prabhu baink new

बोक्सी ( मीना बज्राचार्यया बाखँ )

मीना बज्राचार्य

— “हेल्लो  डाक्टर सुशिला खः ला ?” फोन ल्ह्वनेवं धयाहल ।
— “खः जि डाक्टर सुशिला हे न्वंवानाच्वना ।”
— “डाक्टर सुशिला छगू इमर्जेन्सी केस वल । छि याकनं थन अस्पतालय् झायेमाल
— “आः ला जिगु ड्यूटी मखु , छाय् फोन यानागु ?”
— “खः छिगु ड्यूटी मखु । डाक्टर दिपेश मझाःनि । वय्कः थौं भतिचा लिबाइ धकाः फोन यानाहल । उकिं छितः फोन यानागु । याकनं झासँ । गाडि छ्वयाहये ।”
— “जीउ हस् ।” फोन दिकाः । थःगु ड्यूटी सिधयाः नं याउँक च्वने मदुगु डाक्टर पेशा खनाः छकः जि हीमीचाल । तर अथेसां जिं थःगु कर्तव्य ल्वःमंके मज्यु । ल्वगितय्गु सेवा यायेगु हे जिगु धर्म खः । थज्याःगु हे खँ मतिइ लुइकाः दना, काचाकाचां तयार जुया । पलख लिपा हे अस्पतालया गाडिं हर्न न्यायेकल । जि गाडिइ च्वनाः अस्पतालपाखे ब्वाँय् वना । इमेर्जेन्सी वार्डया छगू बेडय् छम्ह मिसा तयातल । वयात खनेवं जिगु म्हं हे चिंक मिन । अथे ला पेसेन्ट स्वयेगु धइगु डाक्टरया निंतिं न्हू खँ मखु । अथेसां जितः व मिसा खनेवं छु छु जू थें म्हं हे वाईया वल । जिं सिस्टरयाके न्यना, “छाय् छु जूम्ह थ्व ?”
— “म्याम् थ्व मिसायात बोक्सी धकाः छेँ जःपिंसं दायाः सास्ती याःगु हँ । अले मिं पुका दामे याःगु हँ ।”
खँ न्यन्यं हे तमं म्ह छम्हं क्वानावल । वयागु रुप ग्यानापुसे च्वनेधुंकल । वयागु म्हं स्वये बलेला दँ दँ न्ह्योनिसें वयात द्यांलाका सास्ती जक याना तःगु थें च्वं । छाय्धाःसा वयागु म्हेय् क्वँय् व छ्यंगु छबः सिवाय् मदु । मिसा स्वयेबलेला उलि वर्ष दुम्ह थें नं मच्वं । ख्वाः छपातं हि बाः वयाच्वन । म्ह छम्हं वँचुसे मिं पुकातःगु दाम, सँ नं चाकातःगु दु । हरे ! निर्दोष मिसायात बोक्सीया आरोपय् अज्याःगु सास्ती याःपिंत नं अथेहे सास्ती यायेमास्ति वल जितः । काचाकाचां ट्रिटमेन्ट शुरु याना । वासः यानाच्वच्वं हे व मिसां थःगु अन्तिम सासः ल्हात ।
हाकनं छक्वः थौं जिं बोक्सीया आरोपय् छगू भयानक मृत्यु जूगु थ्व मिखां स्वयेमाल । जिगु मिखाय् ख्वबि ल्यें लयें पुयावल । मिखां छुं मखना बुलुसे च्वनावल । मिखा छकः तिस्सिना । मिसाया डेड बडी छकः स्वया । व मिसाया ख्वालय् किमाइ अजिया ख्वाः लुयावल । गुम्हेसित नं थथे हे बोक्सी धकाः दायेफक्व दायाः स्यानाछ्वःगु खः ।
थौं स्वयां नीदँ नीन्यादँ न्ह्यःया खँ खः । जिमिथाय् त्वालय् किमाइ धाइम्ह बुरी छम्ह दु । व बुरियात दक्वसिनं बोक्सी धकाः धाइगु । वयागु न्ह्यःने सुं नं वनीमखु । वलिसे बांलाक व्यवहार नं मयाः । बुरिया दुःखय् सुनां नं साथ मब्यू । अःखवतं बोक्सी धकाः समाजं बहिष्कार यानातल । अथेसां व बुरिं सह यानाः थःगु जीवन न्ह्याकाच्वन । अन त्वालय् न्ह्याम्हेसितं न्ह्यागु ल्वचं कःसां व हे बुरियात पाः याइगु । न्ह्याग्गु दुर्घटना जूसां वयात हे पाः यायेधुंकी । छन्हु जिमि तःमांया म्ह्याय् नं यक्व आलुबखडा नःगुलिं झाराबान्ता जुल । मस्यु गन खः क्यंवंबलय् बोक्सीतय्सं यानातःगु धकाः धयाहल खनि अले ला तःमां किमाइ बुरिलिसे ल्वाःवन । सँ ज्वनाः दायावल । स्वन्हु लिपा तःमांया म्ह्याय्यात अस्पतालय् यंकाः वासः याकल अले तिनि क्वलात । आखुबखडा नयाः झाराबान्ता जूगु धका स्यूसां व हे बुरियात पाःयाःगु खनाः जि तसकं अजू चाल । दक्वसियां व किमाइ बोक्सी दुथाय् वनेमते धाइगु । वयात न्वंतुइमते व बोक्सी हि त्वनाः स्याइ धकाः धाइगु । थज्याःगु खँ न्यनाः जि तसकं अजूचाइगु । न्ह्याम्हेसियां न्ह्यागु पाःयाःसां सास्ती याःसां वं छुं प्रतिकार याइमखु । खालि ग्यानाः ख्वयाच्वनी । अज्याःम्ह बुरिं सुयातं छु यायेफइ ?
च्यय्दँ च्यय्छदँ दुम्ह बुरिं छु हि त्वनी । यदि वं दक्वसियागु हि त्वनाजुइम्ह जूसा धुसि लुयाः उखेंथुखें मफु मफु फ्वनाः नयेमाली हे मखु जुइ । हानं वयात थन हे त्वालय् च्वंपिंसं ला सुनां नं छुं बिइमखु । उकिं व तापाक्कं फ्वना हयाः नइ । धुसी लुयाः देगलय् च्वनाः देके वइपिंके फ्वनाच्वनी । गुबलये हे क्वाक्क छसा नयेमखं । न त प्वाः जायेक हे नयेखं । बरु दक्वसियागु सरा, ब्वः व अपहेलना नयाः च्वन व बुरिं । हरे ! वयागु दशा खनाः जितः तसकं माया वं । तर छु याये उबलये जिं छु हे यायेफु धका ? अझ ला किमाइ अजिं बोक्सी विद्या सयेकेत थः भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूम्ह धकाः धयातल । थ्व खँ जिं छतिं हे पत्याः यायेमफु । सुं नं मांम्हं थः काय्या बलि गथे बिइफइ ? छम्ह मिसां स्वम्हेसियागु बलि गथे बिल ? व याकःचा गथे जुल ? वया परिवार गन वन ? थज्याःगु न्ह्यसः जिगु नुगलय् दासी वइगु । किमाइ अजियात छाय् बोक्सी धाःगु , वं गथे यानाः हि त्वनी ? सुना खन वं मनूया हि त्वनाच्वंगु ? थज्याःगु न्ह्यसःया लिसः मालेत जिं तःकः कुतः याना । तर सुनां नं छुं लिसः बिइमफु ।
छन्हु जिं जिमि अजियाके किमाइ अजिया बारे कुत्तुकुलाः हे न्यना । जिमि अजिं धाःकथं किमाइ अजिया काय् प्वाथय् दुबलय् हे वया भाःत सित खनी । भाःतया छ्यं न्ह्यःम्ह मिसा धकाः माजु बाजुपिंसं प्वाथय् दुम्हेसित पितिना हल हँ । सुं हाःनाः मदुम्ह मिसां उखें थुखं ज्या यानाः मचायात ब्वलंकल । भाःत मदुसां काय्या ख्वाः स्वयाः जीवन न्ह्याकाच्वन । बुरिया काय् तःधिक जुल । वया काय् तसकं बांलाः अले तसकं ज्ञानी । अज्याःम्ह भिंम्ह बांलाःम्ह मिजं जूगुलिं वयात यक्व हे मिस्तय्सं ययेकःवल । उकिइ मध्ये भीमदास साहुया म्ह्याय् ला वयागु मतिनाय् थुलि दुबित कि इमित सुनां नं फायेमफुत ।
तसकं गरिबम्ह बुरीया छेँय् भीमदास साहुया म्ह्याय् भौमचा जुयाः दुहांवःगुलिं लक्ष्मी हे दुहांवःगु तायेकाः इमिसं थःगु दुःख पीडा ल्वःमंकाः लय्ताल । वं भौयात द्यः थें मानेयाना तल । छुं नं ज्या मयाकुसे थम्हं हे दुःख सियाः ज्या यानाच्वन । छुं दिं ला अथेहे न्ह्याइपुक बित । लिपाा जूलिसे भौमचां माजुयात च्यः थें ब्यवहार यानाहल । न्ह्यागु ज्या याःसां सह मयात । न्ह्याग्गु जूसां माजुयात पाःयाना हल । न्हापा मां व काय्या दथुइ सुख दुःख ब्याकाः मतिना ब्याकाः च्वंगु आः काय्म्हं मांम्हेसित बुलुहुँ ल्वःमंका हल । कलाचं धाःथें जक यानाजुल ।  धनी परिवारं वःम्ह मिसां व गरिब भिखाचा खनाः उसिचाल । अभाव महसुस यानाहल । वयात व छेँय् झ्यारखाना थें च्वनावल । अनं न्ह्याथेयानासां मुक्त जुइत अनेक उपाय मालाच्वन । त्वहःमदु त्वहः तयाः माजुनाप, भाःतनाप ल्वापु यानाहल । अय्नं इमिसं सह यानाच्वन । लिपा भौया मचा बुल । मचा बुलं मचा बिचाः याये मस, माजुं धाःगु नं खँ मन्यं । छवाः लिपा हे मचा मन्त । थुकिया हुनि नं माजुयात हे पाः यानाः थःछेँय् वंम्ह भौ हाकनं व भिखाचा छेँय् लिहां मव हँ ।
भाःतम्हं वना गुलि सःत वनं नं लिहां मवः हँ । अःखवतं अज्याःम्ह बोक्सी दुगु छेँय् नं वइ ला ? जिमि मचायात ला स्यात आः जितः नं स्याइ, वये मखु धकाः ब्वः बियाः बेइज्जत यानाहल । थ्व हे पीरं काय्म्हं नं विष नयाः सित खनी । आः थ्व संसारय् व बुरिया थः धइपिं सुं मन्त । थः याकः काय् मदुगु विरह सहः यायेमफयाः उइँ थें हालीगु, गुबलें ख्वइगु, गुबलें याकःचा इतिइति न्हिलाजुइगु यात । मस्त खनकि जि छय् जि हेरा धकाः बुयाः चुप्पा नः जुइगु यात । थः काय् ज्वःपिं मिजंत खनकि “जि पुता जि काय् छ गन वना च्वना ? छं जितः याकःचा छाय् त्वःतावना ? धका हाली ख्वइ । थज्याःगु मानसिक ल्वचं ग्रस्त जूम्ह बुरीयात भौम्हेसियागु थःछेँय् च्वंपिंसं बोक्सी धकाः धयाहल । वं बोक्सी विद्या सयेकेत थः हे भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूगु धकाः हल्ला यात । थुकिं यानाः वयागु अवस्था झन् हे बांमलाना वन । अज्याःगु इलय् नं वयात भलसा बिइपिं, ग्वाहालि याइपिं, साथ बिइपिं सुं मदु । अःखवतं समाजं नं वयात हे हाकुतिनाबिल । अले ला त्वालय् न्ह्याम्हं मफुसां छुं नं दुर्घटना जूसां व हे बोक्सीं याःगु धकाः पाः यायेगु यानाहल । उलि जक धयां मगानाः दायेगु सास्ती यायेगु तकं यानाः अनेक दुःख बियाहल ।
