nepal life 2076 3 18

बुंग द्यः सालेगु कि मसालेगु ?

भुखाय् शव्द थः हे ग्यानापु । न त भुखाचं सुयातं स्याइगु खः न थुकें वर्गीय विभेद हे याइ । अथेखःसां मनू नं थःम्हं दय्कूगु संरचनाया कमजोेरी वा थःगु जःखःया प्राकृतिक अवस्थायात वेवास्ता यात कि थ्व शव्द हे काल थें झ्वातां दं वइ । न तःमि धाइ न चीमि, न बुरा न मचा हे थ्वं मृत्युतकं लाका काइ । थुगुसी यःसां मयःसां हरेक मनूतय्सं भुखाय्या चिन्तन यानाच्वंगु दु । गुलिसिनं न्हिथंया जीवन चर्याया नितिं थुकियात कयाः चिन्तन यानाच्वंगु दुसा गुलिसिनं थःगु सर्वय् छेँ आदि धनमाल अले सम्पदाया नितिं । थुज्वःगु हे इलय् दं वःगु दु १२ दँया बुंगद्यःया जात्रा ।

 

यलया बुंगंनिसें यलया नगर क्षेत्र चाःहिकाः हाकनं वुंगय् हे रथय् तयाः वुंगद्यःयात सालाः यंकीगु जात्रा । स्वनिगःया हे दुर्लभ जात्रा । भेगीय रुपं धाय्गु खःसा यलया जात्रा खःसां हनाःच्वंगु ल्याखं येँ, यल अले ख्वपया हे जात्रा । छाय्कि थ्व जात्रा न्ह्याकेत ख्वप लाय्कुलिं पूजा मजुइक जात्रा न्ह्याइमखु । येँ नं लाय्कुया प्रतिनिधित्व यानाः मवय्क रथ (खः) सालीमखु । अथेखःसां थुकियात यलय् जात्रा धाइ । शव्दय् जिगु आपत्ती मदु । थुकथं स्वंगुलिं लोककल्याण याइम्ह थुम्ह द्यः सालाः च्वंच्वं हे वंगु वैशाख १२ गते भुखाय् ब्वल । लोकया कल्याण याइम्ह थुम्ह द्यः थः हे निरीह जुयाः यलया छ्यासिकोटय् धेचुलाच्वंगु दु । थःगु रक्षाया नितिं वःम्ह थुम्ह द्यःयात हनाबना तइपिं स्वनिगःबासी धाःसा थःगु हे रक्षा मजूगु ताय्काः भःभः न्हुयाच्वंगु दु । बुंगद्यःया खः (रथ) हे वेवारिसे अवस्थाय् तयाः ।

थुगु इलय् छुयाय्गु मेगु छगू तःधंगु समस्या ब्वलंगु दु । व खः द्यः सालेगु कि मसालेगु ? 

तर्क १

भुखाय् लां लां तक ब्वयाच्वनीका । अबले तक मसालेगु ला ? 

तर्क २ 

असार २ गते निसें मलमास वइ । थ्व इलय् द्यः मसाल कि गबले सालेगु ?

तर्क ३ 

भुखाय् ब्वय् धुंकाः जक सालेमाः 

तर्क ४

द्यः खतय् तयाः जूसां यात्रा याकेमाः ।

थी थी तर्क थःगु हे थासय् दु । तर्क १ यात कयाः विचाः याय्बले तर्क ला पाय्छि हे खनेदु । खः, गबलेतक भुखाय् ब्वइ अबलेतक मसालेगु खःसा जात्रा क्वचाइ हे मखु । थ्व तर्कयात नालेगु खःसा भुखाय् ब्वःसां जात्रा न्ह्याकेमाल । अझला न्यनेदु छथ्वःसिनं छ्यासिकोटय् द्यः असुरक्षा जुल द्यः साले हे माः धकाः जूगु दु । अझला चीचीधंगु भुखाय् ला गुलि ब्वइ ब्वइ सालीपिन्सं मचाःसा भुखाय् ब्वःगु नाले मज्यू धया जूगु दु । उमिसं अझला सच्छिदँ न्ह्यः नं भुखाय् ब्वयाच्वंगु इलय् द्यः साःगु धकाः दावी याःगु दु ।

थुगु दावीयात बः काय्गु खःसा मेगु छगू नं दावी थन न्ह्यथने भिं ताय्काः । व खः नेसं १००६ बैशाख कृष्ण प्रतिपदां बुंगद्यः सालाः च्वंगु इलय् भुखाय् ब्वल । भुखाय् ब्वःगु इलय् सालाः च्वंपिन्सं मचाः । तर मेपिन्सं चाः । तत्काल राणा प्रधानमन्त्री वीर शम्सेरं द्यः सालेमते धकाः पंके छ्वल । प्यन्हु तक शान्ति स्वस्ति यानाः हाकनं द्यः साल  (रत्नराज वज्राचार्य ः वुंगःद्यःया रथयात्राया खँ । पौ ५७–५८) । 

खय्तला उगु भुखाय् नेपाःया भुखाय्या इतिहासय् च्वःगु मदु । थ्व ल्याखं व भुखाय् चीधंगु हे जुइमाः । तर चीधंगु जुइमाः वा तःधंगु भुखाय् ला भुखाय् हे खः परम्परा कथं द्यः प्यन्हुतक साले मज्यू धकाः सालेगु ज्या दिकल हे । आः थुगुसी छु याय्गु ? न्ह्यसः थ्व हे खः । 

