prabhu baink new

भाषा जाति अधिकारया खँ (डा. बाल गोपाल श्रेष्ठया च्वसू)

मधेशी आन्दोलन, मधेशी भौमचा, अंगिकृत नागरिक, हिन्दि भाषा, सिक्किमिकरण, फिजिकरण  अले व नेवाः  जाति

डा. बाल गोपाल श्रेष्ठ

न्हेथाना :

नेपाया राज्यसत्ता थौं खुराफाती दिमागपिं खय्‌ ब्रम्हुतय ल्हातय लानाचोंगु दु । तप्यंक हे धायेबलय् छपुच शाषकवर्गया षडयन्त्रकारी खस(आर्य नश्लया ब्रम्हु क्षेत्री अझ ला अपो याना टपरटुइंय्या प्रवृतिपिं खय् ब्रम्हुतयसं हे जक राज्यसत्ताय हालीमुहाली यानाचोंगु थौंया स्थिति दु । नेवातयसं ता ई न्हेवनिसें अधिकारया आन्दोलन याना वयाचोंगु ख । तर आतलें नेवातयसं थगु छुं नं अधिकार काये फयाचोंगु धासा मदु । न्हूगु संविधानय् नेवातयगु अधिकार गनं नं सुनिश्चित जुयाचोंगु मदु । न्हूगु संविधानं नेवात तधंगु द्यापं फयेमागु दु । तर नेवा नेतृत्वं नापं नेवातयसं छुं याये फयाचोंगु मदु । अधिकारया आन्दोलन जनजाति थारु मधेशीत नं दु । तर अमिगु आन्दोलनयात नं नेवातयसं समर्थन व छुं नं कथं ग्वाहालि यायेगु याना वैचोंगु खनेमदु ।
नेवात झीगु संस्कृती हे जक तधं, झीगु जात्रामात्रा व नखचख जक तधं, झीगु भोय् जक तधं तजि धका फुस्कुलु घमण्ड याना मख्ख जुया चोनाचोंगु खनेदु । अथे मखुसें नेपाया झी सकलें नेपामि दको समान ख अले समान अधिकारया निम्तिं फुक्क नापं जायेमाल धका नेवातयसं थुइके फुगु खनेमदु । खस(आर्य शाषकवर्गया विरोध धैगु सकलें खस जातिया बिरोध मखु धैगु मखु तर अत्याचार यानाचोंपिं खस शाषकतयत सकलें छप्पं जुया बस्वाये फयेकेमाल धका चायेके मागु दु ।

अधिकार प्राप्तीया लडांइ नेवात जक संगठीत जुयां यायेफइगु मखु धैगु खं, मधेसय व जानजातितय आन्दोलनय राज्यसतां यागु क्रुर दमनयात सोया नं झीसं चायेकेमा । नेवात जनजातिया नापनापं मधेसया आन्दोलकारीत नापं छथाय् चोने फसा हे जक नेवातयसं थगु अधिकार काये फै धका थुइकेमागु दु ।
सत्ताधारी खुराफाति दिमागया खय्‌ ब्रम्हुतयसं नेवा नेवा ल्वाकेगु, जनजाति जनजातियात ल्वाकेगु, मधेसी मधेसी ल्वाकेगु, थारु थारु ल्वाकेगु नीति जोना नेवा जनजाती मधेसी थारु सुयातं मिले मयायेगु व अधिकार मबीगु षडयन्त्र थन यानाचोंगु दु धका झी नेवातयसं थुइके फयाचोंगु मदु । नेवात जनजातितय्‌गु आन्दोलनय् नं कुहा मवनिपिं, अथे हे मधेसया आन्दोलनययात माकथं समर्थन मयाइपिं कथंया जुयाचोंगु दु । जनजातीतयसं छु यानाचोन अले मधेसं छु यानाचोन धका नेवातयसं थुइकाचोंगु खनेमदु ।

नेपाया थीथी जाति, जनजाति, मधेशी जनतायात अधिकार बीगु पल्सा नश्लवादी खय ब्रम्हु शाषकतयसं अफ्रिका व इथियोपियाया उदारहण बिया अन जूगुं मजूगु खं ल्हाना संघियताया आन्दोलनयात बदमान याना कोतेलेत जाथभावी खं ल्हायेगु याना वैचोंगु दु । नेवातय्‌गु आन्दोलनयात, जनजातिया आन्दोलनयात, मधेशितय आन्दोलनयात बदनाम याना अमित कोतेलेगु नीति कथं अमिसं अनेक हथकण्डा यानाचोंगु दु । मथुया वा थुया नं गुलिं नेवात न्हेलुवात थेंक नं खय ब्रम्हुतय ल्यूल्यू वना अमि सितिंला च्यो जुयाचोंगु जक मखु कि थपिनिगु अधिकार प्राप्तिया ज्याय नं तचोकं ल्युने लानाचोंगु दु । अधिकारया खं ल्हातकि हे साम्प्रदायीक, भारतवादी जुइगु अले सत्ताधारीतय खं ख ख धालकि जक राष्ट्रवादी जुइगु छगू कथंया वातावरण थन दयेकातगु खनेदु । महाकाली नदी भारतयात म्युपिसं हे थौं थपिंत तकले तधंपिं राष्ट्रवादि कथं बोया अले भारतया बिरोधय ततधंगु नारा बिया नेपाली जनतायात लखय मिखा कंकातगु दु । सत्ताधारी खय ब्रम्हुतय थज्यागु झंग खं मथुया झी नेवात नं राष्ट्रवादि जुइमा धका अधिकार प्राप्तीया आन्दोलनं बिमुख जुयाचोंगु दु ।

मेपिन्सं अधिकार माल धका आन्दोलन याइ बलय खय ब्रम्हुतयगु नियन्त्रणय् दुगु मिडियातयसं आ थुमिसं देश कुचा थलिगु जुल धका फय्‌गं खं बयबय यायेगु ज्या नं खय ब्रम्हुतयसं गाकं यायेगु यानाचोंगु दु । तर हलिमय् गनं नं संघियताय वना छुं नं देश कुचा दगु उदाहरण धासा मदु । बरु संघीयतां कुचा दलेतेंगु देश तकं कुचा मदगु उदाहरण जक दु । गथे बेल्जीयम, अन डच जाति व फ्रेन्च भाय् ल्हाइपिं जातिया ल्वापुं छगू इलय् देश हे कुचादले त्यंगु ख तर संघीयता वसेंलिं देश कुचा मदलिगु बातावरण बोलन ।