भूत, पे्रत, बोक्सी धइगु छगू भ्रम जक खः, थ्व अन्धविश्वास जक खः धकाः धाइपिंसं नं समाजया भयं बुरीयात ग्वाहालि यायेगु कुतः तकं मयाः । थःपिन्त शिक्षित बुद्धिजीवी व समाजसेवी धकाः धाःपिन्सं नं बुरियात न्वमतु । व नापं दक्वं तापाक्क च्वन ।
किमाइ अजिं दक्वसिके बिन्ति बिन्ति याना सकसिगु तुति भ्वपुया ज्या माः वनी तर बुरियात सुनानं ज्या नं मब्यु । बाध्य जुया वं थःगु प्वाः जायेकेत, नयेत, त्वनेत नं तापाक्कं निसें फ्वना नयेमाल । बुरीं देके वइपिंके लँय् जुइपिं लँजुवाःतय्के फ्वनाच्वनी । बोक्सी धकाः धयातःगु स्यूपिंसं ला वयात छुं बिइमखु । थज्याःगु अनेक अपहेलना दुःख पीडा अले मानसिक व शारीरिक यातना सहयानाः वं हे थःगु जीवनया घःचाः तुइकाच्वन ।
छन्हु अन हे त्वाःया स्वदँ प्यदँ दुम्ह मचा चुकय् म्हित वयाच्वंबले किमाइ अजिं व मचायात काचाक्क बुया हइ हेरा जि छय् जि पुता धकाः थः छय् भाःपियाः चुप्पा नल । बुरिया ग्यानापुसे च्वंगु रुप खनाः मचा ग्यालेबुया चिल्लाय दनाः ख्वल । मचा ख्वःगु सः तायेवं सकलें ब्वाँय् वया स्वःवल । बुरिं मचाया हि त्वनाः स्यायेत्यन धकाः किमाइ अजियात सकसिनं दायेफक्व दाल । अप्पां कयेकल । अज्याःगु सास्ती यातं नं सुनां नं छुं धायेगु आँट मयाः । बुरियात सुनां नं वास्ता मयाः । म्ह छम्हं हि भःभः वयाच्वन । ख्वाः वंचुसे मनावल । आः धाःसा वयागु रुप झन ग्यानापुसे हित्वं द्यः थें च्वन । व खनाः जि थारा न्हुल । वयागु दशा खना जिं सहः याये मफुत । वयागु न्ह्यःने मनूत म्वः म्वः स्ववन बुरी तसकं ग्याकाः चिल्लाय् दनाः हाल—“जिं छुं मयाना, जिं सुयागुं हि मत्वना, जितः दायेमते, जितः दायेमते बिन्ति ।” तर बुरीयात सुनां बचे यायेगु आँट मया । बरु अखतं सकस्या वयात दाया थुकलं बिया वन । बुरी बेहोश जुइवं तिनि त्वतल । चच्छि लँय् हे चातुवाना च्वन । सुना वास्ता मया । छुं दिं लिपा बुरी सित ।
थ्व खँ सिइवं सकलें लय्लय्ताल । मानौं आवंनिसें अन त्वालय् सुयातं छुं जुइमखुत । दक्व फुक्वं निरोगी जुइगु जुल । अन दुर्घटना धइगु गुबलें जुइमखुत । व बुरीया मृत्युइ ख्वबि हायेकूपिं सुं मदु । तर छाय् थें मस्यू जिगु मिखां धाःसा मदिक्क ख्वबि बाः वयाच्वन । अज्याम्ह बुरीयात माया व दया मतसे दाःगु खना जित थ्व समाज खनाः घृणा जुयावल । अज्याःम्ह दुःखी, असहाय, विधुवा बुरियात सास्ती यानाः दुःख बियाः इमित आखिर छु दत ?
 मिखां हाःगु ख्वबि च्वतुक्क हुयाः उबले जिं छगू उह कया । किमाइ अजिया स्याःचालय् जिं मलम तयेमफुत । तर जिं ल्वगि, दुःखी, असहाय व विधुवातय्गु स्याःचालय् अवश्य मलम तये, इमिगु सेवा याये । अन्धविश्वाया खिउँगु थासय् जः ज्वनाः न्ह्याःवने । थ्व हे उहः ज्वनाः जि न्ह्यांवना । छेँय् जःपिन्सं मिसा जातयात पिने आखब्वंके छ्वये मखु । बरु ईहिपा याना बिइगु धका गंक गंक जि डाक्टर जुइ धका अमेरिकाय् वना ब्वं वना । जि डाक्टर जुयाः ल्वगितय्गु सेवा यानाच्वना । तर थौं अस्पतालय् व मिसाया ग्यानापुसे च्वंगु सीम्हय् जिं किमाइ अजियात खनाच्वना । अझं थ्व समाजय् अन्धविश्वासं हा कयाच्वंगु खनाः जिं झसुका तया ।
बाखं दबू ११३४ कछला, दँ ५, ल्याः १०                     












बोक्सी
— “हेल्लो  डाक्टर सुशिला खः ला ?” फोन ल्ह्वनेवं धयाहल ।
— “खः जि डाक्टर सुशिला हे न्वंवानाच्वना ।”
— “डाक्टर सुशिला छगू इमर्जेन्सी केस वल । छि याकनं थन अस्पतालय् झायेमाल
— “आः ला जिगु ड्यूटी मखु , छाय् फोन यानागु ?”
— “खः छिगु ड्यूटी मखु । डाक्टर दिपेश मझाःनि । वय्कः थौं भतिचा लिबाइ धकाः फोन यानाहल । उकिं छितः फोन यानागु । याकनं झासँ । गाडि छ्वयाहये ।”
— “जीउ हस् ।” फोन दिकाः । थःगु ड्यूटी सिधयाः नं याउँक च्वने मदुगु डाक्टर पेशा खनाः छकः जि हीमीचाल । तर अथेसां जिं थःगु कर्तव्य ल्वःमंके मज्यु । ल्वगितय्गु सेवा यायेगु हे जिगु धर्म खः । थज्याःगु हे खँ मतिइ लुइकाः दना, काचाकाचां तयार जुया । पलख लिपा हे अस्पतालया गाडिं हर्न न्यायेकल । जि गाडिइ च्वनाः अस्पतालपाखे ब्वाँय् वना । इमेर्जेन्सी वार्डया छगू बेडय् छम्ह मिसा तयातल । वयात खनेवं जिगु म्हं हे चिंक मिन । अथे ला पेसेन्ट स्वयेगु धइगु डाक्टरया निंतिं न्हू खँ मखु । अथेसां जितः व मिसा खनेवं छु छु जू थें म्हं हे वाईया वल । जिं सिस्टरयाके न्यना, “छाय् छु जूम्ह थ्व ?”
— “म्याम् थ्व मिसायात बोक्सी धकाः छेँ जःपिंसं दायाः सास्ती याःगु हँ । अले मिं पुका दामे याःगु हँ ।”
खँ न्यन्यं हे तमं म्ह छम्हं क्वानावल । वयागु रुप ग्यानापुसे च्वनेधुंकल । वयागु म्हं स्वये बलेला दँ दँ न्ह्योनिसें वयात द्यांलाका सास्ती जक याना तःगु थें च्वं । छाय्धाःसा वयागु म्हेय् क्वँय् व छ्यंगु छबः सिवाय् मदु । मिसा स्वयेबलेला उलि वर्ष दुम्ह थें नं मच्वं । ख्वाः छपातं हि बाः वयाच्वन । म्ह छम्हं वँचुसे मिं पुकातःगु दाम, सँ नं चाकातःगु दु । हरे ! निर्दोष मिसायात बोक्सीया आरोपय् अज्याःगु सास्ती याःपिंत नं अथेहे सास्ती यायेमास्ति वल जितः । काचाकाचां ट्रिटमेन्ट शुरु याना । वासः यानाच्वच्वं हे व मिसां थःगु अन्तिम सासः ल्हात ।
हाकनं छक्वः थौं जिं बोक्सीया आरोपय् छगू भयानक मृत्यु जूगु थ्व मिखां स्वयेमाल । जिगु मिखाय् ख्वबि ल्यें लयें पुयावल । मिखां छुं मखना बुलुसे च्वनावल । मिखा छकः तिस्सिना । मिसाया डेड बडी छकः स्वया । व मिसाया ख्वालय् किमाइ अजिया ख्वाः लुयावल । गुम्हेसित नं थथे हे बोक्सी धकाः दायेफक्व दायाः स्यानाछ्वःगु खः ।
थौं स्वयां नीदँ नीन्यादँ न्ह्यःया खँ खः । जिमिथाय् त्वालय् किमाइ धाइम्ह बुरी छम्ह दु । व बुरियात दक्वसिनं बोक्सी धकाः धाइगु । वयागु न्ह्यःने सुं नं वनीमखु । वलिसे बांलाक व्यवहार नं मयाः । बुरिया दुःखय् सुनां नं साथ मब्यू । अःखवतं बोक्सी धकाः समाजं बहिष्कार यानातल । अथेसां व बुरिं सह यानाः थःगु जीवन न्ह्याकाच्वन । अन त्वालय् न्ह्याम्हेसितं न्ह्यागु ल्वचं कःसां व हे बुरियात पाः याइगु । न्ह्याग्गु दुर्घटना जूसां वयात हे पाः यायेधुंकी । छन्हु जिमि तःमांया म्ह्याय् नं यक्व आलुबखडा नःगुलिं झाराबान्ता जुल । मस्यु गन खः क्यंवंबलय् बोक्सीतय्सं यानातःगु धकाः धयाहल खनि अले ला तःमां किमाइ बुरिलिसे ल्वाःवन । सँ ज्वनाः दायावल । स्वन्हु लिपा तःमांया म्ह्याय्यात अस्पतालय् यंकाः वासः याकल अले तिनि क्वलात । आखुबखडा नयाः झाराबान्ता जूगु धका स्यूसां व हे बुरियात पाःयाःगु खनाः जि तसकं अजू चाल । दक्वसियां व किमाइ बोक्सी दुथाय् वनेमते धाइगु । वयात न्वंतुइमते व बोक्सी हि त्वनाः स्याइ धकाः धाइगु । थज्याःगु खँ न्यनाः जि तसकं अजूचाइगु । न्ह्याम्हेसियां न्ह्यागु पाःयाःसां सास्ती याःसां वं छुं प्रतिकार याइमखु । खालि ग्यानाः ख्वयाच्वनी । अज्याःम्ह बुरिं सुयातं छु यायेफइ ?
