nepal life 2076 3 18

मोमो व मतिना

 

पद्मरत्न तुलाधर

मोमो व मतिनाया क्वातुगु स्वापू दु धइगु जिगु अनुभव तहाकःगु अनुभव खः । जि वैज्ञानिक वा मनोवैज्ञानिक जूगु जूसा मोमो व मतिना दथुया रसायनिक स्वापू व मानसिक स्वापू जिं अःपुक त्याछी फइगु जुइ । अथेसां थुखे प्यदँ न्यादँया दुने जिं यानागु अनुभवया लिधंसाय् न्ह्याकागु तसकं हे मनोगत व निजात्मक अनुसन्धानया न्हापांगु ब्वया लिच्वः जिगु निंतिं सिक्क न्ह्यइपुसे च्वं । भौतिकवाद, अध्यात्मवाद, शून्यवाद आदि अनेक दर्शनपाखें शतप्रतिशत मुक्त अवधारणा दयेकाः यानागु अनुसन्धान थुलि निरपेक्ष व स्वतन्त्र जुया बिल कि मोमो व मतिनाया स्वापू यथार्थ व कल्पना नितांया भौतिक व अलौकिक फुयजन जुयाः अस्तित्ववादं न्ह्याये दयेके मफइगु छगू अभूतपूर्व सत्य स्थापित जू थें जुल । मोमो भौतिक खः, यथार्थ खः, सत्य खः थें मतिना धइगु अमूर्त, अभौतिक व अलौकिक खः । मोमो तज्याइ थें मतिना नं तज्यायेफु । मोमो भल्गर खः, सेक्सि खः, मतिना नं उलि हे भल्गर व सेक्सि खः । सभ्य व सुसंस्कृत आधुनिक भासं धाये फइगु खँ थुलि हे खः कि मोमो व मतिनाया स्वापू ड्रग एडिक्ट व सेक्स एडिक्टया स्वापूथें मखसे सत्यया न्हूगु परिभाषादुने खंके फइगु अयथार्थवादी यथार्थया सालुगु धकिं दुने सुलाच्वंगु सौन्दर्यया प्रतिक थें यचुगु व ययापुगु स्वापू खः ।

  मोमोया सवाः जिं गुलि थू उलि हे जिं थम्हं थःत थूगु जुइ । जिमि वया ला जि स्वयाः नं अप्वः यः मोमो । वा वल – मोमो । चिकुल – मोमो । न्ह्यइपुल – मोमो । म्ह्याय्पिं छय्पिं वल – मोमो । स्याःन्याःपिं पासापिं वल – मोमो । सम्पूर्ण मोमो वं हे दयेकी । जितः लय्तायेकेत वं छेँय् मोमो दयेकाः नकी ।


    मोमो भेज् व नन्भेज् जुइ थें मतिना नं शतप्रतिशत नन्भेज् व भेज् जुइफु । भेज् व नन्भेज् जुइबलय् मोमोया सवाः गथे पाइगु खः मतिनाया सवाः व लिसवाः नं अथे हे पाइगु खः । मोमोया दुने छुं दये हे माः । उकिया दुने मेय्या ला, साया ला, खाया ला, खसि ला वा बंगूरया ला दयेफु । उकिया दुने आलु, खुवा वा मिक्स्ड भेजेटेबल व वाउंम्हुकं ९mगकजचययm० नं दयेफु । मतिनाया दुने नं अथे हे हिंसा व अहिंसा जक मखु ध्वंस विध्वंस नं न्ह्यनेफु । रोमान्टिक मतिना गुलि हिंस्रक जुइफु क्रान्तिकारी मतिना उलि हे अहिंसक जुइफु । मोमो नं हिंसा व अहिंसा नितांया प्रतिक खः ।
    जिगु अनेक पहिचानया दसु मध्ये छता दसु खः – मोमो । मोमो दयेके सः, नये सः व नये यः उकिं जि जि खः । मोमोया सवाः जिं गुलि थू उलि हे जिं थम्हं थःत थूगु जुइ । जिमि वया ला जि स्वयाः नं अप्वः यः मोमो । वा वल – मोमो । चिकुल – मोमो । न्ह्यइपुल – मोमो । म्ह्याय्पिं छय्पिं वल – मोमो । स्याःन्याःपिं पासापिं वल – मोमो । सम्पूर्ण मोमो वं हे दयेकी । जितः लय्तायेकेत वं छेँय् मोमो दयेकाः नकी । वयात जिं लय्तायेकेत पिने रेष्टरां यंकाः मोमो नके । गुलि न्ह्यइपु जिमि मोमो इनाः इनाः ल्वानाः ल्वानाः नयेबलय् । मोमोया रस, मोमोया सवाः मतिनाया रस व सवाः थें हे यः जिमित । उकिं मोमो व मतिनाया स्वापू निगू यथार्थया तसकं स्वाभाविक स्वापू खः ।