भुखाय् ब्वय् धुंकाः प्यन्हुतक पूजा तकं याय्मज्यू, मानस पूजां ज्या क्वचाय्के माः धइगु शास्त्रीय मान्यतायात छाय् हाचां गायाः छथ्वः मनूत लय्लय् तायाः द्यः सालेमाः धयाजूगु खः जिं व्यक्तिगत रुपं थुइके मफुनि । जबरजस्ती सालेगु खःसा मनूया नितिं संस्कृति कि संस्कृतिया नितिं मनू ? न्ह्यसः ब्वलनी । उकिं तर्क ३ भुखाय् ब्वय् ब्यातकि जक द्यः सालेमाः हे पाय्छि खनेदु । अझला छथाय् थथे धयातःगु दु 

भूकम्पे च समुत्पन्ने त्र्यहमेव तु वर्जयैत् ।। (भुखाय् ब्वःसा दक्वं ज्या स्वन्हुतक याय् मते)

तर्क २ पाखे मिखा ब्वय्बलय् असार २ गते निसें मलमास वइ । लच्छितक द्यः साले मज्यू । छ्यासिकोटय् द्यःया सुरक्षा याय्फइमखु । सतही रुपं थ्व खँ खः । तर छु बुंगद्यः सालेगु थबले ज्यु व अबले मज्यू धकाः नियम दय्काःतःगु दु ला ? मलमासं साले मते धकाः च्वयातःगु दु ला? यदि दुसा प्रमाण न्ह्यःने तय्माः । गनतक शास्त्रीय खँ ल्हाय्गु खःसा मलमासं भाकलया ज्या जक याइमखु । नियमित ज्या दक्वं याइ । आः मलमासं सालेमज्यू धयागु खँ आत्मरति जक बाहेक मेगु छु धाय्गु ? थ्व हे झ्वलय् २०६७ बैशाख २ गते निसें ३१ गते तक मलमास क्यन । छु अबले ख्वपया विस्काः जात्रा मलमास वल धकाः दिकूगु दुला ? तर, उगु इलय् बुंगद्यःयात साले मज्यू धकाः लच्छितक पुच्वः दथ्वी हे दिका तल । गुकियात कयाः लिपा जिल्ला प्रशासन कार्यालयय् उजुरी याःगु इलय् गुठी संस्थानं गल्ती याय् लात धकाः स्वीकार याःगु खँ गोरखापत्रय् पिदंगु दु । थ्व ल्याखं बुंगद्यः साले हथाय् चाय् हथाय् जूगु खःला ?

मेगु छगू तर्क नं न्ह्यःने वःगु दु बुंगद्यः आः यलया नगर लागाय् साले फइमखु । दक्वथासय् तू नकातःगु दु । खतय् तयाः जात्रा याय्माः । थुकियात छथ्वःसिनं समर्थन यानाच्वंगु दु । मेथ्वः विरोधय् । विरोध याइपिन्सं छेँ स्यंसा स्यन का । द्यः सालां त्वःते माः । द्यः सालेमाःगु नं खतय् तयां जीला ? सामान्य रुपं स्वय्गु खःसा थुगु तर्क अब्बल हे धाय्माः । यक्वसिया मनय् वंगु नं खइ द्यः सालेमाःगु नं खतय् तयाः जात्रा यानाः थुकिया महत्व हे म्हो जुइ  धइगु । तर थन थाय्लाक्क मधाःसें मगाःगु छु धाःसा बुंगद्यः खतय् तयाः जात्रा क्वचाय्कूगु मदुला? 

इतिहास छकः प्वलाः स्वय्गु खःसा नेसं ७७४ य् बुंगद्यःया १२ दँ या जात्राय् थी थी व्यवधान वल धकाः खतय् तयाः जात्रा यात । थ्व खँ डानियल राइटं हिस्टोरी अफ नेपाल (सन् १८७७) सफुया पौ २४०–२४१ य् न्ह्यथनातःगु दु । अथेहे विक्रम संवत १९९० माघ २ या तःभुखाय् वया धेचूगु वा भ्वरीखाःगु छेँ तत्काल दय्के मफयाः  तू नकातःगुलिं विक्रम संवत १९९१ असोज ६ खुन्हु येँयाःया झ्वलय् क्वःने याः धकाः कुमारी, गणेश व भेलुया खः सालेगु दिकल । अथेहे असोज ७ गते थःने याः व १० गते या नानिचा याः नं खः सालेगु मयाः । बरु खतय् तयाः याः न्याय्कल । थुगु तथ्यं नं स्पष्ट याः जनतायात मानसिक, धार्मिक व भौतिक रुपं रक्षायाइ धयातःगु थुजाःगु जात्रा जनधन हे क्षति जुइक तू तयातःगु छेँ जवरजस्ती हे पियाः धर्म, संस्कृति व सभ्यताप्रति नुगः क्वसाःपिन्त हे विचल्ली याना जात्रा याय्गु गुलितक पाय्छि ? च्वय् न्ह्यथना थें मनूया नितिं संस्कृति खः कि संस्कृतिया नितिं मनू? यदि मनूया नितिं खःसा भुखाय् ब्वइगु ई तक पी फुकि मफु धइगु न्ह्यसः ब्वलनी । साले हे माः धइगु आम मनूतय्गु धारणा हाकनं छकः त्वाः दली । मखु धइगु खःसा जात्राया नितिं जक जात्रा न्याय्काः भुखाचं पीडिततय्त हाकनं छकः दुगः क्वेँय् त्वःधुक्क पीडा बीगु ज्या जक जुइ ।