च्यय्दँ च्यय्छदँ दुम्ह बुरिं छु हि त्वनी । यदि वं दक्वसियागु हि त्वनाजुइम्ह जूसा धुसि लुयाः उखेंथुखें मफु मफु फ्वनाः नयेमाली हे मखु जुइ । हानं वयात थन हे त्वालय् च्वंपिंसं ला सुनां नं छुं बिइमखु । उकिं व तापाक्कं फ्वना हयाः नइ । धुसी लुयाः देगलय् च्वनाः देके वइपिंके फ्वनाच्वनी । गुबलये हे क्वाक्क छसा नयेमखं । न त प्वाः जायेक हे नयेखं । बरु दक्वसियागु सरा, ब्वः व अपहेलना नयाः च्वन व बुरिं । हरे ! वयागु दशा खनाः जितः तसकं माया वं । तर छु याये उबलये जिं छु हे यायेफु धका ? अझ ला किमाइ अजिं बोक्सी विद्या सयेकेत थः भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूम्ह धकाः धयातल । थ्व खँ जिं छतिं हे पत्याः यायेमफु । सुं नं मांम्हं थः काय्या बलि गथे बिइफइ ? छम्ह मिसां स्वम्हेसियागु बलि गथे बिल ? व याकःचा गथे जुल ? वया परिवार गन वन ? थज्याःगु न्ह्यसः जिगु नुगलय् दासी वइगु । किमाइ अजियात छाय् बोक्सी धाःगु , वं गथे यानाः हि त्वनी ? सुना खन वं मनूया हि त्वनाच्वंगु ? थज्याःगु न्ह्यसःया लिसः मालेत जिं तःकः कुतः याना । तर सुनां नं छुं लिसः बिइमफु ।
छन्हु जिं जिमि अजियाके किमाइ अजिया बारे कुत्तुकुलाः हे न्यना । जिमि अजिं धाःकथं किमाइ अजिया काय् प्वाथय् दुबलय् हे वया भाःत सित खनी । भाःतया छ्यं न्ह्यःम्ह मिसा धकाः माजु बाजुपिंसं प्वाथय् दुम्हेसित पितिना हल हँ । सुं हाःनाः मदुम्ह मिसां उखें थुखं ज्या यानाः मचायात ब्वलंकल । भाःत मदुसां काय्या ख्वाः स्वयाः जीवन न्ह्याकाच्वन । बुरिया काय् तःधिक जुल । वया काय् तसकं बांलाः अले तसकं ज्ञानी । अज्याःम्ह भिंम्ह बांलाःम्ह मिजं जूगुलिं वयात यक्व हे मिस्तय्सं ययेकःवल । उकिइ मध्ये भीमदास साहुया म्ह्याय् ला वयागु मतिनाय् थुलि दुबित कि इमित सुनां नं फायेमफुत ।
तसकं गरिबम्ह बुरीया छेँय् भीमदास साहुया म्ह्याय् भौमचा जुयाः दुहांवःगुलिं लक्ष्मी हे दुहांवःगु तायेकाः इमिसं थःगु दुःख पीडा ल्वःमंकाः लय्ताल । वं भौयात द्यः थें मानेयाना तल । छुं नं ज्या मयाकुसे थम्हं हे दुःख सियाः ज्या यानाच्वन । छुं दिं ला अथेहे न्ह्याइपुक बित । लिपाा जूलिसे भौमचां माजुयात च्यः थें ब्यवहार यानाहल । न्ह्यागु ज्या याःसां सह मयात । न्ह्याग्गु जूसां माजुयात पाःयाना हल । न्हापा मां व काय्या दथुइ सुख दुःख ब्याकाः मतिना ब्याकाः च्वंगु आः काय्म्हं मांम्हेसित बुलुहुँ ल्वःमंका हल । कलाचं धाःथें जक यानाजुल ।  धनी परिवारं वःम्ह मिसां व गरिब भिखाचा खनाः उसिचाल । अभाव महसुस यानाहल । वयात व छेँय् झ्यारखाना थें च्वनावल । अनं न्ह्याथेयानासां मुक्त जुइत अनेक उपाय मालाच्वन । त्वहःमदु त्वहः तयाः माजुनाप, भाःतनाप ल्वापु यानाहल । अय्नं इमिसं सह यानाच्वन । लिपा भौया मचा बुल । मचा बुलं मचा बिचाः याये मस, माजुं धाःगु नं खँ मन्यं । छवाः लिपा हे मचा मन्त । थुकिया हुनि नं माजुयात हे पाः यानाः थःछेँय् वंम्ह भौ हाकनं व भिखाचा छेँय् लिहां मव हँ ।
भाःतम्हं वना गुलि सःत वनं नं लिहां मवः हँ । अःखवतं अज्याःम्ह बोक्सी दुगु छेँय् नं वइ ला ? जिमि मचायात ला स्यात आः जितः नं स्याइ, वये मखु धकाः ब्वः बियाः बेइज्जत यानाहल । थ्व हे पीरं काय्म्हं नं विष नयाः सित खनी । आः थ्व संसारय् व बुरिया थः धइपिं सुं मन्त । थः याकः काय् मदुगु विरह सहः यायेमफयाः उइँ थें हालीगु, गुबलें ख्वइगु, गुबलें याकःचा इतिइति न्हिलाजुइगु यात । मस्त खनकि जि छय् जि हेरा धकाः बुयाः चुप्पा नः जुइगु यात । थः काय् ज्वःपिं मिजंत खनकि “जि पुता जि काय् छ गन वना च्वना ? छं जितः याकःचा छाय् त्वःतावना ? धका हाली ख्वइ । थज्याःगु मानसिक ल्वचं ग्रस्त जूम्ह बुरीयात भौम्हेसियागु थःछेँय् च्वंपिंसं बोक्सी धकाः धयाहल । वं बोक्सी विद्या सयेकेत थः हे भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूगु धकाः हल्ला यात । थुकिं यानाः वयागु अवस्था झन् हे बांमलाना वन । अज्याःगु इलय् नं वयात भलसा बिइपिं, ग्वाहालि याइपिं, साथ बिइपिं सुं मदु । अःखवतं समाजं नं वयात हे हाकुतिनाबिल । अले ला त्वालय् न्ह्याम्हं मफुसां छुं नं दुर्घटना जूसां व हे बोक्सीं याःगु धकाः पाः यायेगु यानाहल । उलि जक धयां मगानाः दायेगु सास्ती यायेगु तकं यानाः अनेक दुःख बियाहल ।
भूत, पे्रत, बोक्सी धइगु छगू भ्रम जक खः, थ्व अन्धविश्वास जक खः धकाः धाइपिंसं नं समाजया भयं बुरीयात ग्वाहालि यायेगु कुतः तकं मयाः । थःपिन्त शिक्षित बुद्धिजीवी व समाजसेवी धकाः धाःपिन्सं नं बुरियात न्वमतु । व नापं दक्वं तापाक्क च्वन ।
किमाइ अजिं दक्वसिके बिन्ति बिन्ति याना सकसिगु तुति भ्वपुया ज्या माः वनी तर बुरियात सुनानं ज्या नं मब्यु । बाध्य जुया वं थःगु प्वाः जायेकेत, नयेत, त्वनेत नं तापाक्कं निसें फ्वना नयेमाल । बुरीं देके वइपिंके लँय् जुइपिं लँजुवाःतय्के फ्वनाच्वनी । बोक्सी धकाः धयातःगु स्यूपिंसं ला वयात छुं बिइमखु । थज्याःगु अनेक अपहेलना दुःख पीडा अले मानसिक व शारीरिक यातना सहयानाः वं हे थःगु जीवनया घःचाः तुइकाच्वन ।
छन्हु अन हे त्वाःया स्वदँ प्यदँ दुम्ह मचा चुकय् म्हित वयाच्वंबले किमाइ अजिं व मचायात काचाक्क बुया हइ हेरा जि छय् जि पुता धकाः थः छय् भाःपियाः चुप्पा नल । बुरिया ग्यानापुसे च्वंगु रुप खनाः मचा ग्यालेबुया चिल्लाय दनाः ख्वल । मचा ख्वःगु सः तायेवं सकलें ब्वाँय् वया स्वःवल । बुरिं मचाया हि त्वनाः स्यायेत्यन धकाः किमाइ अजियात सकसिनं दायेफक्व दाल । अप्पां कयेकल । अज्याःगु सास्ती यातं नं सुनां नं छुं धायेगु आँट मयाः । बुरियात सुनां नं वास्ता मयाः । म्ह छम्हं हि भःभः वयाच्वन । ख्वाः वंचुसे मनावल । आः धाःसा वयागु रुप झन ग्यानापुसे हित्वं द्यः थें च्वन । व खनाः जि थारा न्हुल । वयागु दशा खना जिं सहः याये मफुत । वयागु न्ह्यःने मनूत म्वः म्वः स्ववन बुरी तसकं ग्याकाः चिल्लाय् दनाः हाल—“जिं छुं मयाना, जिं सुयागुं हि मत्वना, जितः दायेमते, जितः दायेमते बिन्ति ।” तर बुरीयात सुनां बचे यायेगु आँट मया । बरु अखतं सकस्या वयात दाया थुकलं बिया वन । बुरी बेहोश जुइवं तिनि त्वतल । चच्छि लँय् हे चातुवाना च्वन । सुना वास्ता मया । छुं दिं लिपा बुरी सित ।
थ्व खँ सिइवं सकलें लय्लय्ताल । मानौं आवंनिसें अन त्वालय् सुयातं छुं जुइमखुत । दक्व फुक्वं निरोगी जुइगु जुल । अन दुर्घटना धइगु गुबलें जुइमखुत । व बुरीया मृत्युइ ख्वबि हायेकूपिं सुं मदु । तर छाय् थें मस्यू जिगु मिखां धाःसा मदिक्क ख्वबि बाः वयाच्वन । अज्याम्ह बुरीयात माया व दया मतसे दाःगु खना जित थ्व समाज खनाः घृणा जुयावल । अज्याःम्ह दुःखी, असहाय, विधुवा बुरियात सास्ती यानाः दुःख बियाः इमित आखिर छु दत ?