मोमो धइगु छ्वचुं, ला, मसला, लः, ताप आदि व मनूया शीप व सोंखया छगू मूर्त रूप खः । अथेहे अमूर्त मतिनाया दुने संसारया फुक तत्व न्ह्यनाच्वंगु दइ, दुबिनाच्वंगु दइ । मोमो अथें दइमखु, दयेके माः । मतिना नं अथें जुइमखु, जुइके माः ।
    मतिना निम्हया दथुइ जुइ । निगू विपरित पहिचानया दथुइ, निगू यथार्थया दथुइ, निगू अस्तित्वया दथुइ जुइ मतिना । निगू भावना, निगू उद्वेग, निगू उत्तेजना, निगू उव्छास – फुक फुक निगू । अज ला निगू विपरित ध्रुव, प्लस् व माइनस् अर्थात निगेटिभ् व पोजिटिभ । स्वात कि प्mयूज वनीपिनि दथुया प्mयूजन खः मतिना । निर्जीव मोमो जीवन्त जुइ, जीवन्त निम्हसिया मतिनाया दथुइ । यथार्थवाद व अस्तित्ववाद छखे, सुपाँय् व सर्गःया भ्रम मेखे जुया बी मतिना व मोमोया स्वापू । यथार्थया अस्वीकृति द्वन्द्व खः । सह–अस्तित्वया अस्वीकार्य द्वन्द्व खः । निगू मतिनाया दथुइ नं द्वन्द्व जुइ – गुवलें शीत युद्ध थें गुबलें भीषण सशस्त्र युद्ध थें । प्रकृति  द्वन्द्व खः, सिर्जना द्वन्द्व खः द्वन्द्वया परिणति खः । द्वन्द्व निर्मम नं जुइफु । असह्य जुइफु द्वन्द्व गुबलें । दकलय् ला द्वन्द्व ध्वंस, विध्वंस जुइफु, अत्यन्त कठोर संहार जुइफु । थुज्वःगु ग्यानाग्यानापुगु द्वन्द्वया व्यवस्थापन यायेत, समाधान यायेत सहजीकरणया भूमिका म्हितीगु तत्वया नां खः – मोमो । निम्ह मतिनामि – द्वन्द्व जुइ गन, अन सहजकर्ता जुयाबी – मोमो ।
    मोमो धइगु छ्वचुं, ला, मसला, लः, ताप आदि व मनूया शीप व सोंखया छगू मूर्त रूप खः । अथेहे अमूर्त मतिनाया दुने संसारया फुक तत्व न्ह्यनाच्वंगु दइ, दुबिनाच्वंगु दइ । मोमो अथें दइमखु, दयेके माः । मतिना नं अथें जुइमखु, जुइके माः । दयेके सःपिसं जक दयेके फइ – मोमो । याये सःपिसं जक याये सइ – मतिना । मोमोया मूर्ततां अमूर्त सवाः व सन्तुष्टिया लिच्वःयात साकार याइ । मतिनाया अमूर्ततां पिदनीगु लिच्वः न्ह्याबलें मूर्त आकारया जुयाच्वनी । मोमो व मतिनाया न्ह्यइपुगु स्वापू थ्वहे खः । थ्व स्वापूया पुष्टि यायेगु आधार छता बअअष्मभलतबष्किm जुइफु । गुगुं घटनाया कारण हे दइमखु धइगु सिद्धान्तया आधारय् मनुखं गुलि मूल्य व मान्यता स्थापना यानाः सहर्ष स्वीकृत याना तःगु दु वहे सिद्धान्तया लिधँसाय् मोमो व मतिनाया क्वातुगु स्वापूया पुष्टि व स्वीकृति जुइफु । ब्लष्mष्कm या सिद्धान्तकथं मोमोया दुने मनूया आत्मा स्वथनेगु व बनबउष्कm या सिद्धान्तकथं मतिनाया भतजष्अक यात थुइके फुपिसं मोमो व मतिनाया स्वापू याउंक व अःपक थुइके फइ । क्वाःक्वाःगु मोमो, ति झ्वाल झ्वाल वःगु मोमो, पालापाला थीगु मोमो अले व मोमो लिसे आत्मा १ उज्वःगु मोमोया सवाः काइपिं निम्ह मतिनामि गुलि भाग्यमानी जुइ १ उमिगु मतिनाय् ज्यान जाया वइ, प्राण सक्रिय जुया वइ । उपिं सर्जक जुइ सीर्जनशील जुइ । मोमो नइ, तज्याइ, सार्थक जुइ । मतिना विष्फोट जुइ, सिर्जना जुइ, सिर्जनां आकार काइ ।