मधेशी जनता व मधेश आन्दोलन :

खयत मधेसी शब्दयात मधेसी मधासें ूमर्स्याू धायेगु याइगु नेपाल भाषाया स्वभाव कथं सत्य ख । अथेहे छुं नं शब्दया फरक फरक सन्दर्भय फरक फरक कथं छेलाबुला याइगु नं सत्य ख । मर्स्याू शब्दयात स्वाभाविकरुपय नेपालभाषी नेवा समुदायं नम्र भाषाय नं उतिकं छेलेगु या । तर भचा हाकुगु ख्वापाम्ह मनू खनकिं हे ूमर्स्याू धका हेपे याना कोहेंका खं ल्हाइगु नं नेवा समुदायया थगु प्रवृति नं उतिकं यथार्थ ख । सोनिगलय उकथं हेपे याके मनंपिं मधेशी जक मखु हाकुगु ख्वापा दुपिं मनूत तकं नं म्हो हे जक दई धयागु जिगु अनुमान ख । विगतया थो तथ्ययात अथे जूगु मदु, थथे ख हे मखु धका भिंसका खंल्हाना तोपुया जुइगुया छुं अर्थ मदु । बरु सीकं मसीकं नेवा समुदायपाखें अथे जूवंगु कमजोरी प्रति सचेत नेवातयसं मधेशीतय प्रति क्षमा फोनेमा धयागु जिगु मान्यता ख ।

नेपालय छगू समुहं मेगु समुहयात अले छगू थासय चोंपिसं मेगु थासय चोंपिं मनुतयत हेवाय चवाय याना हायेकिगु व हेवाय चवाय याइगु चलन हाकनं छुं न्हुगु नं मखु । छुं ई न्हेव हे जक तिनि छम्ह मधेशी चोसामि रिता साहजुं खस भाषाय प्रसारण जुइगु अनेकन टेलिभिजनय मधेशीतयत होपे याना, खिल्लि उडे याना, ख्वापालय हाक पाना खय भाययात सेंका ल्हाना मधेशीतयत अपमान यायेगु कथंया ज्याझोत पिबोया वैचोंगु खंय ताहाक चोसु चोया बिरोध यागु खं थन लुमंके बह जु । थौतलें नं सत्ताधारी वा सत्तां पिनेया पाहाडेतयसं मधेशीतयत थुकथं हेमाति ज्या याना अपमान यायेग याना वंचोगु दु । थज्यागु ज्यां मधेशीतयत नुगलय स्यिकगु स्वाभाविक ख ।

धात्थेंला नेपाया पहाडे राष्ट्रवादीतयसं मधेशया नेपालीतयसं छु धयाचोन धयागु थुइकेत गबलें सोगु खनेमदु । मधेशया नेपालीतयसं संविधानय खस(आर्ययात जक उल्लेख याना नेपायात ब्रम्हु क्षेत्रीतयगु जक राज्य थें यायेत सोयाचोंगु गलत जुल, जिमिगु राष्ट्रियता गो रु, जिमिगु सभ्यता गो ?, जिमिगु देश गो ? जिमिगु भूमी गो ?, जिमिगु भाषा गो ?, जिमिगु भाय नं सरकारी कामकाजया भाषा जुइमाल, जिमिगु भेषभुसायात नं सन्मान दयेमाल, जिमिगु संस्कृतियात सन्मान दयेमाल, बहुराष्ट्रिय देश नेपा थज्यागु देशय छपुच खस(आर्यतय राष्ट्रियताया जक खं ल्हाये मजिल, पहिचान व सामर्थ्यया आधारय संघीयता जुइमाल, राज्या संचलयनय जिमिगु नं सहभागिता दयेमाल धया वैचोंगु ख । थथे अधिकारया निंतिं हालाचोंपिं मधेशीतयत अनेक कथं आरोप बिया बदनाम यायेत सोयाचोंगु खनेदु । मधेशी आन्दोलनया वास्तविकता छु ख धयागु थुइकेगु गबलें प्रयास मयागुलिं हे पहाडे राष्ट्रवादीत थौं दिगभ्रय लानाचोंगु ख । बकंफुस्रे राष्ट्रबादया नसां कां जुयाचोंगुलिं अमिसं मधेशि जनतां छु धयाचोन थुइकेत सोया चोंगु मदु ।

खने दयेक खने मदयेक भारतया तावेदारी याना नेपाया राज्यसत्ताय हालिमुहाली यानाचोंपिं नेपाय छपुच खय ब्रम्हुतयगु फुस्कुलु राष्ट्रवादीताया खं पत्या याना तिंतिंन्हुया जूपिं नेपालया कथित राष्ट्रवादीत सदियौं निसें राज्यसत्तां यानाचोंगु उत्पीडनया बिरुद्धय ल्वानाचोंपिं देश दुनेया मधेशीतयत धासा न्ह्याबलें बेकोगु मिखां सोया थिपिं नेपाली मखु, थिपिं भारतीय ख धायेत तक नं लिमसोइपिं जुयाचोंगु दु । उत्पीडित मधेशी व जनजातितयत अधिकार बी मालि धका संघीयतां देश हे कुचा कुचा जुइगु जुल धका फय खं ल्हाना जुइपिं सत्तधारीतय खं पत्या याना जुइपिं गुलिं नेवा न्हेलुवात थेंक नं दुगु खना धासा तसकं ताजुप चायेमा ।

नेपालय २०७३ सालय विभेदकारी संविधान वबले नेवात थें तमासे जक जुया मचोंसें मधेशीतयसं तजिगु आन्दोलन हे यागु ख । भुखाय बोया देश तहस नहस जुयाचोंगु इलय हथासं विभेदकारी संविधान कोचिना मधेशीतयत आन्दोलन यायेत बाध्य यागु ला धात्थें विभेदकारी संविधान हपिं उबलेया सोंगु प्रमूख दलत – नेकपा एमाले, एकिकृत माओवादी र नेपाली कांग्रेस ख । विभेदकारी संविधान हया देशय दुने अमिसं श्रृजनायागु व विकराल स्थितिया समाधान यायेगु पल्सा दमन हे याना समाधान पिकायेगु धयाथें आन्दोलनया झोलय ६० खुइम्हं मयाक मधेशी जनताया ज्यान हे काल । थत तसकं राष्ट्रवादि तायेकिपिं गुलिं नेवातयसं थेंक नं अथे मधेशी जनताया स्यागु व गु दमन यागु यात जायज तायेका जुगु धासा अजु चायापु । अधिकारया निंतिं ल्वानाचोंपिं मधेशी जनताया पं लिइगु पल्सा गुलिं नेवात थथे दमनकारी नश्लवादी सरकारया पक्ष पोषण जुइगु खंय ब्वाये जुया जूगु खनिबले तसकं दुःख ता ।

