nepal life 2076 3 18

मोहनीया चालंनिसें किपुली १२ दँया बाघभैरव (गथु) प्याखं पिदनी

येँपाखें थ्यंमथ्यं ७ किमि जक तापाःगु ऐतिहासिक नगर किपू । किपू नगरय् परम्परांनिसें न्ह्यानावयाच्वंगुु थीथी महत्वं जाःगु संस्कृति दु । उगु महत्वं जाःगु संस्कृतिमध्ये १२ दँय् छक्वः पिलू वइगु बाघभैरव प्याखं नं खः । थ्व प्याखं गथु (माली÷मालाकार)समुदाय न्ह्यब्वइगु जुगुलिं थुगु बाघभैरव प्याखंयात गथु प्याखं धायेगु याना वयाच्वंगु खः ।
किपुली प्रत्येक १२ दँय् छक्वः न्ह्यब्वइगु द्यः प्याखं अर्थात् बाघभैरव प्याखं (गथु प्याखं) थुगु दँय् नं मोहनीया चालंखुन्हु (टिकाखुन्हु) निसें क्यनेगु याइ । थुगु प्याखं क्यनेगु तयारीया नितिं वंगु गथांमुगःया दिंनिसें किपूया १ वडा थांबहाः त्वालय् स्यनेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । लुमंकेबहःजू, थुगु थांबहाः त्वालय् १२ दँय् छक्वः न्ह्याबलें थुगु प्याखं स्यनेगु याइ ।
किपू लागाया माली समुदायं न्ह्यब्वया वयाच्वंगु थुगु प्याखं किपू नपा १ वडा सतःक्व त्वालय् स्वक्वः, १ वडाया हे मल्लकालीन दरबार लागा लाय्कू त्वालय् छक्वः, येँया हनुमानध्वाखाय् छक्वः व यलया लाय्कू दरबार स्क्वायर लागाय् छक्वः यानाः मुक्कं न्याक्वः तक क्यनेमाःगु चलन जुयाच्वंगु दु ।
थुगु प्याखं क्यनेगु झ्वलय् बहनी÷चान्ह्य क्यनीगुयात चाखः व न्हिनय् क्यनीगुयात न्हिखः धायेगु याना वयाच्वंगु दु ।
थथेहे, किपूया पांगा व नगामय् नं स्थानीयया इनापय् थुगु प्याखं क्यनेगु याना वयाच्वंगु दु ।
मालाकार व माली नं धाइगु गथु समुदायं क्यनीगु थुगु तान्त्रिक प्याखं देसय् च्वंगु बांमलाःगु तत्वयात दैत्य भाःपिया बुकीगु(पराजित याइगु) हसना बिइगु प्याखं खः बाघभैरव प्याखं ।

मोहनीया चालंनिसें भलभल अष्टमिया दिंतक क्यनीगु थुगु प्याखंया नितिं ख्वप जिल्लाया मध्यपुर थिमिइ ख्वाःपाः दयेकेगु ज्या न्ह्यानाच्वंगु दु । थुगु प्याखंया नितिं प्रत्येक १२ दँय् न्हूगु ख्वाःपाः दयेके माः । छाय्धाःसा थुगु प्याखं क्यनीगु लिपांगु चरणय् किपूया १६ वडा नगामं द्यःपिन्त “सी जा” नकाः हइ । अले किपूया थासं थासय् उपिं द्यःपिं सीगु बाखं दु । अले अथे सीपिं द्यःपिन्त किपूया १ वडा लाय्कू त्वालय् झ्वःलाक्क थ्येना तइ । अले २ वडा द्यःध्वाखाया दीपय् यंकाः सी उइ यंकी, अथे धैगु उगु ख्वाःपाः उइ यंकी । थुगु प्याखनय् गणेश छम्ह सी मखु । गणेशं हे सकल द्यःया ख्वाःपाःयात मिँ तयेगु याइ । थ्वहे हुनिं प्रत्येक दँय् थुगु प्याखंया नितिं न्हूगु ख्वाःपाः दयेकेमाःगु चलन न्ह्यानाः वयाच्वंगु खः । थुगु प्याखंया मू द्यः धैम्ह भैरव खः । थुम्ह भैरव द्यः सीगु झ्वलय् १६ वडा नगामंनिसें वया १ वडा बाघभैरव देगःया मन्दलय् वया सी ।
मल्लकालीन इलंनिसें न्ह्याःगु थुगु प्याखनय् भैरव, गणेश, ब्रम्हायणी, गंगा, कुमारी, बिष्णु, बाराही, इन्द्रायणी, काली, सिघ्रिनी, ब्याघ्रिनी, स्वेत भैरव व चिचापाःगु ख्वाःपा कथितिया महाःद्यः यानाः १३ म्ह द्यःपिं दइ । तर प्याखनय् ११ म्हेस्यां जक प्याखं हुली । थथे ११ म्ह प्याखंम्वःतसें प्याखं हुलीगु याइसां भैरव जुइम्ह हे स्वेत भैरव जुइगु व चिचापाःगु ख्वाःपा कथितिया महाद्यःया ख्वाःपाः जक प्याखं हुइकेगु थासय् न्ह्यःने तयातइ ।
थुगु प्याखंया गुरुपिं बेखालाल माली, प्रेमबहादुर माली, सुर्जमान माली व राजकुमार मालीपिं खःसा प्याखं हुलीपिं अमित माली, सुरेश माली, युवन माली, मिलन माली, मिरन माली, सरोज माली, प्रशान्त माली, जगतशेर माली, सचिन माली, विजेन माली व अमीत माली खः । प्याखंया प्याखंम्वःपिं नैकाप, मच्छेगां, नगां, खासिबजाः, समल, छुगांयापिं खः ।
लुमंकेबहःगु खँ, थुगु प्याखनय् दकले न्हापां किपूया पःमा (प्रधान) पिनिगु पूजा विना थुगु प्याखं न्ह्याइमखु । उकिं थुगु प्याखंया इतिहासय् किपूया गथुपिं जक मखु पःमाःपिनिगु नं विशेष भूमिका दु ।

न्ह्यब्वःम्ह – ललेन्द्र शाक्य