 मिखां हाःगु ख्वबि च्वतुक्क हुयाः उबले जिं छगू उह कया । किमाइ अजिया स्याःचालय् जिं मलम तयेमफुत । तर जिं ल्वगि, दुःखी, असहाय व विधुवातय्गु स्याःचालय् अवश्य मलम तये, इमिगु सेवा याये । अन्धविश्वाया खिउँगु थासय् जः ज्वनाः न्ह्याःवने । थ्व हे उहः ज्वनाः जि न्ह्यांवना । छेँय् जःपिन्सं मिसा जातयात पिने आखब्वंके छ्वये मखु । बरु ईहिपा याना बिइगु धका गंक गंक जि डाक्टर जुइ धका अमेरिकाय् वना ब्वं वना । जि डाक्टर जुयाः ल्वगितय्गु सेवा यानाच्वना । तर थौं अस्पतालय् व मिसाया ग्यानापुसे च्वंगु सीम्हय् जिं किमाइ अजियात खनाच्वना । अझं थ्व समाजय् अन्धविश्वासं हा कयाच्वंगु खनाः जिं झसुका तया ।
बाखं दबू ११३४ कछला, दँ ५, ल्याः १०                     












बोक्सी
— “हेल्लो  डाक्टर सुशिला खः ला ?” फोन ल्ह्वनेवं धयाहल ।
— “खः जि डाक्टर सुशिला हे न्वंवानाच्वना ।”
— “डाक्टर सुशिला छगू इमर्जेन्सी केस वल । छि याकनं थन अस्पतालय् झायेमाल
— “आः ला जिगु ड्यूटी मखु , छाय् फोन यानागु ?”
— “खः छिगु ड्यूटी मखु । डाक्टर दिपेश मझाःनि । वय्कः थौं भतिचा लिबाइ धकाः फोन यानाहल । उकिं छितः फोन यानागु । याकनं झासँ । गाडि छ्वयाहये ।”
— “जीउ हस् ।” फोन दिकाः । थःगु ड्यूटी सिधयाः नं याउँक च्वने मदुगु डाक्टर पेशा खनाः छकः जि हीमीचाल । तर अथेसां जिं थःगु कर्तव्य ल्वःमंके मज्यु । ल्वगितय्गु सेवा यायेगु हे जिगु धर्म खः । थज्याःगु हे खँ मतिइ लुइकाः दना, काचाकाचां तयार जुया । पलख लिपा हे अस्पतालया गाडिं हर्न न्यायेकल । जि गाडिइ च्वनाः अस्पतालपाखे ब्वाँय् वना । इमेर्जेन्सी वार्डया छगू बेडय् छम्ह मिसा तयातल । वयात खनेवं जिगु म्हं हे चिंक मिन । अथे ला पेसेन्ट स्वयेगु धइगु डाक्टरया निंतिं न्हू खँ मखु । अथेसां जितः व मिसा खनेवं छु छु जू थें म्हं हे वाईया वल । जिं सिस्टरयाके न्यना, “छाय् छु जूम्ह थ्व ?”
— “म्याम् थ्व मिसायात बोक्सी धकाः छेँ जःपिंसं दायाः सास्ती याःगु हँ । अले मिं पुका दामे याःगु हँ ।”
खँ न्यन्यं हे तमं म्ह छम्हं क्वानावल । वयागु रुप ग्यानापुसे च्वनेधुंकल । वयागु म्हं स्वये बलेला दँ दँ न्ह्योनिसें वयात द्यांलाका सास्ती जक याना तःगु थें च्वं । छाय्धाःसा वयागु म्हेय् क्वँय् व छ्यंगु छबः सिवाय् मदु । मिसा स्वयेबलेला उलि वर्ष दुम्ह थें नं मच्वं । ख्वाः छपातं हि बाः वयाच्वन । म्ह छम्हं वँचुसे मिं पुकातःगु दाम, सँ नं चाकातःगु दु । हरे ! निर्दोष मिसायात बोक्सीया आरोपय् अज्याःगु सास्ती याःपिंत नं अथेहे सास्ती यायेमास्ति वल जितः । काचाकाचां ट्रिटमेन्ट शुरु याना । वासः यानाच्वच्वं हे व मिसां थःगु अन्तिम सासः ल्हात ।
हाकनं छक्वः थौं जिं बोक्सीया आरोपय् छगू भयानक मृत्यु जूगु थ्व मिखां स्वयेमाल । जिगु मिखाय् ख्वबि ल्यें लयें पुयावल । मिखां छुं मखना बुलुसे च्वनावल । मिखा छकः तिस्सिना । मिसाया डेड बडी छकः स्वया । व मिसाया ख्वालय् किमाइ अजिया ख्वाः लुयावल । गुम्हेसित नं थथे हे बोक्सी धकाः दायेफक्व दायाः स्यानाछ्वःगु खः ।
थौं स्वयां नीदँ नीन्यादँ न्ह्यःया खँ खः । जिमिथाय् त्वालय् किमाइ धाइम्ह बुरी छम्ह दु । व बुरियात दक्वसिनं बोक्सी धकाः धाइगु । वयागु न्ह्यःने सुं नं वनीमखु । वलिसे बांलाक व्यवहार नं मयाः । बुरिया दुःखय् सुनां नं साथ मब्यू । अःखवतं बोक्सी धकाः समाजं बहिष्कार यानातल । अथेसां व बुरिं सह यानाः थःगु जीवन न्ह्याकाच्वन । अन त्वालय् न्ह्याम्हेसितं न्ह्यागु ल्वचं कःसां व हे बुरियात पाः याइगु । न्ह्याग्गु दुर्घटना जूसां वयात हे पाः यायेधुंकी । छन्हु जिमि तःमांया म्ह्याय् नं यक्व आलुबखडा नःगुलिं झाराबान्ता जुल । मस्यु गन खः क्यंवंबलय् बोक्सीतय्सं यानातःगु धकाः धयाहल खनि अले ला तःमां किमाइ बुरिलिसे ल्वाःवन । सँ ज्वनाः दायावल । स्वन्हु लिपा तःमांया म्ह्याय्यात अस्पतालय् यंकाः वासः याकल अले तिनि क्वलात । आखुबखडा नयाः झाराबान्ता जूगु धका स्यूसां व हे बुरियात पाःयाःगु खनाः जि तसकं अजू चाल । दक्वसियां व किमाइ बोक्सी दुथाय् वनेमते धाइगु । वयात न्वंतुइमते व बोक्सी हि त्वनाः स्याइ धकाः धाइगु । थज्याःगु खँ न्यनाः जि तसकं अजूचाइगु । न्ह्याम्हेसियां न्ह्यागु पाःयाःसां सास्ती याःसां वं छुं प्रतिकार याइमखु । खालि ग्यानाः ख्वयाच्वनी । अज्याःम्ह बुरिं सुयातं छु यायेफइ ?