गुलि भराय्धंगु उपलब्धि थ्व १ क्रान्ति, शान्ति, उन्नति, प्रगति, ज्ञान, विज्ञान, संगीत, साहित्य, कला, निर्माण, निर्वाण, फुकया छगू हे नां संसार, छगू हे नां मानवता ।
    सह अस्तित्वया अस्वीकृति द्वन्द्व खः । सम्झौताया अस्वीकृति द्वन्द्व खः । पहिचानया अस्वीकृति द्वन्द्व खः । मोमो व मतिनाया थःथःगु पहिचान । मोमो व मतिनाया थःथःगु अस्तित्व । उमि सिद्धान्त नं थःथःगु, दर्शन नं थःथःगु । द्वन्द्व ला दहे दु । अथेसां छगः हे टेबलय्, अज छपाः हे प्लेटय् निम्ह मतिनामिं मोमोया सवाः लुदंक, फुदंक कयाच्वनी । सम्झौता आत्मसमर्पण मखु, पहिचान व अस्तित्वया अस्वीकृति मखु । द्वन्द्व व्यवस्थापनया छगू सशक्त व सार्थक उपाय खः – सम्झौता । उकिं जिं राजनैतिक द्वन्द्वया नायः जुयाच्वंपिं नेतातय्त इलय् ब्यलय् धायेगु – थ्व कासाया नां हे सम्झौता खः ९त्जभ लबmभ या तजभ नबmभ ष्क अयmउचयmष्कभ० । मोमो व मतिनाया स्वापू अस्तित्वया स्वापू खः – निगू अस्तित्व, निगू याथार्थ । धात्थेंगु स्वापूला सम्झौताया स्वापू खः । निम्ह द्वन्द्व खः । निगू इच्छा, निगू म्हगस, निगू ज्यान, निगू हे पहिचान, निगू रुचि, निगू मान्यता, निगू हे सिद्धान्त । वहे पाःपिं निम्हया दथुइ मतिना जुइ, मतिना क्वातुइ, मतिनां स्वीकृति प्राप्त याइ अले उमि सिर्जना वैध जुइ । उमिसं संसारयात ल्ह्वनी । उमिसं थ्व पृथ्वीयात निम्ह निम्ह तःम्ह जानाः, सकलें जानाः विश्व ब्रम्हाण्डया हे केन्द्र दयेका बी । गुलि भराय्धंगु उपलब्धि थ्व १ क्रान्ति, शान्ति, उन्नति, प्रगति, ज्ञान, विज्ञान, संगीत, साहित्य, कला, निर्माण, निर्वाण, फुकया छगू हे नां संसार, छगू हे नां मानवता । मोमो मानवताया निर्माण खः, मतिना मानवताया निर्वाण खः । ऋयकmष्कm या सिद्धान्तयात पलख छखे तयाः धाये मास्ति वः – थ्व सम्पूर्ण अस्तित्व विश्व ब्रम्हाण्डया आधार खः द्वन्द्वं जायाच्वंगु मतिना व द्वन्द्वं भुनातःगु मोमोया स्वापूलिसे स्वानाच्वंगु शान्तिपूर्ण, क्रान्तिकारी अले परिवर्तनशील सत्य । म्हिगःया सत्य व यथार्थयात हिले मफयेकं थौंया ई प्रगतिशील जुइ हे फइमखु । संसार छगुलिं बांलाःगु भविष्यपाखे जक न्ह्यज्यानाच्वंगु दु । मोमोया नाप  मतिनाया स्वापुतिं पुष्टि याइगु विश्वास थ्व हे खः ।