आन्दोलनकारी मधेशी जनताया माग पुवंकेगु पल्सा नाकावन्दि यात धका मधेशीतयत दोष बिया, भारतयात दोष बिया, भारतीय नाकाबन्दीया हौवा खडा याना हावादारी राष्ट्रबादया नारा बिया नेपाली जनतायात ग्यास, पेट्रोल, डिजेल लगायत दैनीक उपभोग्य सामग्रीया अभावय दुफ्वाना हाकुबंजातय ल्हातय बजार लल्हाना नेपाली जनतायात अनावश्यक दुःख बीगु ज्या उबले सरकारं गुगु यात व तसकं गैरजिम्मेदारी व जघन्य अपराध ख ।

नेपालया सार्वभौमिकताया खं ल्हायेबले वा नेपालप्रतिया वफादारिताया खं ल्हायेबले नेपालया शासकतयसं न्ह्याबलें हे मधेसी जनतायात अपुगु निशाना दयेका थपिसं तसकं तधंगु राष्ट्रवादी ज्या यानागु तायेकिगु झीसं खना वइचोनागु दु १ मधेसी नेतातय नेपालप्रति वफादारिताया खंय शंका यायेगु अधिकार न्ह्याम्हेसितं दु । यदि सुयातं प्रमाण साथ नेपाल बिरोधी ज्या यानाचोंगु लुत धासा अमित कठघराय थने हे नं मा । तर मधेसी नेतातयत पतिनं सुया फलाना ला भारतीय का वा फलाना भारतीय एजेन्ट जुल धका स्वांपुया फुसफुस खं ल्हाना चरित्रहत्या याना जुइगु धयागु तसकं खतरनाक ज्या ख । अधिकारया नितिं ल्वानाचोंपि मधेशीतयत नेपालय चोना भारतया पक्षय ज्या याना चोना धका आधारहीन आरोप बीपिं नं आपालं दु ।

ता ई न्हेवनिसें झंग राजनीति याना वैचोंपि खय ब्रम्हुतय पुचलं मधेसीतय विरुद्धय जक मखु थपिनिगु विपक्षीतयत वा थपिनिगु पार्टि दुनेया समकालिन नेता वा पुलांपिं कम्युनिष्ट नेताहरुतयत तक नं अनेक आरोप बिया चरित्रहत्याया हथकण्डा छेलेगु याना वयाचोंगु झीसं खना हे चोनागु दु । दसि न प्रमाण थत मयलकिं बिना आधार बिना प्रमाण सुयातं नं थो फलाना देशया एजेन्त हे ख धका बिल्ला भ्याका जुइगु नेपाया खोक्रो राष्ट्रवादीतयगु ग्यानापुगु प्रवृति थन दु । सदियौं निसें राज्यसत्तां बिया वैचोंगु उत्पीडनया बिरुद्धय ल्वानाचोंपिं देश दुनेया मधेशीतयत गुलिंसितं  भारतं वपिं धाये जिल ला वा गुलिंसित भारतया एजेन्ट धयां जिल अझ न्हेज्याना समग्र मधेशीतयत थेंक हे थिपिं फुकं भारतं वपिं ख धका धया मधेशी आन्दोलनयात बदनाम यायेगु घचायापुगु कुत थनया बकंफुस्रे राष्ट्रवादीतयसं यानाचोंगु दु । थज्यागु खंय झी सकलें सचेत व सतर्क जुइमा ।

नेपालय भारतया तलव नया ज्या यानाचोपिं रअया जागिरेत आपालं दु धयागु बयबय झिथाय दु । थुके छुं सत्यता मदइ धाये मफू । थुके मधेशया नेता जक मखु कार्यकर्ता नं दइ धाये । गुलिस्यां ला ३८००० नेपालीतयत भारतया रअ संस्थां तलव नकातगु दु धका नं धया वंचोंगु दु । थो धात्थें खसा थुके गुलि मधेशया नेतात दु गुलि पहाडया थत राष्ट्रवादि धाइपिं पार्टी व नेतात वा मेमेपिं सुसु दु थो रहस्यया हे खं ख । तर फुक मधेशया नेता कार्यकर्ता वा फुक पहाडया पार्टी नेतात व कार्यकर्तता भारतया तलव नइपिं जुल, भारतया दलाल जुल धका हाला जुइगु ला वें पह जक ख ।

मधेशी नेतात भारतय वना अनया नेतात नापं गोप्य खं ल्हा जुल सहयोग फों जुल धयागु खं मधेशी नेतायत खुब आलोचाना जुइगु झीसं खना । प्रेसय हे वोगु अमिगु खं सुनां मस्युगु गोप्य खं नं मखु । जुजु त्रिभुवन निसें, बिपि कोइराल, गणेशमान, पुष्पलाल, गिरिजा प्रसाद कोइराला, प्रचण्ड, लिसें नेपाली कांग्रेस व नेपाल कम्युनिस्ट पार्टिया अनेकन नेता कार्यकर्तातय खं ल्हायेगु खसां गुलिं भारतय शरण काइपिं गुलिं भारतया ग्वाहालिं क्रान्ति याइपिंसा भारतीय दुतावासं करोडौ करोड धेवा कया मदन भण्डरीया नामय ट्रस्ट दयेका ज्या याना जुइगु पार्टित नं झिसं खना हे चोनगु दु । २००७ सलाया क्रान्ति धा वा २०४६ बहुदलया आन्दोलन धा वा माओवादी जनयुद्ध धा वा २०६३ या जनआन्दोलन अले थन वगु गणतन्त्र, भारतया ग्वाहालि मकासें झीथाय छुं राजनीतिक ह्युपा वगु मदु । थो सकस्यां खना हे चोंगु सत्य ख । अथे धका नेपालया राजनतिक पार्टि व नेतातयत थिपिं फुक हे भारतया दलाल ख भारतया तवेदार हे ख धका हाला नं जुइगु बेकारया खं ख । भारतया ग्वाहालि फों जुल धायेवं मधेशी नेतात जक दशद्रोही हे जुल धायेगु तसकं पुर्वाग्रहि खं जक ख । उत्तर प्रदेशया मूख्य मन्त्री योगि आदित्यनाथयाथाय नेपालयात हिन्दु राज्य दयेका बीमाल धका बिंति यावनिपिं राजावादी मण्डलेत थें थत राष्ट्रवादी धाइपिं धासा नेपालय सुं हे मदु धासां ज्यु । तपालं सुरुवा फिना ढाका तपुलिं पुया सिंहदरवारय चोना भारतयात माहाकाली मीपिं भारतया आज्ञा पालक पहाडया कथित राष्ट्रवादी शाषकत भारतीय दलाल धायेगु ख कि मधेशी नेतात भारतीय दलाल ख धायेगु रु आतक सुं नं मधेशि नेतां भारतलिसें अथे छुं नं असमान सन्धी सम्झौताय सहि यावंगु इतिहास ला झीथाय मदु ।