च्यय्दँ च्यय्छदँ दुम्ह बुरिं छु हि त्वनी । यदि वं दक्वसियागु हि त्वनाजुइम्ह जूसा धुसि लुयाः उखेंथुखें मफु मफु फ्वनाः नयेमाली हे मखु जुइ । हानं वयात थन हे त्वालय् च्वंपिंसं ला सुनां नं छुं बिइमखु । उकिं व तापाक्कं फ्वना हयाः नइ । धुसी लुयाः देगलय् च्वनाः देके वइपिंके फ्वनाच्वनी । गुबलये हे क्वाक्क छसा नयेमखं । न त प्वाः जायेक हे नयेखं । बरु दक्वसियागु सरा, ब्वः व अपहेलना नयाः च्वन व बुरिं । हरे ! वयागु दशा खनाः जितः तसकं माया वं । तर छु याये उबलये जिं छु हे यायेफु धका ? अझ ला किमाइ अजिं बोक्सी विद्या सयेकेत थः भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूम्ह धकाः धयातल । थ्व खँ जिं छतिं हे पत्याः यायेमफु । सुं नं मांम्हं थः काय्या बलि गथे बिइफइ ? छम्ह मिसां स्वम्हेसियागु बलि गथे बिल ? व याकःचा गथे जुल ? वया परिवार गन वन ? थज्याःगु न्ह्यसः जिगु नुगलय् दासी वइगु । किमाइ अजियात छाय् बोक्सी धाःगु , वं गथे यानाः हि त्वनी ? सुना खन वं मनूया हि त्वनाच्वंगु ? थज्याःगु न्ह्यसःया लिसः मालेत जिं तःकः कुतः याना । तर सुनां नं छुं लिसः बिइमफु ।
छन्हु जिं जिमि अजियाके किमाइ अजिया बारे कुत्तुकुलाः हे न्यना । जिमि अजिं धाःकथं किमाइ अजिया काय् प्वाथय् दुबलय् हे वया भाःत सित खनी । भाःतया छ्यं न्ह्यःम्ह मिसा धकाः माजु बाजुपिंसं प्वाथय् दुम्हेसित पितिना हल हँ । सुं हाःनाः मदुम्ह मिसां उखें थुखं ज्या यानाः मचायात ब्वलंकल । भाःत मदुसां काय्या ख्वाः स्वयाः जीवन न्ह्याकाच्वन । बुरिया काय् तःधिक जुल । वया काय् तसकं बांलाः अले तसकं ज्ञानी । अज्याःम्ह भिंम्ह बांलाःम्ह मिजं जूगुलिं वयात यक्व हे मिस्तय्सं ययेकःवल । उकिइ मध्ये भीमदास साहुया म्ह्याय् ला वयागु मतिनाय् थुलि दुबित कि इमित सुनां नं फायेमफुत ।
तसकं गरिबम्ह बुरीया छेँय् भीमदास साहुया म्ह्याय् भौमचा जुयाः दुहांवःगुलिं लक्ष्मी हे दुहांवःगु तायेकाः इमिसं थःगु दुःख पीडा ल्वःमंकाः लय्ताल । वं भौयात द्यः थें मानेयाना तल । छुं नं ज्या मयाकुसे थम्हं हे दुःख सियाः ज्या यानाच्वन । छुं दिं ला अथेहे न्ह्याइपुक बित । लिपाा जूलिसे भौमचां माजुयात च्यः थें ब्यवहार यानाहल । न्ह्यागु ज्या याःसां सह मयात । न्ह्याग्गु जूसां माजुयात पाःयाना हल । न्हापा मां व काय्या दथुइ सुख दुःख ब्याकाः मतिना ब्याकाः च्वंगु आः काय्म्हं मांम्हेसित बुलुहुँ ल्वःमंका हल । कलाचं धाःथें जक यानाजुल ।  धनी परिवारं वःम्ह मिसां व गरिब भिखाचा खनाः उसिचाल । अभाव महसुस यानाहल । वयात व छेँय् झ्यारखाना थें च्वनावल । अनं न्ह्याथेयानासां मुक्त जुइत अनेक उपाय मालाच्वन । त्वहःमदु त्वहः तयाः माजुनाप, भाःतनाप ल्वापु यानाहल । अय्नं इमिसं सह यानाच्वन । लिपा भौया मचा बुल । मचा बुलं मचा बिचाः याये मस, माजुं धाःगु नं खँ मन्यं । छवाः लिपा हे मचा मन्त । थुकिया हुनि नं माजुयात हे पाः यानाः थःछेँय् वंम्ह भौ हाकनं व भिखाचा छेँय् लिहां मव हँ ।
भाःतम्हं वना गुलि सःत वनं नं लिहां मवः हँ । अःखवतं अज्याःम्ह बोक्सी दुगु छेँय् नं वइ ला ? जिमि मचायात ला स्यात आः जितः नं स्याइ, वये मखु धकाः ब्वः बियाः बेइज्जत यानाहल । थ्व हे पीरं काय्म्हं नं विष नयाः सित खनी । आः थ्व संसारय् व बुरिया थः धइपिं सुं मन्त । थः याकः काय् मदुगु विरह सहः यायेमफयाः उइँ थें हालीगु, गुबलें ख्वइगु, गुबलें याकःचा इतिइति न्हिलाजुइगु यात । मस्त खनकि जि छय् जि हेरा धकाः बुयाः चुप्पा नः जुइगु यात । थः काय् ज्वःपिं मिजंत खनकि “जि पुता जि काय् छ गन वना च्वना ? छं जितः याकःचा छाय् त्वःतावना ? धका हाली ख्वइ । थज्याःगु मानसिक ल्वचं ग्रस्त जूम्ह बुरीयात भौम्हेसियागु थःछेँय् च्वंपिंसं बोक्सी धकाः धयाहल । वं बोक्सी विद्या सयेकेत थः हे भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूगु धकाः हल्ला यात । थुकिं यानाः वयागु अवस्था झन् हे बांमलाना वन । अज्याःगु इलय् नं वयात भलसा बिइपिं, ग्वाहालि याइपिं, साथ बिइपिं सुं मदु । अःखवतं समाजं नं वयात हे हाकुतिनाबिल । अले ला त्वालय् न्ह्याम्हं मफुसां छुं नं दुर्घटना जूसां व हे बोक्सीं याःगु धकाः पाः यायेगु यानाहल । उलि जक धयां मगानाः दायेगु सास्ती यायेगु तकं यानाः अनेक दुःख बियाहल ।
भूत, पे्रत, बोक्सी धइगु छगू भ्रम जक खः, थ्व अन्धविश्वास जक खः धकाः धाइपिंसं नं समाजया भयं बुरीयात ग्वाहालि यायेगु कुतः तकं मयाः । थःपिन्त शिक्षित बुद्धिजीवी व समाजसेवी धकाः धाःपिन्सं नं बुरियात न्वमतु । व नापं दक्वं तापाक्क च्वन ।
किमाइ अजिं दक्वसिके बिन्ति बिन्ति याना सकसिगु तुति भ्वपुया ज्या माः वनी तर बुरियात सुनानं ज्या नं मब्यु । बाध्य जुया वं थःगु प्वाः जायेकेत, नयेत, त्वनेत नं तापाक्कं निसें फ्वना नयेमाल । बुरीं देके वइपिंके लँय् जुइपिं लँजुवाःतय्के फ्वनाच्वनी । बोक्सी धकाः धयातःगु स्यूपिंसं ला वयात छुं बिइमखु । थज्याःगु अनेक अपहेलना दुःख पीडा अले मानसिक व शारीरिक यातना सहयानाः वं हे थःगु जीवनया घःचाः तुइकाच्वन ।
छन्हु अन हे त्वाःया स्वदँ प्यदँ दुम्ह मचा चुकय् म्हित वयाच्वंबले किमाइ अजिं व मचायात काचाक्क बुया हइ हेरा जि छय् जि पुता धकाः थः छय् भाःपियाः चुप्पा नल । बुरिया ग्यानापुसे च्वंगु रुप खनाः मचा ग्यालेबुया चिल्लाय दनाः ख्वल । मचा ख्वःगु सः तायेवं सकलें ब्वाँय् वया स्वःवल । बुरिं मचाया हि त्वनाः स्यायेत्यन धकाः किमाइ अजियात सकसिनं दायेफक्व दाल । अप्पां कयेकल । अज्याःगु सास्ती यातं नं सुनां नं छुं धायेगु आँट मयाः । बुरियात सुनां नं वास्ता मयाः । म्ह छम्हं हि भःभः वयाच्वन । ख्वाः वंचुसे मनावल । आः धाःसा वयागु रुप झन ग्यानापुसे हित्वं द्यः थें च्वन । व खनाः जि थारा न्हुल । वयागु दशा खना जिं सहः याये मफुत । वयागु न्ह्यःने मनूत म्वः म्वः स्ववन बुरी तसकं ग्याकाः चिल्लाय् दनाः हाल—“जिं छुं मयाना, जिं सुयागुं हि मत्वना, जितः दायेमते, जितः दायेमते बिन्ति ।” तर बुरीयात सुनां बचे यायेगु आँट मया । बरु अखतं सकस्या वयात दाया थुकलं बिया वन । बुरी बेहोश जुइवं तिनि त्वतल । चच्छि लँय् हे चातुवाना च्वन । सुना वास्ता मया । छुं दिं लिपा बुरी सित ।
थ्व खँ सिइवं सकलें लय्लय्ताल । मानौं आवंनिसें अन त्वालय् सुयातं छुं जुइमखुत । दक्व फुक्वं निरोगी जुइगु जुल । अन दुर्घटना धइगु गुबलें जुइमखुत । व बुरीया मृत्युइ ख्वबि हायेकूपिं सुं मदु । तर छाय् थें मस्यू जिगु मिखां धाःसा मदिक्क ख्वबि बाः वयाच्वन । अज्याम्ह बुरीयात माया व दया मतसे दाःगु खना जित थ्व समाज खनाः घृणा जुयावल । अज्याःम्ह दुःखी, असहाय, विधुवा बुरियात सास्ती यानाः दुःख बियाः इमित आखिर छु दत ?
 मिखां हाःगु ख्वबि च्वतुक्क हुयाः उबले जिं छगू उह कया । किमाइ अजिया स्याःचालय् जिं मलम तयेमफुत । तर जिं ल्वगि, दुःखी, असहाय व विधुवातय्गु स्याःचालय् अवश्य मलम तये, इमिगु सेवा याये । अन्धविश्वाया खिउँगु थासय् जः ज्वनाः न्ह्याःवने । थ्व हे उहः ज्वनाः जि न्ह्यांवना । छेँय् जःपिन्सं मिसा जातयात पिने आखब्वंके छ्वये मखु । बरु ईहिपा याना बिइगु धका गंक गंक जि डाक्टर जुइ धका अमेरिकाय् वना ब्वं वना । जि डाक्टर जुयाः ल्वगितय्गु सेवा यानाच्वना । तर थौं अस्पतालय् व मिसाया ग्यानापुसे च्वंगु सीम्हय् जिं किमाइ अजियात खनाच्वना । अझं थ्व समाजय् अन्धविश्वासं हा कयाच्वंगु खनाः जिं झसुका तया ।
बाखं दबू ११३४ कछला, दँ ५, ल्याः १०                     














बोक्सी
— “हेल्लो  डाक्टर सुशिला खः ला ?” फोन ल्ह्वनेवं धयाहल ।
— “खः जि डाक्टर सुशिला हे न्वंवानाच्वना ।”
— “डाक्टर सुशिला छगू इमर्जेन्सी केस वल । छि याकनं थन अस्पतालय् झायेमाल
— “आः ला जिगु ड्यूटी मखु , छाय् फोन यानागु ?”
— “खः छिगु ड्यूटी मखु । डाक्टर दिपेश मझाःनि । वय्कः थौं भतिचा लिबाइ धकाः फोन यानाहल । उकिं छितः फोन यानागु । याकनं झासँ । गाडि छ्वयाहये ।”
— “जीउ हस् ।” फोन दिकाः । थःगु ड्यूटी सिधयाः नं याउँक च्वने मदुगु डाक्टर पेशा खनाः छकः जि हीमीचाल । तर अथेसां जिं थःगु कर्तव्य ल्वःमंके मज्यु । ल्वगितय्गु सेवा यायेगु हे जिगु धर्म खः । थज्याःगु हे खँ मतिइ लुइकाः दना, काचाकाचां तयार जुया । पलख लिपा हे अस्पतालया गाडिं हर्न न्यायेकल । जि गाडिइ च्वनाः अस्पतालपाखे ब्वाँय् वना । इमेर्जेन्सी वार्डया छगू बेडय् छम्ह मिसा तयातल । वयात खनेवं जिगु म्हं हे चिंक मिन । अथे ला पेसेन्ट स्वयेगु धइगु डाक्टरया निंतिं न्हू खँ मखु । अथेसां जितः व मिसा खनेवं छु छु जू थें म्हं हे वाईया वल । जिं सिस्टरयाके न्यना, “छाय् छु जूम्ह थ्व ?”