नन् स्टप जीवन मोमो व मतिनाया, मनूया, मानवताया, सृष्टि व समृद्धिया । फुल स्टप ला भ्रमया जक हे जुइमाः । मोमोया वारे भ्रम दु – थ्व मांसाहारी जक खः । मोमो साकाहारी नं खः ।


    निराशावादीतसें मोमो नइमखु, नःसां उकिया धात्थेंगु सवाः थुइके फइमखु । अथेहे निराशावादीत मतिनाय् दुने फइमखु, दु“ हे दुंसां उकिया रसं प्याये फइमखु । मोमो व मतिनाया स्वापू थुइकेत मनूत धात्थें हे आशावादी जुइमाः । मानवताया पतन सम्वन्धी सिद्धान्तया अस्वीकृति आशावादया आधार खः । मानवताय् विश्वास व मानव उपलव्धि प्रति गर्व नितां मोमो व मतिनाया आधारभूत अस्तित्वया लिधंसा खः । मतिना व बास्केट बलया स्वापू थें मखु मोमो व मतिनाया स्वापू । स्वापू क्षणिक व अमूर्त जुइफु मोमो व मतिनाया । तर व क्वातुसे च्वनी, क्यातुसे च्वनी । द्वन्द्वया रुपान्तरण खः मोमो । थानकोटं ट्रकय् तयाः दुत हइपिं सलंसः मेय्तय् ज्यान खः मोमो । हत्या व हिंसा, क्रुरता व विभत्सताया मेगु रूप खः मोमो । वहे मोमो थौं राष्ट्रिय जूगु दु । वहे मोमो थौं जीवनया निरन्तरताया, परिवर्तनया, प्रगतिया, व्यापकताया, आत्मीयताया परिचय जूगु दु । मोमोया थ्वहे परिचय मतिनाया वहे स्वभावलिसे एकाकार जूगु खः । उकिं हे मोमो व मतिनाया स्वापू थौं क्वातुक व क्यातुक पुष्टि जूगु खः । नन् स्टप जीवन मोमो व मतिनाया, मनूया, मानवताया, सृष्टि व समृद्धिया । फुल स्टप ला भ्रमया जक हे जुइमाः । मोमोया वारे भ्रम दु – थ्व मांसाहारी जक खः । मोमो साकाहारी नं खः । मतिनाया वारे नं भ्रम दु – थ्व भावना जक खः, आत्मा जक खः । मतिना क्रिया नं खः, मतिना आत्माया वसः नं खः । मतिना व मोमोया संवेदनशीलता चायेके फुसा, थुइके फुसा, तायेके फुसा थ्व विश्व न्यंक व्याप्त जुयाच्वंगु द्वन्द्व व द्वन्द्वया कारण, स्वरूप, प्रकृति फुक नं उलिहे संवेदनशील जुयाः खंके फइ, चायेके फइ । अले व फुक फुक द्वन्द्वया व्यवस्थापन व रूपान्तरण मोमो थें मतिना थें यइपुक, न्ह्यइपुक व लुदंक फुदंक याये फइ ।
    लोकतन्त्रय् फुक मनूत मोमोया हकदार खः । अथेहे फुक मनूत धात्थें मतिनाया नं हकदार खः । द्वन्द्वया कारणं, संक्रमणया कारणं अराजकता, अभाव व अनर्थ जुइगुयात विज्ञतसें स्वाभाविक धाइथें मोमो व मतिनाया निंतिं नं थ्वहे स्वाभाविक ई जुइफु – मोमो व मतिनाया रचनात्मक भूमिका पुष्टि यानाः मोमो व मतिनायात शास्वत व सांसारिक सत्य दुने उमिगु स्वापूयात ससम्मान मान्यता दयेका बीगु । थुखे सछि निसः द“ दुने