निम्ह पेम्ह नेतात भारतया दास जुल जुइफु । नेपाल हे यंका भारतय ल्वाक छ्याये धका गुलिं सना जुल नं धाये । तर फुक हे मधेशी नेतात भारतया दलाल जुल, फुक हे मधेशी नेतात भारतय नेपा ल्वाकछ्यायेत सनाजूपिं ख धका अतिशयोक्ति खं ल्हाना जुइगु धयागु पागलपन जक ख ।

मधेशी भौमचा, अंगिकृत नागरिक :

नेपालय गुलिं थत मानवाधिकारवादी, महिला अभियन्ता धाइपिसं पहाडे राष्ट्रवादीतयसं थेंक नं भारतं नेपालय इहिपा यानावपिं मधेशी भौमस्तयत अंगिकृत नागरिक जुगुया हुनिं भेदभाव यायेमा, पक्षपात यायेमा, फुक कथंया राजनैतीक अधिकारं बन्चित यायेमा धका हाला जुइपिं नं झीथाय दु । बिदेशी भौमसतयत समान अधिकार बी मज्यु अंगिकृत नागरिकयात समान अधिकारं बन्चित यायेमा धयागु थो अमानवीय सोच ख । सकलें मनुत जन्मं हे स्वतन्त्र व समान मर्यादा व अधिकारया हकदार ख धका संयुक्त राष्ट्र संघया मानव अधिकारया विश्वव्यापि घोषणां धागु दु । मिजं मिसा बराबर अधिकारया हकदार ख धयागु विश्वव्यापि मान्यता ख । नागरिकताया खंय मिजं वा मिसा वा अंगिकृत नागरिक सकसितं हे समान ब्यवहार यायेमा धयागु विश्वव्यापि मान्यता ख । अंगिकृत अझ नेपालय ब्याहा यानावपिं भौमस्तयत जक दोस्रो दर्जाया नागरिक कथं व्यवहार यायेमा धयागु खं २१ सौं शताब्दियात लोगु खं मखु । थज्यागु संकीर्ण राष्ट्रवादया पक्षय बिलकुल सुं नं वनेमज्यु । नेपालय ला भौमस्तयत जक मखु बिदेशी नापं इहिपा यानावनिपिं म्ह्यायमस्तयत ला झन हे २०७७ या प्रस्तावित नागरिकता विधेयेकं अधिकारं पूर्ण बन्चित यागु दु । म्ह्यायमस्तयत जुयाचोंगु थज्यागु पक्षपात अत्याचारया बिरोधय स तयाचोंपि नेपाया महिला अभियन्तात मदुगु दु तर गुलिं थत महिला अभियन्ता धाइपिंसं धासा भारतय इहिपा यानावनिपिं नेपाली म्ह्यायमस्तयत नागरिकता कायेत अन न्हयदं ई पी मागुलिं नेपालय इहिपा याना वइपिं भौमस्तयत नं नागरिकता कायेत न्हयदं हे पीके मा अज्ज अपिं अंगिकृत नागरिक जुगुलिं ज्युताछि अमित फुक कथंया राजनितिक अधिकारं वंचित यायेमा थेंक धाइपिं नं दयाचोंगु दु । कर्पिनिगु देशया भिंगु बांलागु खं नाला कायेगु ला सहि खं ख तर कर्पिनिगु देशया धोग्गिगु, स्यंगु, बांमलागु खंया उदाहरण कया थपिंथाय नं अथेहे जुइमा अथेहे यायेमा धका हाला जुइगु छुं नं कथं बुद्धिमानी मखु । बरु थगु देशय न्यायपूर्ण व्यवस्थाया निंतिं हालेगु, ल्वायेगु यात धासा हे जक थनया महिला अभियन्तातयगु इज्जत व सन्मान दइगु ख ।

अंगिकृतं देश लुनिगु जुल धाइपिनिगु फयगं खं पत्या याना ब्वांये जुइ न्ह्यो तथ्य तथ्यांक छक सिइकेगु नं पायछि जुइ । छुं ई न्हेव सेतोपाटी अनलाइन पौया संपादकया चोसुइ पिदंगु गृह मन्त्रालय तथ्याकं छक बोना सोये :

‘गृह मन्त्रालय, नागरिकता शाखाया तथ्यांक कथं नागरिकता वितरण प्रणाली सुरू जुया थुखे २०७३ असार मसान्ततकया दुने ३ लाख ६४ हजार ५३ म्ह विदेशी मिसातयसं नेपाली मिजंपिं नापं इहिपा यानावया थनया अंगीकृत नागरिकता कागु दु । गृहलय जनसंख्याया तथ्यांक तयेगु यागु २००९ सालं लिसें ख । थथे धायेबले वंगु ६८ दंया दुने चार लाख सोयां म्हो विदेशी नागरिक इहिपा याना नेपालय वगु खनेदु । जबकि, वंगु ६८ दंया दुने नेपालया जनसंख्या सोदुगं अपोया झन्डै तीन करोड थेंगु दु ।

कथित राष्ट्रवादीतयसं निगूगु जनआन्दोलन लिपा ४० लाख भारतीयतयत नागरिकता बिल धका झूठ खंया प्रचारप्रसार खुब याना वयाचोंगु दु । गुलिसितं थो खं धात्थें खगु खं ख धयागु भ्रम नं दु । जबकि, यथार्थ मेगु हे दु । गृह मन्त्रालयया कथं उबले गांगामय नागरिकता टोली वना जम्मा २६ लाख ७० हजार जक नागरिकता इनेगु यागु दु । उकी मध्ये २५ लाख ९पहाडय १३ लाख, मधेसय १२ लाख० थ मांबौं निम्हं नेपाली नागरिक जुगु कारणं वंशजया आधारय नागरिकता कापिं जक ख । ल्यं १ लाख ७० हजारं जक उबलेया मन्त्रिपरिषदया निर्णय कथं सोम्ह नेपाली नागरिकया सिफारिसया आधारय अंगीकृत नागरिकता कागु दु ।‘