— “म्याम् थ्व मिसायात बोक्सी धकाः छेँ जःपिंसं दायाः सास्ती याःगु हँ । अले मिं पुका दामे याःगु हँ ।”
खँ न्यन्यं हे तमं म्ह छम्हं क्वानावल । वयागु रुप ग्यानापुसे च्वनेधुंकल । वयागु म्हं स्वये बलेला दँ दँ न्ह्योनिसें वयात द्यांलाका सास्ती जक याना तःगु थें च्वं । छाय्धाःसा वयागु म्हेय् क्वँय् व छ्यंगु छबः सिवाय् मदु । मिसा स्वयेबलेला उलि वर्ष दुम्ह थें नं मच्वं । ख्वाः छपातं हि बाः वयाच्वन । म्ह छम्हं वँचुसे मिं पुकातःगु दाम, सँ नं चाकातःगु दु । हरे ! निर्दोष मिसायात बोक्सीया आरोपय् अज्याःगु सास्ती याःपिंत नं अथेहे सास्ती यायेमास्ति वल जितः । काचाकाचां ट्रिटमेन्ट शुरु याना । वासः यानाच्वच्वं हे व मिसां थःगु अन्तिम सासः ल्हात ।
हाकनं छक्वः थौं जिं बोक्सीया आरोपय् छगू भयानक मृत्यु जूगु थ्व मिखां स्वयेमाल । जिगु मिखाय् ख्वबि ल्यें लयें पुयावल । मिखां छुं मखना बुलुसे च्वनावल । मिखा छकः तिस्सिना । मिसाया डेड बडी छकः स्वया । व मिसाया ख्वालय् किमाइ अजिया ख्वाः लुयावल । गुम्हेसित नं थथे हे बोक्सी धकाः दायेफक्व दायाः स्यानाछ्वःगु खः ।
थौं स्वयां नीदँ नीन्यादँ न्ह्यःया खँ खः । जिमिथाय् त्वालय् किमाइ धाइम्ह बुरी छम्ह दु । व बुरियात दक्वसिनं बोक्सी धकाः धाइगु । वयागु न्ह्यःने सुं नं वनीमखु । वलिसे बांलाक व्यवहार नं मयाः । बुरिया दुःखय् सुनां नं साथ मब्यू । अःखवतं बोक्सी धकाः समाजं बहिष्कार यानातल । अथेसां व बुरिं सह यानाः थःगु जीवन न्ह्याकाच्वन । अन त्वालय् न्ह्याम्हेसितं न्ह्यागु ल्वचं कःसां व हे बुरियात पाः याइगु । न्ह्याग्गु दुर्घटना जूसां वयात हे पाः यायेधुंकी । छन्हु जिमि तःमांया म्ह्याय् नं यक्व आलुबखडा नःगुलिं झाराबान्ता जुल । मस्यु गन खः क्यंवंबलय् बोक्सीतय्सं यानातःगु धकाः धयाहल खनि अले ला तःमां किमाइ बुरिलिसे ल्वाःवन । सँ ज्वनाः दायावल । स्वन्हु लिपा तःमांया म्ह्याय्यात अस्पतालय् यंकाः वासः याकल अले तिनि क्वलात । आखुबखडा नयाः झाराबान्ता जूगु धका स्यूसां व हे बुरियात पाःयाःगु खनाः जि तसकं अजू चाल । दक्वसियां व किमाइ बोक्सी दुथाय् वनेमते धाइगु । वयात न्वंतुइमते व बोक्सी हि त्वनाः स्याइ धकाः धाइगु । थज्याःगु खँ न्यनाः जि तसकं अजूचाइगु । न्ह्याम्हेसियां न्ह्यागु पाःयाःसां सास्ती याःसां वं छुं प्रतिकार याइमखु । खालि ग्यानाः ख्वयाच्वनी । अज्याःम्ह बुरिं सुयातं छु यायेफइ ?
च्यय्दँ च्यय्छदँ दुम्ह बुरिं छु हि त्वनी । यदि वं दक्वसियागु हि त्वनाजुइम्ह जूसा धुसि लुयाः उखेंथुखें मफु मफु फ्वनाः नयेमाली हे मखु जुइ । हानं वयात थन हे त्वालय् च्वंपिंसं ला सुनां नं छुं बिइमखु । उकिं व तापाक्कं फ्वना हयाः नइ । धुसी लुयाः देगलय् च्वनाः देके वइपिंके फ्वनाच्वनी । गुबलये हे क्वाक्क छसा नयेमखं । न त प्वाः जायेक हे नयेखं । बरु दक्वसियागु सरा, ब्वः व अपहेलना नयाः च्वन व बुरिं । हरे ! वयागु दशा खनाः जितः तसकं माया वं । तर छु याये उबलये जिं छु हे यायेफु धका ? अझ ला किमाइ अजिं बोक्सी विद्या सयेकेत थः भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूम्ह धकाः धयातल । थ्व खँ जिं छतिं हे पत्याः यायेमफु । सुं नं मांम्हं थः काय्या बलि गथे बिइफइ ? छम्ह मिसां स्वम्हेसियागु बलि गथे बिल ? व याकःचा गथे जुल ? वया परिवार गन वन ? थज्याःगु न्ह्यसः जिगु नुगलय् दासी वइगु । किमाइ अजियात छाय् बोक्सी धाःगु , वं गथे यानाः हि त्वनी ? सुना खन वं मनूया हि त्वनाच्वंगु ? थज्याःगु न्ह्यसःया लिसः मालेत जिं तःकः कुतः याना । तर सुनां नं छुं लिसः बिइमफु ।
छन्हु जिं जिमि अजियाके किमाइ अजिया बारे कुत्तुकुलाः हे न्यना । जिमि अजिं धाःकथं किमाइ अजिया काय् प्वाथय् दुबलय् हे वया भाःत सित खनी । भाःतया छ्यं न्ह्यःम्ह मिसा धकाः माजु बाजुपिंसं प्वाथय् दुम्हेसित पितिना हल हँ । सुं हाःनाः मदुम्ह मिसां उखें थुखं ज्या यानाः मचायात ब्वलंकल । भाःत मदुसां काय्या ख्वाः स्वयाः जीवन न्ह्याकाच्वन । बुरिया काय् तःधिक जुल । वया काय् तसकं बांलाः अले तसकं ज्ञानी । अज्याःम्ह भिंम्ह बांलाःम्ह मिजं जूगुलिं वयात यक्व हे मिस्तय्सं ययेकःवल । उकिइ मध्ये भीमदास साहुया म्ह्याय् ला वयागु मतिनाय् थुलि दुबित कि इमित सुनां नं फायेमफुत ।
तसकं गरिबम्ह बुरीया छेँय् भीमदास साहुया म्ह्याय् भौमचा जुयाः दुहांवःगुलिं लक्ष्मी हे दुहांवःगु तायेकाः इमिसं थःगु दुःख पीडा ल्वःमंकाः लय्ताल । वं भौयात द्यः थें मानेयाना तल । छुं नं ज्या मयाकुसे थम्हं हे दुःख सियाः ज्या यानाच्वन । छुं दिं ला अथेहे न्ह्याइपुक बित । लिपाा जूलिसे भौमचां माजुयात च्यः थें ब्यवहार यानाहल । न्ह्यागु ज्या याःसां सह मयात । न्ह्याग्गु जूसां माजुयात पाःयाना हल । न्हापा मां व काय्या दथुइ सुख दुःख ब्याकाः मतिना ब्याकाः च्वंगु आः काय्म्हं मांम्हेसित बुलुहुँ ल्वःमंका हल । कलाचं धाःथें जक यानाजुल ।  धनी परिवारं वःम्ह मिसां व गरिब भिखाचा खनाः उसिचाल । अभाव महसुस यानाहल । वयात व छेँय् झ्यारखाना थें च्वनावल । अनं न्ह्याथेयानासां मुक्त जुइत अनेक उपाय मालाच्वन । त्वहःमदु त्वहः तयाः माजुनाप, भाःतनाप ल्वापु यानाहल । अय्नं इमिसं सह यानाच्वन । लिपा भौया मचा बुल । मचा बुलं मचा बिचाः याये मस, माजुं धाःगु नं खँ मन्यं । छवाः लिपा हे मचा मन्त । थुकिया हुनि नं माजुयात हे पाः यानाः थःछेँय् वंम्ह भौ हाकनं व भिखाचा छेँय् लिहां मव हँ ।
भाःतम्हं वना गुलि सःत वनं नं लिहां मवः हँ । अःखवतं अज्याःम्ह बोक्सी दुगु छेँय् नं वइ ला ? जिमि मचायात ला स्यात आः जितः नं स्याइ, वये मखु धकाः ब्वः बियाः बेइज्जत यानाहल । थ्व हे पीरं काय्म्हं नं विष नयाः सित खनी । आः थ्व संसारय् व बुरिया थः धइपिं सुं मन्त । थः याकः काय् मदुगु विरह सहः यायेमफयाः उइँ थें हालीगु, गुबलें ख्वइगु, गुबलें याकःचा इतिइति न्हिलाजुइगु यात । मस्त खनकि जि छय् जि हेरा धकाः बुयाः चुप्पा नः जुइगु यात । थः काय् ज्वःपिं मिजंत खनकि “जि पुता जि काय् छ गन वना च्वना ? छं जितः याकःचा छाय् त्वःतावना ? धका हाली ख्वइ । थज्याःगु मानसिक ल्वचं ग्रस्त जूम्ह बुरीयात भौम्हेसियागु थःछेँय् च्वंपिंसं बोक्सी धकाः धयाहल । वं बोक्सी विद्या सयेकेत थः हे भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूगु धकाः हल्ला यात । थुकिं यानाः वयागु अवस्था झन् हे बांमलाना वन । अज्याःगु इलय् नं वयात भलसा बिइपिं, ग्वाहालि याइपिं, साथ बिइपिं सुं मदु । अःखवतं समाजं नं वयात हे हाकुतिनाबिल । अले ला त्वालय् न्ह्याम्हं मफुसां छुं नं दुर्घटना जूसां व हे बोक्सीं याःगु धकाः पाः यायेगु यानाहल । उलि जक धयां मगानाः दायेगु सास्ती यायेगु तकं यानाः अनेक दुःख बियाहल ।
भूत, पे्रत, बोक्सी धइगु छगू भ्रम जक खः, थ्व अन्धविश्वास जक खः धकाः धाइपिंसं नं समाजया भयं बुरीयात ग्वाहालि यायेगु कुतः तकं मयाः । थःपिन्त शिक्षित बुद्धिजीवी व समाजसेवी धकाः धाःपिन्सं नं बुरियात न्वमतु । व नापं दक्वं तापाक्क च्वन ।
किमाइ अजिं दक्वसिके बिन्ति बिन्ति याना सकसिगु तुति भ्वपुया ज्या माः वनी तर बुरियात सुनानं ज्या नं मब्यु । बाध्य जुया वं थःगु प्वाः जायेकेत, नयेत, त्वनेत नं तापाक्कं निसें फ्वना नयेमाल । बुरीं देके वइपिंके लँय् जुइपिं लँजुवाःतय्के फ्वनाच्वनी । बोक्सी धकाः धयातःगु स्यूपिंसं ला वयात छुं बिइमखु । थज्याःगु अनेक अपहेलना दुःख पीडा अले मानसिक व शारीरिक यातना सहयानाः वं हे थःगु जीवनया घःचाः तुइकाच्वन ।
छन्हु अन हे त्वाःया स्वदँ प्यदँ दुम्ह मचा चुकय् म्हित वयाच्वंबले किमाइ अजिं व मचायात काचाक्क बुया हइ हेरा जि छय् जि पुता धकाः थः छय् भाःपियाः चुप्पा नल । बुरिया ग्यानापुसे च्वंगु रुप खनाः मचा ग्यालेबुया चिल्लाय दनाः ख्वल । मचा ख्वःगु सः तायेवं सकलें ब्वाँय् वया स्वःवल । बुरिं मचाया हि त्वनाः स्यायेत्यन धकाः किमाइ अजियात सकसिनं दायेफक्व दाल । अप्पां कयेकल । अज्याःगु सास्ती यातं नं सुनां नं छुं धायेगु आँट मयाः । बुरियात सुनां नं वास्ता मयाः । म्ह छम्हं हि भःभः वयाच्वन । ख्वाः वंचुसे मनावल । आः धाःसा वयागु रुप झन ग्यानापुसे हित्वं द्यः थें च्वन । व खनाः जि थारा न्हुल । वयागु दशा खना जिं सहः याये मफुत । वयागु न्ह्यःने मनूत म्वः म्वः स्ववन बुरी तसकं ग्याकाः चिल्लाय् दनाः हाल—“जिं छुं मयाना, जिं सुयागुं हि मत्वना, जितः दायेमते, जितः दायेमते बिन्ति ।” तर बुरीयात सुनां बचे यायेगु आँट मया । बरु अखतं सकस्या वयात दाया थुकलं बिया वन । बुरी बेहोश जुइवं तिनि त्वतल । चच्छि लँय् हे चातुवाना च्वन । सुना वास्ता मया । छुं दिं लिपा बुरी सित ।
थ्व खँ सिइवं सकलें लय्लय्ताल । मानौं आवंनिसें अन त्वालय् सुयातं छुं जुइमखुत । दक्व फुक्वं निरोगी जुइगु जुल । अन दुर्घटना धइगु गुबलें जुइमखुत । व बुरीया मृत्युइ ख्वबि हायेकूपिं सुं मदु । तर छाय् थें मस्यू जिगु मिखां धाःसा मदिक्क ख्वबि बाः वयाच्वन । अज्याम्ह बुरीयात माया व दया मतसे दाःगु खना जित थ्व समाज खनाः घृणा जुयावल । अज्याःम्ह दुःखी, असहाय, विधुवा बुरियात सास्ती यानाः दुःख बियाः इमित आखिर छु दत ?
 मिखां हाःगु ख्वबि च्वतुक्क हुयाः उबले जिं छगू उह कया । किमाइ अजिया स्याःचालय् जिं मलम तयेमफुत । तर जिं ल्वगि, दुःखी, असहाय व विधुवातय्गु स्याःचालय् अवश्य मलम तये, इमिगु सेवा याये । अन्धविश्वाया खिउँगु थासय् जः ज्वनाः न्ह्याःवने । थ्व हे उहः ज्वनाः जि न्ह्यांवना । छेँय् जःपिन्सं मिसा जातयात पिने आखब्वंके छ्वये मखु । बरु ईहिपा याना बिइगु धका गंक गंक जि डाक्टर जुइ धका अमेरिकाय् वना ब्वं वना । जि डाक्टर जुयाः ल्वगितय्गु सेवा यानाच्वना । तर थौं अस्पतालय् व मिसाया ग्यानापुसे च्वंगु सीम्हय् जिं किमाइ अजियात खनाच्वना । अझं थ्व समाजय् अन्धविश्वासं हा कयाच्वंगु खनाः जिं झसुका तया ।
बाखं दबू ११३४ कछला, दँ ५, ल्याः १०                     














बोक्सी
— “हेल्लो  डाक्टर सुशिला खः ला ?” फोन ल्ह्वनेवं धयाहल ।
— “खः जि डाक्टर सुशिला हे न्वंवानाच्वना ।”
— “डाक्टर सुशिला छगू इमर्जेन्सी केस वल । छि याकनं थन अस्पतालय् झायेमाल
— “आः ला जिगु ड्यूटी मखु , छाय् फोन यानागु ?”
— “खः छिगु ड्यूटी मखु । डाक्टर दिपेश मझाःनि । वय्कः थौं भतिचा लिबाइ धकाः फोन यानाहल । उकिं छितः फोन यानागु । याकनं झासँ । गाडि छ्वयाहये ।”
— “जीउ हस् ।” फोन दिकाः । थःगु ड्यूटी सिधयाः नं याउँक च्वने मदुगु डाक्टर पेशा खनाः छकः जि हीमीचाल । तर अथेसां जिं थःगु कर्तव्य ल्वःमंके मज्यु । ल्वगितय्गु सेवा यायेगु हे जिगु धर्म खः । थज्याःगु हे खँ मतिइ लुइकाः दना, काचाकाचां तयार जुया । पलख लिपा हे अस्पतालया गाडिं हर्न न्यायेकल । जि गाडिइ च्वनाः अस्पतालपाखे ब्वाँय् वना । इमेर्जेन्सी वार्डया छगू बेडय् छम्ह मिसा तयातल । वयात खनेवं जिगु म्हं हे चिंक मिन । अथे ला पेसेन्ट स्वयेगु धइगु डाक्टरया निंतिं न्हू खँ मखु । अथेसां जितः व मिसा खनेवं छु छु जू थें म्हं हे वाईया वल । जिं सिस्टरयाके न्यना, “छाय् छु जूम्ह थ्व ?”
— “म्याम् थ्व मिसायात बोक्सी धकाः छेँ जःपिंसं दायाः सास्ती याःगु हँ । अले मिं पुका दामे याःगु हँ ।”
खँ न्यन्यं हे तमं म्ह छम्हं क्वानावल । वयागु रुप ग्यानापुसे च्वनेधुंकल । वयागु म्हं स्वये बलेला दँ दँ न्ह्योनिसें वयात द्यांलाका सास्ती जक याना तःगु थें च्वं । छाय्धाःसा वयागु म्हेय् क्वँय् व छ्यंगु छबः सिवाय् मदु । मिसा स्वयेबलेला उलि वर्ष दुम्ह थें नं मच्वं । ख्वाः छपातं हि बाः वयाच्वन । म्ह छम्हं वँचुसे मिं पुकातःगु दाम, सँ नं चाकातःगु दु । हरे ! निर्दोष मिसायात बोक्सीया आरोपय् अज्याःगु सास्ती याःपिंत नं अथेहे सास्ती यायेमास्ति वल जितः । काचाकाचां ट्रिटमेन्ट शुरु याना । वासः यानाच्वच्वं हे व मिसां थःगु अन्तिम सासः ल्हात ।
हाकनं छक्वः थौं जिं बोक्सीया आरोपय् छगू भयानक मृत्यु जूगु थ्व मिखां स्वयेमाल । जिगु मिखाय् ख्वबि ल्यें लयें पुयावल । मिखां छुं मखना बुलुसे च्वनावल । मिखा छकः तिस्सिना । मिसाया डेड बडी छकः स्वया । व मिसाया ख्वालय् किमाइ अजिया ख्वाः लुयावल । गुम्हेसित नं थथे हे बोक्सी धकाः दायेफक्व दायाः स्यानाछ्वःगु खः ।
थौं स्वयां नीदँ नीन्यादँ न्ह्यःया खँ खः । जिमिथाय् त्वालय् किमाइ धाइम्ह बुरी छम्ह दु । व बुरियात दक्वसिनं बोक्सी धकाः धाइगु । वयागु न्ह्यःने सुं नं वनीमखु । वलिसे बांलाक व्यवहार नं मयाः । बुरिया दुःखय् सुनां नं साथ मब्यू । अःखवतं बोक्सी धकाः समाजं बहिष्कार यानातल । अथेसां व बुरिं सह यानाः थःगु जीवन न्ह्याकाच्वन । अन त्वालय् न्ह्याम्हेसितं न्ह्यागु ल्वचं कःसां व हे बुरियात पाः याइगु । न्ह्याग्गु दुर्घटना जूसां वयात हे पाः यायेधुंकी । छन्हु जिमि तःमांया म्ह्याय् नं यक्व आलुबखडा नःगुलिं झाराबान्ता जुल । मस्यु गन खः क्यंवंबलय् बोक्सीतय्सं यानातःगु धकाः धयाहल खनि अले ला तःमां किमाइ बुरिलिसे ल्वाःवन । सँ ज्वनाः दायावल । स्वन्हु लिपा तःमांया म्ह्याय्यात अस्पतालय् यंकाः वासः याकल अले तिनि क्वलात । आखुबखडा नयाः झाराबान्ता जूगु धका स्यूसां व हे बुरियात पाःयाःगु खनाः जि तसकं अजू चाल । दक्वसियां व किमाइ बोक्सी दुथाय् वनेमते धाइगु । वयात न्वंतुइमते व बोक्सी हि त्वनाः स्याइ धकाः धाइगु । थज्याःगु खँ न्यनाः जि तसकं अजूचाइगु । न्ह्याम्हेसियां न्ह्यागु पाःयाःसां सास्ती याःसां वं छुं प्रतिकार याइमखु । खालि ग्यानाः ख्वयाच्वनी । अज्याःम्ह बुरिं सुयातं छु यायेफइ ?