मनुखं थःगु अनुभवया आधारय् सलंसः सिद्धान्त नीस्वनाः अने कथंया ष्कm । वाद प्रतिष्ठापन याःगु दु । व थें तुं आः ई वःगु दु – जिगु वा जिथें जाःपिं मनूतय् सिद्ध अनुभवया आधारय् नं छगू न्हूगु ष्कm । वाद या प्रतिष्ठापन जुइफु – व खः मतिना व मोमोया प्mयूजन वा समायोजन जुयाः ब्वलनीगु दर्शन व सिद्धान्तयात ध्वाथुइकीगु ष्कm । वाद । उकिया नां मोमो ष्कm वा मोमवाद जूसां ज्यू ।
    नी यानाः धाये माःगु ख“ ख्याः यानाः धयाच्वना । ख्याः बछि व नी बछि धइगु हे धात्थेंया संसार खः । ख्याःया दुने नी ल्वाकज्यानाच्वंगु यथार्थ हे सर्वमान्य यथार्थ खः । सुनानं तसकं गम्भीर जुयाःलि नी यानाः ख“ ल्हात कि झी न्हिले मास्ति वइ । सुनानं तसकं गैर जिम्मेदार जुयाः ख्याः ख“ ल्हात कि झी ख्वये मास्ति वइ । मोमो व मतिना दथुया स्वापूया यथार्थ नं थथेहे खः धइगु जिगु प्यद“ न्याद“या अनुभव व अनुसन्धानया न्ह्यथ लिच्वः खः । जि गबलेंनिसें मोमोया फाय्न जुल उबलेंनिसें जि मतिनाया पक्का फाय्न जुल थें च्वं । क्वाःक्वाःगु साःसाःगु मोमो नल – मतिना म्वाना वइ । मतिनाय् दुन – मोमो लुमना वइ । थुकिया लिधंसाय् जिं मोमो व मतिनाया स्वापूयात चायेकागु खः, थुइकागु खः । मोमोयात स्वाभाविक रूपं ग्रहण याये मफुत कि वा आत्मसात बांलाक याये मफुतकि मतिनाया छता शक्ति कमजोर जुया  वनीगु जिगु दकलय् लिपाया अनुभव खः । मोमोया छुचुं छाःथें जुया वइ, मोमोया ला न्ह्यये फइमखु, मोमोया मूसवाः हे काये फइमखु सा मतिनाया धात्थेंगु सवाः नं गनं काये फइ १ मोमो व मतिनाया शक्तिया दुने थःत आश्रित याना तये मफुत कि थःगु इच्छा शक्ति नापं पाः जुया वनीगु जुयाच्वन । मोमोया शिथिलता मखु, मतिनाया कमजोरी नं मखु मनूया थःगु हे कमजोरीं यानाः मनूयात शिथिल दयेकीगु खः, मनूया इच्छाशक्ति पाः जुइगु खः । मोमो व मतिनाया स्वापूपाखें ग्रहण यायेगु शिक्षा यथार्थया स्वीकृति, द्वन्द्वया सहर्ष स्वीकृति, द्वन्द्व व्यवस्थापन व रूपान्तरणया निश्चित संभावना व थ्व फुकया निंतिं माःगु कला, संस्कृति, कौशल, योग्यता, क्षमता व इच्छा शक्तिलिसें धात्थेंया भौतिक शक्ति नं निरन्तर निरन्तर ग्रहण यानाच्वनेगु खः । मोमो मन्त – मतिना मन्त । मतिना मन्त – मोमो नं मन्त । सर्वव्यापी मतिनाया लिसे लिसें मोमोया व्यापकता नं धात्थें न्यंकभनं न्यनावनाच्वंगु दु । आः मानिगु धइगु मोमो व मतिनाया स्वपूया विशाल व्यापकता खः अले उकिया सर्वमान्य मान्यता व सौहार्द्र स्वीकृति खः ।