सिमापारिं नेपालीत नापं इहिपा यानावपिं मधेशी भौपिंरजिलाजंपिं वा अंगिकृत नागरिक अझ धाय भारतीयत मधेशी जुया थौं हे नेपाया प्रधानमन्त्री जुइगु जुल कन्हय हे नेपाया प्रधानमन्त्री जुइगु जुल धका फजुल हल्ला नं थन उलिहं यानाचोंगु दु । गोर्खालितयसं नेपा त्याके धुंका देशय शाह काल, राणा काल, पंचायत काल, बहुदल कालं आ थो गणतन्त्र कालय थ्यंबले २५२ दं फुइ धुंकगु दु । थो २५२ बर्ष ताहाकगु नेपालया इतिहासय छलकपटय पारंगत छगू जमात पहाडे बाहुन (क्षेत्री ठकुरी) बाहेक मधेशी समुदायं गोम्ह प्रधानमन्त्री जुल ? अले जनजातिं गोम्ह प्रधानमन्त्री जुल रु इमा वल इमा वल धका हाहां खाया मचात स्याना नइपिं छट्टु धोंचातय खं गुलि जक पत्या याना जुइगु ?

सिक्किमिकरण व फिजिकरण :

नेपालय सिक्किमिकरण व फिजिकरणया हल्ला सन १९७०र१९८० दशकं निसें हे नेने दया वैचोंगु ख । सिक्किमय अनया आदिवासी भोतिया व लेप्चात सोया बहुसंख्याय थ्यंक वंपिं आप्रवासी नेपालीतयसं न्ह्याकूगु प्रजातन्त्रया आन्दोलनया झोलय अन जूगु संसदया चुनावय बहुसंख्याय त्यापिनिगु सांसदतय अत्यधिक मत संख्या व भारतया सैनिक बलं सिक्किमयात भारतय ल्वाक छ्यायेगु ज्या १९७५ सनय यागु ख । आदिवासी भोतिया व लेप्चातयत अल्पमतय लाका आप्रवासी नेपालीतयसं स्वतन्त्र देश सिक्किमयात भारतया छगू प्रान्त याना छोगु थो घटनायात हे सिक्किमिकरण धायेगु यानाचोंगु ख । थो हे खंया दसु बिया मधेशी वा भारतीय आप्रवासीतयसं नेपायात भारतय ल्वाक छ्याइगु जुल धका हावादारि खंया बयबय थन याना वैचोंगु ख । नेपलाय न मधेशीत भारतीय आप्रवासी ख न अपिं अत्यधिक बहुसंख्याय हे दु । तराइ भूमिइ बसोवास याना वैचोपिं मधेशीत ला अन आदिम कालं निसें बसोवास यानावैचोंपिं आदिवासी अपिं आप्रवासी ला मखु ।

फिजि खं हानं मेगु हे दु । फिजि सलंस टापुतय देश ख । १८७४ सनय बेलायतं उपनिवेस दयेकुगु फिजि १९७० सनय वया तिनिं स्वतन्त्र जूगु ख । भुसा कइया प्रकोपं याना रैथान आदिवासि फिजिया आपालं मनुत सिसेलिं अन तु खेति, कपाय खेति, आदि ज्या याकेत दकले न्हापां १८७८ सनय बेलायतया उपनिवेसी शाषकतयसं भारतया मदजुरतयत फिजि यंकुगु ख । १९१६ सनय तक थेंबले भारतीयत ६१ हजारया ल्याखय अन थेंगु खनेदु । न्यादं चोना भारतय हे ल्याहां वने दइगु व न्ह्यापिं अन हे बसोवास याये दइगु सर्तय अमित अन यंकूगु खसां भारतय ल्याहां वनेत थपिनिगु हे खर्चं वनेमागु व तसकं थिकेगु खं जूबले आपा भारतीयत अन हे चोना छोयेत वाध्य जूवंगु ख । थौंकन्हय मूकं ८ लाख ८४ हजार ८८७ जनसंख्या दुगु फिजिइ आदिवासि फिजियनत ५६।८ प्रतिशत, भारतीय ३७।५ प्रतिशत, रोतुमन १।२ व युरोपियनत ४।५ प्रतिशतया ल्याखय दु । वास्तवय थपिनिगु औपनिवेसिक शाषण मजबुत याना आपा मनू भुसाकइया महामारिं सिना म्हो ल्याखय लानावपिं रैथान आदिवासि फिजिया जनतायात कजय याना अनया प्राकृतिक स्रोत साधन दोहन यायेत बेलायतया उपनिवेसी शाषकतयसं भारतया मदजुरत आपा संख्याय अन यंकुगु ख । नेपालय थौकन्हय हल्ला यानाचोंथें भारतीयत अन बहुसंख्याय धासा मदु । अपिं फिजिइ नकितिनिं नकितिनिं जक बसोवास यावंपि नं मखु । भारतीयत अन न्यागू खुगु पुस्ता न्हेव लिसें हे बसोवास यानावैचोपिं ख । फिजिया राजनीतिइ आप्रवासी भारतिय व रैथाने फिजियनतय दथुइ गाकं तनाव दु । तर १९९० या संविधानं निगुलिं संसदय रैथाने फिजियनतय बिषेशाधिकारयात सुरक्षित यागु ख । २०१३ दयेकूगु संविधानं फिजि एक सदनया जक दयेकल । १९९७ सनय जूगु चुनावय त्याका दकले न्हापांम्ह भारतीय मूलया महेन्द्र चौधरी प्रधानमन्त्री जुइत सफल जुगु ख । तर २००० सनय वयागु सरकारयात सैनिक बलं अपदस्त यानाबिल । राजनतिक अस्थिरताया ताहा इतिहास दुगु फिजिइ पटक पटक सैनिक बलं निर्वाचित प्रधानमन्त्रीतयत अपदस्त यागु इतिहास दु । २०१८ सनय जूगु दकले लिपांगु चुनावय सैनीक कमाण्डरया पृष्ठभुभि दुम्ह प्रधामन्त्री फ्रायन्क बैनानिमारामाया फिजि फस्ट पार्टिं त्याकूगु ख गुगु पार्टिं २०१४ निसें चुनावय त्याका वैचोंगु ख । फिजि फस्ट पार्टिं अनया आदिविस्तय बाहुल्य पार्टी ख ।

फिजिया थो इतिहास व वास्तविकता स्युपिं, थुपिं नेपालीत धासा म्ह हे जक दु अयसां नेपालय फिजिकरणया हल्ला तसकं दु । थथे हल्ला पितय यायेगु ज्या विशेषत थनया मंडले राष्ट्रवादीतयसं दिमाग शुन्यपिं राष्ट्रवादीतयत मुर्ख यायेत छेला वैचोंगु खनेदु । धात्थें ला नेपालय फिजिकरण फिजिइ सोयां यको न्हेव जब गोर्खालितयसं राज्य विस्तार यात उबले हे शुरु जुइ धुंकुगु ख धायेमा । थपिसं युद्धय त्याके धुंका औपनिवेसिक गोर्खाली शाह जुजुपिंस व लिपा राणा शाषकतयसं आदिवासी नेवा, थारु, मधेशी व जनजातितयगु भूमि व थाय बाय जवरजस्ति लुटे याना थ संतान, दरसंतान, नोकर, चाकर व तावेदारतयत इनेगु ज्या अमिसं यात । रैथाने आदिवासि नेवा, थारु, मधेशी व जनजातितयत अमिगु हे थासय अल्पमतय लाका यंकेगु नियोजित ज्या गुगु नेपाया शाषकतयसं यात वैत नेपालय जूगु फिजिकरण धायेमा । तराईया थारूतय फुकं थें भुमी आप्रवासीतसं हडपे याना कागु अले सोनिगलय वया आदिवासि नेवातयगु भुमी लुटे याना कायेगु व बहुसंख्याय आप्रवासीत सोनिगलय दुतिना नेवातयत अल्पमतय लाका यंकुगु ज्यायात हे वास्तवय नेपाया सन्दर्भय ग्यानापूगु फिजिकरण धायेमा ।

हिन्दि भासाया खंय :

थत नवायत सहज जुइगु भाषा स्वेच्छां नवायेगु व चोयेगु अधिकार सकसितं दयेमा । सुनां छु भाषाय नवायेगु गुगु भाषाय चोयेगु धयागु खं सुं नं मनूया थगु स्वेच्छां निर्धारण याइगु खं ख । गप तिया छं थो हे जक भाषा जक नवाय दइ, छं थो हे जक भाषाय जक चोय दइ धका राज्य शक्ति छेला नेपाया राज्यसत्ताय मनपरि यानाचोंपिं आर्य(खस अहंकारीतयसं यानाचोंगु बलजफ्ति तसकं निन्दनीय ख ।

छ्म्ह नेवा जुया थगु मां भाय नेपालभाषायात राज्यं गुकथं दमन यानाचोन धायागु नेवातयसं थुइका न्हेज्याये फयेमागु दु । दे दुनेया फुक्क भाषायात सकभनं छेलेगु बराबरया अधिकार थी थी मांभाय ल्हाइपिं सकल नेपामियात दयेमा धयागु खं झीसं थुइकेमा । नेपालय जक शाषक जाति खस(आर्य नापं स्वानाचोंगु भाषा, जाति, धर्म, संस्कृतियात हे जक नेपाली धायेगु तर नेपा देय दुनेया मेमेगु जाति जनजाति मधेशीतय भाषा, जाति, धर्म, कला, संस्कृतियात अनेपाली  यायेगु तसकं गैरजिम्मेदारी ज्या सरकारं यानाचोंगु दु । मेगु छुं नं बहुभाषी, बहुजाति, बहुधार्मिक देशय थुजोगु ज्या गनं जुयाचोंगु झीसं मखं ।

नेपा दुने नवाइगु फुक्क भाषात नेपाली हे ख । तामांगं नवाइगु तामांग भाय व नेवातयसं नवाइगु नेपालभाषा अथेहे नेपाया मेमेगु भाषा नं नेपा दुने नवाइगु भाषा जूगुलिं नेपाली भाषा हे ख धयागु खं झीसं थुइकेमा । खय भाय छगू जक नेपाली मेमेगु फुक्क भाषात अनेपाली भाषा धायेगु गलत खं नेपामितयसं थगु दिमागं लिकाना छोये मागु दु । नेपा दुनेया फुक्क जात जाति, भाषा भाषी हिमाल, पहाड, तराई आदि फुक्क गथे नेपाली ख अथेहे भाषाया हकय नं छगू खय भाययात जक नेपाली दर्जा बीगु धयागु बिलकुल गलत ज्या ख ।

भारतया हे दसि काये ( अन हिन्दी वा मेगु छुं नं छगू भाषायात जक भारती भाषा वा हिन्दुस्तानी भाषा वा इन्डियन भाषा धाइगु मखु । भारत दुनेया फुक्क हे भाषात भारतीय भाषा वा हिन्दुस्तानी भाषा कथं मानये याना तगु दु । भारत दुनेया भाषा, जाति, धर्म, कला, संस्कृति फुक्कंयात भारतीय हे धाइ ।

हिन्दि भाषायात भारतया जक भाषा थो बिदेशि भाषा धायेगु खं बिलकुल गलत ख । सन २०११ या नेपाया तथ्यांक कथं ७७,५६९ म्ह नेपालीं हिन्दी थपिनिगु मांभाय धका चोकूगु दु । थो नेपाया तथ्यांकयात हे माने याये मखु धायेगु ला जुइ मखु । नेपालया संविधानया धारा ६ स ूनेपालमा बोलिने सबै मातृभाषाहरू राष्ट्र भाषा हुन् ।ू धयातगु दु । थो ल्याखं हिन्दि नेपालय दुने ल्हाइगु छगू मांभाय जुगुलिं नेपाया मेमेगु भाषाया ति हे सन्मान थो भाषायात दयेमा । देशय दुनेया फुक भाषायात समान अधिकार दयेमा धयागु पक्षया सुं नं मनुखं हिन्दि भाय ल्हाये धाइपिंत छिमिगु अधिकार मदु धायेगु जुइ मखु । फुक भाययात समान ब्यवहार जुइमा धयागु समान्य तर्क कथं नं हिन्दि भाय ल्हाये धाइपिंत इमिगु अधिकार दये हे मा ।

