालया छगू भाषा, छगू जाति, छगू संस्कृतिया योजनाकारतसें मोहनीयात ‘नेपाली मात्रको महान् चाड’ धकाः प्रचार यात । थ्वसिकं न्ह्यः राणाकालय् पूर्वया लिम्बूवान क्षेत्रय् मोहनी नखः हनेत बाध्य यात धइगु नं इतिहास दु । थुकथं यानाः मोहनी नखःयात झीगु पुस्ताय् थःगु हे संस्कृति खः धइगु भावना जागृत याना तयेधुंकल ।

थ्व शिक्षा मनूतय्गु न्ह्यपुइ उकथं हे दुछ्वयाबिल, गुकथं पृथ्वीनारायण शाहं नेपाल एकीकरणयात धइगु खँपु मनूतय्गु न्ह्यपुइ दुछ्वत । ‘पृथ्वीनारायण शाहं नेपाः एकीकरण यात’ धइगु घोट्टा त्वंका तःम्ह छम्ह स्वनिगलं पिनेयाम्ह नेवाः काय्मचां च्वल – पृथ्वीनारायण शाहं मयाःसा नेपाः बने जुइ ला रु अंग्रेजत  नाप ल्वाःपिं सु रु चिनियात नाप ल्वाःपिं सु रु इत्यादि । थुकथंया हे लिपिया घोट्टां यानाः उम्ह बौद्ध मनूयाके नं मोहनी नखःप्रति गर्वभाव दुगु खनेदु, जिगु नं खः धइगु अपनत्व जागृत जुयाच्वंगु खनेदु । अथेहे जुयाः आः थुकियात हिन्दूतय्गु नखः धकाः थःहे पासाभाइपिसं भिंतुना ब्यूबलय् चस्स मिनीगु स्वाभाविक खः, मनोवैज्ञानिक असर लाइगु स्वाभाविक खः ।

पञ्चायतकालया छगू भाषा, छगू जातिया योजनाकारतसें गुगु खँ झीत स्यन, झीगु गुज्वःगु माइण्डसेट जयेकल, आः उकी जबर्जस्ती धक्का लायेगु सुरु जूगु दु । थ्व धक्का लाका नं यंकेमाःगु दु । भाषा, जाति आन्दोलनय् सनाजूपिसं उगु माइण्डसेटय् छगू लचकता नं कःघायेधुंकूगु दु, उकिं भाषा, जाति आन्दोलनय् सनाजूपिन्त थुज्वःगु ख“ उलि धक्का महसुस जुइमखु, तर थुपिं कोरा रुपं पञ्चायतकालीन योजनाकारतय्गु शिक्षा योजनां ब्वंकातःगु लिपिया घोट्टाय् लानाः तयार जूगु माइण्डसेट घाना जूपिं दु, इमित धाःसा धक्का लात ।
अथे खःसा मोहनी नखः सुयागु ले रु मोहनी नखः धइगु वास्तवय् शाक्त मताबलम्बीतय्गु खः धइगु खँ ला स्वयम् नखः हनीगु खं हे क्यनाच्वंगु दु, शाक्तत धइपिं ला मातृशक्तिया उपासकत खः । मातृशक्तिया उपासना आराधना यानाः शक्ति आर्जन यायेगु साधना यायेगु थ्व ई खः । अथेजूगुलिं मौलिक रुपं ला थ्व साधना यायेगु ज्या खः । नखः वा उत्सव हनेगु जक मखु धइगु खँ नं आगमय् द्यःस्वनाः विधिकथं पुजा याइगु व छे“खाछे“खां पायाः नं पिकाइगु इत्यादि परम्परां क्यनाच्वंगु दु ।
नेपालय् जक मखु, मानव सभ्यताया प्रारम्भिक कालय् मातृशक्तिया पूजा आरधना व साधना जुइगु खँ ला बेबिलोन व मिश्रया पुलांगु सभ्यतां नं क्यनाच्वंगु दु । अथेजूगुलिं थ्व प्रचलन ला मातृशक्तिया उपासकतसें हे न्ह्याकूगु खनेदु ।

झी पुर्खां गथे मातृशक्तिया साधना याइगु खः, उगु हे पद्धतिकथं रामं नं उकथं हे साधना यानाः रावणलिसेया युद्धय् वन । अथेजूगुलिं हे लिपा हिन्दू धर्मया प्रचारक योजनाकारतसें थ्वहे खँ यात आपाः ‘हाइलाइट’ यानाः प्रचारप्रसार याःगु खनेदु । हिन्दू धर्मया सुरु प्रचारया प्रभाव लाःगु भारत व नेपालया तराई लागाय् रावण पुत्ला दयेकाः क्वःथलेगु व रामलीला क्यनेगु याः । झीगु थुज्वःगु पहाडी लागाय् धाःसा साधना यायेगु परम्परा हे प्रमुख जुयावयाच्वंगु खनेदु । झीथाय् मोहनी नखः हनेगु ज्याखँ रामकथा दुहां वयाच्वंगु नं मदु ।

खतुं मातृशक्तिया उपासना व साधना यायेगु ई धइगु चउलां वा चैत्रय् खः धाइ । उबले नं चैते दशैं धकाः हनाच्वंगु नं दु । उबलय् भ्वय् नःबलय् न्हापा हैजा वल धकाः कउलां हःगु खः धाइ । मोहनीबलय् नवरथ धकाः गुन्हुयंक वनेगु थनया संस्कृति नं दु । थुकी मुख्य रुपं पीठ पूजा हे खः व पीठ पूजा याये धुंकाः महाद्यः दर्शन यानाः लिहां वइ । अथेजूगुलिं थुकी शक्तियात प्राथमिक व शिवयात सहायक रुपं शिव र शक्तियात माने यानावयाच्वंगु खनेदु । तर थ्व चलन नं छुं भचा लिपा जक वल ला धइथें अनुमान यायेफु । अथेकि नवमि खुन्हु तलेजुया पूजा यानाः हनुमानध्वाखा पुलिस अफिसया पिनेच्वंगु महाद्यःया दर्शन यायेगु प्रचलन दु । तलेजु ला हरिसिंह देवया पालय् तिनि वःगु खः । नापं उगु शिवालय स्वयेबलय् नं लिपातिनि स्थापना जूगु खनेदु ।झी मोहनीबलय् सलिखय् अजः फःथें कँ फयाः कुंया धूयात हे मोहनी सिन्हः धकाः तीगु परम्परा दु । हाकुगु सिन्हलं ला शत्रुयात स्तम्भन यानाबी । प्रहार यायेत वःम्ह शत्रुं नं प्रहार याये मफयाः स्थिर जुइ । उकिं झीगु मोहनी नखः हनेगुली तान्त्रिक तत्व नं दुथ्यानाच्वंगु खनेदु । अथेजूगुलिं मोहनी नखःयात हिन्दूतय्गु नखः धायेगुसिकं मातृसत्ताया साधना व आराधना यायेगु ईकथं हे कायेगु बेस जूवनी ।

Categorized in बिचा: