prabhu baink new

पहिचानया आन्दोलन मधेशया ब्वहलय्

– निश्चल

नेवाःतसें आन्दोलन मयायेकं नेपालय् गुगुंकथं ह्यूपाः वइमखु धइगु मान्यता नेपालय् स्थापित जुयाच्वंगु दु । येँ देय् हे राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र जुयाच्वंगुलिं नं थ्व खँ स्वाभाविक जूगु खः । थुकी २५० दँ न्ह्यःनिसें हे दमनय् लानाच्वंगु हुनिं नेवाःतय्गु सत्ताविरोधी मानसिकतां नं ज्या यात । २००७ सालय् जुजु त्रिभुवनयात देसय् दुकायेमाः धकाः सतकय् कुहां वःपिं नं नेवाःत हे अले २०४६ सालय् पंचायती व्यवस्था लहिनातःम्ह जुजु वीरेन्द्रया विरोधय् आन्दोलनय् कुहां वःपिं नं नेवाःत हे । थ्व ला आम रुपय् नेवाःत कुहां वःगु जुल । थ्व बाहेक प्यम्ह शहीद, सर्वोच्च नेता गणेशमान सिंह, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीया संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठयात स्वयेगु खःसा नेतृत्वय् नं नेवाःत हे न्ह्यःने लानाच्वन । 

तर २०४६ साललिपा नेवाःत राजनीतिक रुपं व अझ आन्दोलनया ख्यलं बुलुहुँ तापनावंगु खनेदु । ताःईतकया आर्दश, त्याग व बलिदानकथं उपलब्धि छुं मजूगु खनाः हे छगूकथंया निराशावादी सोच व भावना विकसित जूगु खनेदु । 

२०६२/६३ या आन्दोलनय् नेवाःत कुहां मवः धकाः ला हल्ला हे न्यंकल । अले थुगु आन्दोलनय् नेवाःत क्वकायेगु निंतिं नेवाः न्ह्यलुवापिं थःगु हे ब्यानर ज्वनाः सहभागिता क्यं वनेमाल । असं, वंघः, थाय्मरुलिसें दुनेया शहरय् नं नेवाःतसें थःपिनिगु पहलय् आन्दोलन न्ह्याकूगु जूसां थुगु थाय् सहायक जुल, ग्वंगःबुँ व कलंकी चक्रपथ थुज्वःगु थाय् हे निर्णायक जुयाबिल । 

२०६२/६३ या आन्दोलनया सफलतालिपा सत्ता सीदयेक हे खँय् बम्र्हूतय्गु ल्हाःतय् लाःगु खनेदत धाःसा उकिया विरुद्ध बागी शक्तिया रुपय् धाःसा मधेश खनेदत । मधेसया आन्दोलनं हे नेपालय् संघीयताय् वनेगु निर्णय दलतसें कायेमाल, मधेशवादी धाःगु ब्यागलं छगू शक्तिया रुपय् स्थापित जुल । 

नेपाःया राजनीतिक समीकरण काइबलय् न्हापा जुजु, कांग्रेस व वामपन्थी धाइगु । २०६२/६३ लिपा जुजु मदयेकाः कांग्रेस, एमाले व माओवादी नापं स्वंगू दलया हालिम्वाःलि व समीकरण, जोडघटाउ खनेदत । संविधानसभाय् प्यंगूगु शक्तिया रुपय् खनेदुसां मधेसवादीयात छगू शक्तिया रुपय् नालाकायेगु ज्या धाःसा छुं ई लिपा तिनि जुल । अथे खःसां न्हापां कांग्रेसं अले एमालें मधेशवादीयात नं छगू शक्तिया रुपय् मान्यता बिल । राज्य पुनर्संरचना आयोग दयेकाः संघीयतायात थःगु पक्षय् हयेगु गुगु कुतः जूगु खः व थ्वहे शक्तियात स्वीकार याःगुलिं असफल जुल । कांग्रेस, एमाले व माओवादी जक जूगु खःसा माओवादीयात अल्पमतय् लाकाः आयोगं राज्य पुनर्संरचना आयोगया १४ गू प्रदेशया प्रस्तावयात फातापुइकाः थःगु पहःया प्रस्ताव दयेके धुंकीगु खइ । थुगु अवस्था मवःगु नं मधेशवादीतसें थःपिन्त नं छगू शक्तिया लागि स्वीकार याकेगु ज्या यायेगुली सफल जूगुलिं हे खः ।

वास्तवय् नेपालय् संघीयताया विषययात दुने थ्यंक दुवाला स्वयेगु खःसा थ्व मधेशवादी शक्तितय्गु बलं हे न्ह्यानाच्वंगु खनेदु धाःसा मधेसं हे थ्व खँया छिनोफानो जुइगु खनेदु । 

थ्वहे हुनिं यानाः संघीयताया विषयस विदेशीतय्गु स्वार्थ दु धकाः नं पहिचानविरोधीतसें व्यापक प्रचार यानाजूगु दु । तर जानकारी राजनीतिक विश्लेषकतसें धाःसा नेपालय् आः संविधानसभां गुकथंया संघीयता हइ धइगुखँ महत्वपूर्ण मखये धुंकूगु खँ धाःगु दु । तराईलय् सिके राउतं तप्यंक हे खनेदये धुंकूगु दु धाःसा पूर्वय् नं बृहत् लिम्बुवानया पक्षय् जनमत तयार यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । उपेन्द्र यादव व राजेन्द्र महतोपिं कांग्रेस व एमाले बहुतं संविधान हःसा एमाओवादीनाप सहमति यानाः संविधान हःसां मधेसय् भड्के जुयाच्वंगु भावनायात कःघाये हे मफइगु पक्का जूगुलिं संविधानया विरोध यानाः मधेशवादी आन्दोलन तच्वयेकेगु व वहे आन्दोलनयात थःगु राजनीतिक आधार दयेकेगु निष्कर्षय् थ्यनेधुंकूगु खँ नं चर्चाय् वयाच्वंगु दु । संविधान दयेकेगु ज्या गुलि लिपा लाइ ध्रुवीकरण उतिकं हे तच्वयावनी । इमिु अध्ययनकथं संविधानया खँय् आःतकं नं ठोस निर्णय मजूनिगुलिं आन्दोलन यायेत लँपु मदयाच्वंगु खः । 

थुकथं नेपालय् आः वइगु संविधानं नं द्वन्द्वया समाधान याये मफइगु प्रायः निश्चित खनेदये धुंकल धाःसा थुगु मामलाय् संविधानं गुकथं व गय् यानाः सम्बोधन याइ धइगु खँ धइगु प्रतीक्षाया विषय जूगु दु ।