सरिता गिरि लगातयत मधेशी सांसदतयसं संसदय हिन्दी भाषा छेल धयागु खंय बिरोध याइपिनिगु झोलय खय ब्रम्हुत जक मखु गुलिं नेवा व जनजातिया मनुत नं दयाचोंगु धासा अजु चायेमागु खं ख । झीथाय तराईया नेपालीतयसं थीथी मातृभाषा ल्हायेगु या । तर अमिसं हिन्दीयात थीथी भाषा ल्हाइपिनिगु दथुइ सहज माध्यम भाषा कथं छेला वयाचोंगु धासा छगू यथार्थ ख । संसदय सरिता गिरि वा मेपिसं थपिंत सहजगु हिन्दि भासा छेलेगु अमिगु नैसर्गिक अधिकारया खं ख । नेवा सांसद वा मेमेगु जनजाती सांसदतयसं नं थपिनिगु मातृभाषा संसदय छेलेगु ज्या मयागु धासा तसकं दुःखया खं ख । थपिनिगु मातृभाषा छेलेगु आंट तकं याये मफुपिं गंगा चौधरी थज्यापिं सांसदतयसं हिन्दि भाषा छेलेगु साहस याइपिं सरिता गिरि थज्यापिं सांसदयगु प्रसंसा यायेगु पल्सा खय ब्रम्हुतय ल्यु ल्यु वना बिरोध याना जुइगु धयागु खय ब्रम्हुतय प्रति बफादारिता बोयेगु ज्या जक ख । 

भारतय नं ल्हाइगु भाय जूगुलिं हिन्दि भाययात नेपालय थाय बी मज्यु धायेगु तर्क याइपिं नं आपालं दु । अथे धायेगु खसा खय भाय नं नेपाली नाङ बिया हिन्दि सरह मान्यता बियातगु भारतया छगू राष्ट्रिय भाषा ख । थो नेपाली हे धया अनया संविधानय अनुसूचि हे दुथ्याका तगु भाय ख । धात्थेला नेपाली नां छुना झीगु छेनय कोचिना वैचोंगु खय भाय नं छगू कथंया हिन्दि भाषा हे ख । चोयेगु बोनेगुलिइ हिन्दी भाषानापं तसकं सतिगु कारणं खस भाषायात भारतया विद्वान महापण्डित राहुल सांकृत्यायनं पहाडी–हिन्दी भाषा धायेगु यानादिगु ख । हिन्दि भाषाया बिरोध याइपिसं भारतया हे छगू राष्ट्रिय भाय जूगुलिं नेपाली नां छुनातगु खस भाषायात नेपालय छेले मजिज धका नं धाये फयेके मागु ख । खय भायायात भारतया संविधानया आठौँ अनुसूचीइ तया भारतीय राष्ट्रिय भाषाया मान्यता ब्युगुली लयताया जुइपिं नेपालीत हिन्दियात नेपालय मान्यता बिगु खंय धासा घोर बिरोधी । थो गज्यागु द्वैध चरित्र रु वास्तवय भारतया छगू राष्ट्रिय भाषायात नेपालय छगूयां छगू जक ुनेपाली’ भाषा धया छगू हे जक ‘सरकारी कामकाजया भाषा’ धका संविधानं घोषाणा याना तयेगु धयागु नं नेपाल धयागु भारतया मातहतया छगू राज्य वा प्रान्त सरह जक ख धका स्वीकार यायथें ला मजूला धका न्हेस थनेमागु दु ।

हिन्दि भारतय पास्यां ल्हाइगु भाय जूगुलिं थों थनया खस(नेपाली भाययात लुना छोइ धाइपिं नं उलिहं खना । थुकिया निंतिं झीगु न्ह्योने सिक्किम उदाहरण दु । सिक्किम ला १९७४ सनय हे भारतय हे बिलय जुगु देश ख । थौं ४६ दं लिपा नं अन खय भाययात हिन्दिं थी नं फुगु मदु । नेपालय जक हिन्दिं नेपाली भाययात लुना हे छोइ धायेगु बेतुकया खं ख ।

सिक्किमय ला अनया सरकारं झन नेवा भाय लगायत अन दुगु नेपाया थीथी भाषा गुरुंग, मगर, तामाग, राइ, लिम्बु फुकयात थेंक नं समान अधिकार बियातगु दु । जबकि नेपालय न नेवा भाय न मैथिलि भाय न भोजपुरी न थारु न गुरुंग, मगर, तामाग, शेर्पा, राइ, लिम्बु आदि छुं नं भाययात सरकारी मान्यता ब्युगु मदुनी । हिन्दिया खं वलकिं धासा बरु छिमिसं मैथिलि, भोजपुरि, अवधि, नेवा भाय नवासां ज्यु नि धका भिंसका खं ल्हायेगु यानाचोंगु दु । थो सत्ताधारि खय ब्रम्हुतय झंग खं जक ख । भारतय गथे संविधानय अनुसुची दयेका देशय दुने दुगु थो थो भाषा धका किटान याना अधिकार बियातल अथे हे थन नं यात धासा अज्यागु खंया मू दइ नत्र मखु । संविधानय अनुसुची दयेका नेपाया भाषातयत खय भायति अधिकार बीत धासा थनया सरकार तयार जुयाचोंगु मदु । नेपाया मधेशी व जनजातितयसं संविधान संशोधन याये माल धका हालाजूगु यात सरकारं आतलें तायाछु तकं यानाचोंगु मदु । राज्यं यानाचोंगु थज्यागु बेइमानी ज्याखंया बारे धासा हिन्दि बिरोधीतय ध्यान वंगु खन मदु । 