च्यय्दँ च्यय्छदँ दुम्ह बुरिं छु हि त्वनी । यदि वं दक्वसियागु हि त्वनाजुइम्ह जूसा धुसि लुयाः उखेंथुखें मफु मफु फ्वनाः नयेमाली हे मखु जुइ । हानं वयात थन हे त्वालय् च्वंपिंसं ला सुनां नं छुं बिइमखु । उकिं व तापाक्कं फ्वना हयाः नइ । धुसी लुयाः देगलय् च्वनाः देके वइपिंके फ्वनाच्वनी । गुबलये हे क्वाक्क छसा नयेमखं । न त प्वाः जायेक हे नयेखं । बरु दक्वसियागु सरा, ब्वः व अपहेलना नयाः च्वन व बुरिं । हरे ! वयागु दशा खनाः जितः तसकं माया वं । तर छु याये उबलये जिं छु हे यायेफु धका ? अझ ला किमाइ अजिं बोक्सी विद्या सयेकेत थः भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूम्ह धकाः धयातल । थ्व खँ जिं छतिं हे पत्याः यायेमफु । सुं नं मांम्हं थः काय्या बलि गथे बिइफइ ? छम्ह मिसां स्वम्हेसियागु बलि गथे बिल ? व याकःचा गथे जुल ? वया परिवार गन वन ? थज्याःगु न्ह्यसः जिगु नुगलय् दासी वइगु । किमाइ अजियात छाय् बोक्सी धाःगु , वं गथे यानाः हि त्वनी ? सुना खन वं मनूया हि त्वनाच्वंगु ? थज्याःगु न्ह्यसःया लिसः मालेत जिं तःकः कुतः याना । तर सुनां नं छुं लिसः बिइमफु ।
छन्हु जिं जिमि अजियाके किमाइ अजिया बारे कुत्तुकुलाः हे न्यना । जिमि अजिं धाःकथं किमाइ अजिया काय् प्वाथय् दुबलय् हे वया भाःत सित खनी । भाःतया छ्यं न्ह्यःम्ह मिसा धकाः माजु बाजुपिंसं प्वाथय् दुम्हेसित पितिना हल हँ । सुं हाःनाः मदुम्ह मिसां उखें थुखं ज्या यानाः मचायात ब्वलंकल । भाःत मदुसां काय्या ख्वाः स्वयाः जीवन न्ह्याकाच्वन । बुरिया काय् तःधिक जुल । वया काय् तसकं बांलाः अले तसकं ज्ञानी । अज्याःम्ह भिंम्ह बांलाःम्ह मिजं जूगुलिं वयात यक्व हे मिस्तय्सं ययेकःवल । उकिइ मध्ये भीमदास साहुया म्ह्याय् ला वयागु मतिनाय् थुलि दुबित कि इमित सुनां नं फायेमफुत ।
तसकं गरिबम्ह बुरीया छेँय् भीमदास साहुया म्ह्याय् भौमचा जुयाः दुहांवःगुलिं लक्ष्मी हे दुहांवःगु तायेकाः इमिसं थःगु दुःख पीडा ल्वःमंकाः लय्ताल । वं भौयात द्यः थें मानेयाना तल । छुं नं ज्या मयाकुसे थम्हं हे दुःख सियाः ज्या यानाच्वन । छुं दिं ला अथेहे न्ह्याइपुक बित । लिपाा जूलिसे भौमचां माजुयात च्यः थें ब्यवहार यानाहल । न्ह्यागु ज्या याःसां सह मयात । न्ह्याग्गु जूसां माजुयात पाःयाना हल । न्हापा मां व काय्या दथुइ सुख दुःख ब्याकाः मतिना ब्याकाः च्वंगु आः काय्म्हं मांम्हेसित बुलुहुँ ल्वःमंका हल । कलाचं धाःथें जक यानाजुल ।  धनी परिवारं वःम्ह मिसां व गरिब भिखाचा खनाः उसिचाल । अभाव महसुस यानाहल । वयात व छेँय् झ्यारखाना थें च्वनावल । अनं न्ह्याथेयानासां मुक्त जुइत अनेक उपाय मालाच्वन । त्वहःमदु त्वहः तयाः माजुनाप, भाःतनाप ल्वापु यानाहल । अय्नं इमिसं सह यानाच्वन । लिपा भौया मचा बुल । मचा बुलं मचा बिचाः याये मस, माजुं धाःगु नं खँ मन्यं । छवाः लिपा हे मचा मन्त । थुकिया हुनि नं माजुयात हे पाः यानाः थःछेँय् वंम्ह भौ हाकनं व भिखाचा छेँय् लिहां मव हँ ।
भाःतम्हं वना गुलि सःत वनं नं लिहां मवः हँ । अःखवतं अज्याःम्ह बोक्सी दुगु छेँय् नं वइ ला ? जिमि मचायात ला स्यात आः जितः नं स्याइ, वये मखु धकाः ब्वः बियाः बेइज्जत यानाहल । थ्व हे पीरं काय्म्हं नं विष नयाः सित खनी । आः थ्व संसारय् व बुरिया थः धइपिं सुं मन्त । थः याकः काय् मदुगु विरह सहः यायेमफयाः उइँ थें हालीगु, गुबलें ख्वइगु, गुबलें याकःचा इतिइति न्हिलाजुइगु यात । मस्त खनकि जि छय् जि हेरा धकाः बुयाः चुप्पा नः जुइगु यात । थः काय् ज्वःपिं मिजंत खनकि “जि पुता जि काय् छ गन वना च्वना ? छं जितः याकःचा छाय् त्वःतावना ? धका हाली ख्वइ । थज्याःगु मानसिक ल्वचं ग्रस्त जूम्ह बुरीयात भौम्हेसियागु थःछेँय् च्वंपिंसं बोक्सी धकाः धयाहल । वं बोक्सी विद्या सयेकेत थः हे भाःत, काय् व छय्यात भोग ब्यूगु धकाः हल्ला यात । थुकिं यानाः वयागु अवस्था झन् हे बांमलाना वन । अज्याःगु इलय् नं वयात भलसा बिइपिं, ग्वाहालि याइपिं, साथ बिइपिं सुं मदु । अःखवतं समाजं नं वयात हे हाकुतिनाबिल । अले ला त्वालय् न्ह्याम्हं मफुसां छुं नं दुर्घटना जूसां व हे बोक्सीं याःगु धकाः पाः यायेगु यानाहल । उलि जक धयां मगानाः दायेगु सास्ती यायेगु तकं यानाः अनेक दुःख बियाहल ।
भूत, पे्रत, बोक्सी धइगु छगू भ्रम जक खः, थ्व अन्धविश्वास जक खः धकाः धाइपिंसं नं समाजया भयं बुरीयात ग्वाहालि यायेगु कुतः तकं मयाः । थःपिन्त शिक्षित बुद्धिजीवी व समाजसेवी धकाः धाःपिन्सं नं बुरियात न्वमतु । व नापं दक्वं तापाक्क च्वन ।
किमाइ अजिं दक्वसिके बिन्ति बिन्ति याना सकसिगु तुति भ्वपुया ज्या माः वनी तर बुरियात सुनानं ज्या नं मब्यु । बाध्य जुया वं थःगु प्वाः जायेकेत, नयेत, त्वनेत नं तापाक्कं निसें फ्वना नयेमाल । बुरीं देके वइपिंके लँय् जुइपिं लँजुवाःतय्के फ्वनाच्वनी । बोक्सी धकाः धयातःगु स्यूपिंसं ला वयात छुं बिइमखु । थज्याःगु अनेक अपहेलना दुःख पीडा अले मानसिक व शारीरिक यातना सहयानाः वं हे थःगु जीवनया घःचाः तुइकाच्वन ।
छन्हु अन हे त्वाःया स्वदँ प्यदँ दुम्ह मचा चुकय् म्हित वयाच्वंबले किमाइ अजिं व मचायात काचाक्क बुया हइ हेरा जि छय् जि पुता धकाः थः छय् भाःपियाः चुप्पा नल । बुरिया ग्यानापुसे च्वंगु रुप खनाः मचा ग्यालेबुया चिल्लाय दनाः ख्वल । मचा ख्वःगु सः तायेवं सकलें ब्वाँय् वया स्वःवल । बुरिं मचाया हि त्वनाः स्यायेत्यन धकाः किमाइ अजियात सकसिनं दायेफक्व दाल । अप्पां कयेकल । अज्याःगु सास्ती यातं नं सुनां नं छुं धायेगु आँट मयाः । बुरियात सुनां नं वास्ता मयाः । म्ह छम्हं हि भःभः वयाच्वन । ख्वाः वंचुसे मनावल । आः धाःसा वयागु रुप झन ग्यानापुसे हित्वं द्यः थें च्वन । व खनाः जि थारा न्हुल । वयागु दशा खना जिं सहः याये मफुत । वयागु न्ह्यःने मनूत म्वः म्वः स्ववन बुरी तसकं ग्याकाः चिल्लाय् दनाः हाल—“जिं छुं मयाना, जिं सुयागुं हि मत्वना, जितः दायेमते, जितः दायेमते बिन्ति ।” तर बुरीयात सुनां बचे यायेगु आँट मया । बरु अखतं सकस्या वयात दाया थुकलं बिया वन । बुरी बेहोश जुइवं तिनि त्वतल । चच्छि लँय् हे चातुवाना च्वन । सुना वास्ता मया । छुं दिं लिपा बुरी सित ।
थ्व खँ सिइवं सकलें लय्लय्ताल । मानौं आवंनिसें अन त्वालय् सुयातं छुं जुइमखुत । दक्व फुक्वं निरोगी जुइगु जुल । अन दुर्घटना धइगु गुबलें जुइमखुत । व बुरीया मृत्युइ ख्वबि हायेकूपिं सुं मदु । तर छाय् थें मस्यू जिगु मिखां धाःसा मदिक्क ख्वबि बाः वयाच्वन । अज्याम्ह बुरीयात माया व दया मतसे दाःगु खना जित थ्व समाज खनाः घृणा जुयावल । अज्याःम्ह दुःखी, असहाय, विधुवा बुरियात सास्ती यानाः दुःख बियाः इमित आखिर छु दत ?
 मिखां हाःगु ख्वबि च्वतुक्क हुयाः उबले जिं छगू उह कया । किमाइ अजिया स्याःचालय् जिं मलम तयेमफुत । तर जिं ल्वगि, दुःखी, असहाय व विधुवातय्गु स्याःचालय् अवश्य मलम तये, इमिगु सेवा याये । अन्धविश्वाया खिउँगु थासय् जः ज्वनाः न्ह्याःवने । थ्व हे उहः ज्वनाः जि न्ह्यांवना । छेँय् जःपिन्सं मिसा जातयात पिने आखब्वंके छ्वये मखु । बरु ईहिपा याना बिइगु धका गंक गंक जि डाक्टर जुइ धका अमेरिकाय् वना ब्वं वना । जि डाक्टर जुयाः ल्वगितय्गु सेवा यानाच्वना । तर थौं अस्पतालय् व मिसाया ग्यानापुसे च्वंगु सीम्हय् जिं किमाइ अजियात खनाच्वना । अझं थ्व समाजय् अन्धविश्वासं हा कयाच्वंगु खनाः जिं झसुका तया ।
बाखं दबू ११३४ कछला, दँ ५, ल्याः १०