थौंतकया विश्वास व मान्यताया संचरचनायात ध्वस्त याये मफयेकं संसार व्याप्त जुयाच्वंगु न्हूगु, न्हूगु व न्हूगु जकया सिर्जनायात मनुखं खंके हे फइमखु, अनुभव हे याये फइमखु । पूर्वाग्रहपाखें पूर्ण रुपं मुक्त जुइ फुपिसं जक मोमो व मतिनाया स्वापू जक मखु व स्वापूया सत्य ।


    मोमो व मतिनाया स्वापू कृत्रिम मखु । थ्व सुयां रचना नं मखु । थ्व स्वापू अत्यन्त स्वाभाविक खः, प्राकृतिक खः । जिं धाये हे धुन मनुखं थौंतक स्थापित याःगु गुगुं नं सिद्धान्त व दर्शनया आधारय् थ्व स्वापू आधारित मखु । उकिं व गुगुं नं दर्शन व सिद्धान्तया बः कयाः थ्व स्वापूया व्याख्या जुइ फइमखु व विशेष यानाः उकिया लिधंसाय् थुकिया अस्वीकृति सर्वमान्य जुइ फइमखु । आधुनिक स्वयाः नं अति आधुनिक बिचाः नाले फयेकेमाः, सत्य व यथार्थया परिभाषा म्हिगःतक गुगु मान्य जुया वयाच्वंगु खः व फुकया विस्थापन याये मफयेकं ला मोमो व मतिनाया स्वापू खंके हे फइमखु, थुइके हे फइमखु । मिं पुत धकाः स्याः चायेकाः ख्वयेगुया पलेसा मिं पुइगु धइगु न्ह्यइपु तायेकाः न्हिलेगु न्हूगु स्वभाव नाले मफयेकं क्वाःक्वाःगु मोमो पूपू नयाः साःगु सवाः कायेगु सम्भव हे जुइमखु । सिर्जनां विनाश व विनाशं सिर्जना धइगु क्वपुलांगु नियमयात प्रकृति धयाच्व“तले मोमो व मतिनाया स्वापूयात प्राकृतिक धाःगु ख“ थुइके हे फइमखु । थौंतकया विश्वास व मान्यताया संचरचनायात ध्वस्त याये मफयेकं संसार व्याप्त जुयाच्वंगु न्हूगु, न्हूगु व न्हूगु जकया सिर्जनायात मनुखं खंके हे फइमखु, अनुभव हे याये फइमखु । पूर्वाग्रहपाखें पूर्ण रुपं मुक्त जुइ फुपिसं जक मोमो व मतिनाया स्वापू जक मखु व स्वापूया सत्य । असत्ययात नाले फइ । थ्व तसकं न्हूगु सत्ययात नालेगु धइगु थ्व पृथ्वीयात हानं नं सम्पूर्ण व्रम्हाण्डया केन्द्र थें हे दयेकाः विश्व ब्रम्हाण्ड छगुलिं कब्जा यायेगु मनूया म्हगस पूवंकेत फेरकथं धिसिलाःगु पलाः छीगु खः । मोमो व मतिनाया स्वापू पल पल पतिकं तसकं क्वातुयां वनेमा, क्यातुयां वनेमा १ भिंतुना १ १
–नागार्जुन प्रकाशनपाखें पिदंगु पद्मरत्न तुलाधरया च्वखँमुना ‘बाथरुम व मेमेगु निबन्ध’ सफूपाखें साभार