भाषाया खं वइबले थन छथि मनूतयसं तसकं भ्रमपूर्ण ढंगं फुक भाषाया समान बिकास जुइमा भाषाया संरक्षण यायेमा धका गोलमटोल खं ल्हायेगु याइपिं दु । थुखे नं झी सचेत जुइमा । थन सवाल भाषाया बिकास वा संरक्षणया खं मखु वरु झीत समान अधिकारया मागु ख । झी ल्वाना चोनागु भाषाया बिकास निंतिं जक रंसक्षणाया निंतिं जक मखु झीगु भाषायात राज्यं समान अधिकारया निंतिं ख । झीगु भाषा फुक थासं निर्वाध छेले दइगु अधिकार झीत मागु ख । थौं गथे खय भाययात गुलि थाय बियातल झीगु भाययात नं उलि हे अधिकार दयेमा धयागु झीगु माग ख । 
नेवातयगु मातृभाषा नेपालभाषायात स्थानीय भाषा धाइपिं नं दु । थो बिलकुल गलत खं ख । नेपा देया अनेक थायस बसोवास यानाचोंपिं नेवातयगु ल्हाइगु भाषायात गनयागु स्थानीय भाषा धायेगु रु सोनिगया यें, यल, खोप, थिमि, लुभु, थसि, थैव, बरेगां, वादे, किपु, सको आदि जक मखु नाला, भोत, खंपु, पतिं, धौख्यो, बाहुनेपाटी, मेलंचि, देउपुर, सिपा, चौतारा, भोतेनामनां, बार्हबिसे, तातोपानी, तौथली, दोलखा, भोजपुर, चैनपुर, धरान, धनकुटा, भिमफेदी, मकवानपुर, हेटौडा, बिरगंज, मलंगवा, ताडि, चितवन नारायनगढ, बुटवल, भैरहवा, नक्वा, त्रिशुली, धादिंग, बन्दिपुर, तनहु, पोखरा, पाल्पा, गुल्मी, खलंगा, लगायत नेपाया फुकं जिल्लाय नेना चोंपिं नेवातयसं ल्हाइगु नेवा भाययात खय राज्यं स्थानीय भाय धायेवं व स्थानीय भाय जुइगु मखु ।
नेपालभाषायात राज्यं यानाचोंगु दमनया बिरोधय अले फुकं भाषा जातियात राज्यं समान ब्यवहार यायेमा समान अधिकार बीमा धका नेवा जाति हाला वयाचोपिं ख । थपिनिगु भाषा जातियात न्याय जुइमाल धका ल्वाना हाला चोनापिं नेवात हिन्दि भाषा व मधेशितयत नं राज्यं समान ब्यवहार व समान अधिकार बीमा धयागु खंय सचेत जुइमा । हिन्दि भाषाया सवालय उपराष्ट्रपति परमान्द झां हिन्दि भाषां सपथ नल धया वैत राज्यं यागु दुर्व्यवहार व कारवाहीया बिरोधय उबले झी हनेबहम्ह नेवा न्हेलुवा पद्मरत्न तुलाधरजुं छपु ताकगु चोसु हे चोया थपिनिगु एकेवद्धता बोयादिगु खं थन लुमंके बहजू । बहुभाषीय देश नेपालय सुयात छु भाषां खं ल्हाये चोये अपुइगु ख व भाय छेलेगु स्वतन्त्रता दयेमा अले देशय दको भाषायात समान अधिकार दयेमा धयागु झीगु माग व मान्यता ख ।

अन्तय :

पहाडी राष्ट्रबादया पुर्वाग्रहं ग्रस्ट चश्मा लिकाना सोय मफुतले मधेशित धालकिं गबलें दोहोरो नागरिक खनिगु, गबलें अंगिकृत नागरिक खनिगु, गबलें भारतया नागरिक खनिगु, गबलें भारतया जासुस खनिगु जुयां चोनि तिनि । मधेशी ख्वापा खनकिं बिदेशी खनिगु, धोति चिनावइपिं खनकि हे भारतिय, इन्डेन थें चोनिगु झी सोनिगवासि वा पहाडी राष्ट्रबादीतय लोय थें हे जुयाचोंगु दु ।

अधिकारया निंतिं ल्वाना चोंपिं उत्पीडित नेवातयसं अधिकारया निंतिं ल्वाना चोंपिं मेगु उत्पीडित मधेशीतय मर्म थुइका अमिगु पंलिगु पल्सा बकंफुस्रु राष्ट्रवादीतयसं थें हे मधेशीतय बिरोधय आधारहीन खं ल्हाना म्वामदु लांछना बिया चरित्र हत्या याना जुइगु बिलकुल लोगु ज्या मखु । मू खं नेपालया पहाडे राष्ट्रवादीतयसं बियाचोंगु संकीर्ण राष्ट्रवादया नाराय तिंतिंन्हुया जुइगु पल्सा मधेसीतय मुद्दाया बारेय भतिचा तफागु नुगलं चकंगु दृष्टिकोण जोना मधेसी व जनजातियात छथाय हयेगु ज्या यायेगु प्रयत्न थन जुइमागु दु ।

मधेशीतयत नेपाया समान नागरिकया ब्यवहार मयासें छिपिं भारतया नागरिक, छिपिं भारतया दलाल, छिपिं भारतं वपिं धका हेवाय चवाय याना, छिमित अधिकार दइमखु धका राज्यं आ थें हे पेले याना चोनेगु यात धासा ( छिपिं झन झन हे नेपालं तापाना हुं धाये थें जक जूवनिगु पक्का दु । थो तसकं गलत रवैया ख । थज्यागु ज्या नेपाया राज्यसत्ता व पहाडी राष्ट्रबादीतसं इलय हे मदिकल धासा अपमान फया दोस्रो दर्जाया नेपाली जुया चोनेगु सोयां देश हे कुचा थलेगु वा भारतय ल्वाकज्या वनेगु बांला धायेत नं छुं बेर मदया वनेफु धयागु खं उक्रेनं कुचा दलावंगु क्रिमिया थें विश्वया मेमेगु देशया दुर्घटनां थुइकेमा थो खं थुइके मफुत धासा नेपा जक अज्यागु दुर्घटनाय मथेनी धाये थाकु । सि के रावत ला आ सुंक चोंचोगु दु तर अन मेमेपिं हजारौं सि के रावतत बुइ धुंकुल धका मथुइकेगु मुखर्ता मयायेगु हे नेपाया निंतिं बांलाइ ।

मधेसी जनजाति छथाय चोना आन्दोलन यायेफुसा हे जक दमनकारी सत्ताधारी आर्य(खस अन्धराष्ट्रादीतय छ्यों कोछुके फइ नत्र मखु धयागु खं नेवातयसं थुइकेमागु दु । मधेसी व जनजाति छथाय चोना ल्वाये मफयेकं सत्ताधारी नश्लवादी आर्य(खसया दमनकारी नीतियात बुके फइमखु धायागु खं सकस्यां महसुस यायेमा । थपिनिगु अधिकारया प्राप्तिया नितिं नेवात, जनजाति अले मधेशि सकलें निरंतर जायेमागु दु ।

थगु अधिकार नितिं नापं नापं जनजाति, थारु, मधेशितयत थौंया सरकारं यानाचोंगु दमन व अत्याचारया विरोधय् नं स तया नेवातयसं आन्दोलनय साथ बी फयेमागु दु । दकले न्हापां नेवातयसं थथवय् सहलह यायेमाल अले संगठित जुइमाल । संगठित मजुइकं नेवात बल्लाइ मखु धका थुइके माल । थपिं क्वात्तुक्क संगठित जुया न्ह्यज्याना वनेमाल । उकिया नापनापं जनजाती व मधेशीत लिसें नं जाना नेवात न्हेज्याये फयेके माल ।