prabhu baink new

नेवाः राज्य पलिस्थाया लागिं नेवाः मंकाः मोर्चा

ईतिहास

थनिं २४६ दँ न्ह्यः पृथ्वी नारायण शाह त्यात, नेवाःत बुत । बुपिं नेवाःतय् जिउज्यान, भाषा, संस्कृति, थाय्वाय्, धन संपत्ति सकतां शोषण उत्पीडन, दमन व विभेदय् लात ।

बि.संं २०४६ सालं निरंकुश पंचायती शासन क्वःदल । निर्दलीय पंचायती व्यवस्थाया थासय् बहुदलीय प्रजातन्त्र वल । नेवाःतसें थःगु मुक्तिया तःधंगु आशा काःगु खः । सर्वोच्च कमाण्डर गणेशमान सिंहं प्रजातन्त्र वलकि जातीय, भाषिक समस्या फुक्कं ज्यनी धकाः धैदीगु खः । तर सर्वोच्च नेताया वचं पूमवन । नेवाःत निराश जुइमाल । नेवाःतय् नितिं प्रजातन्त्र मवल । हाकनं वहे छगू भाषा छगू भेषया नीति हे न्ह्यात । बहुदलीय शासकतसें नेपालभाषा व नेवाःतय्त जुयाच्वंगु दमनयात निरन्तरता बिल । नेवाःतय्त जुयाच्वंगु शोषण, दमन, उत्पीडन व विभेद म्हो जुइगु पलेसा झं झं तच्वयाः वन । नेवाःतय् नितिं प्रजातन्त्र मखु क्षेत्रीय जुजुया थासय् खय्–वर्मु जुजु वःथें जक जुल । वहे मुलु वहे सुका । थुलिजक मखु खँय्–वर्मु जुजुपिंसं विना योजना, विना पूर्वाधार लाक्को पाक्को ढंगं पचासौं लाख पिनेयापिं मनूत नेवाःतय् आदिभूमि स्वनिगलय् स्वचाके हल । खँय्–वर्मु जुजुपिं स्वनिगः, स्वनिगःबासी, थनया आदिवासी नेवाःत प्रति तच्वकं गैर जिम्मेबार जुयाः पिहां वल । स्वनिगलय् आप्रवासनया भयावह समस्या पिहांवल ।

आप्रवासन

स्वनिगः नेपाःया दक्कले बांलागु उर्वर भूमि खः । उर्वर भूमिया संरक्षण याय्गु भाला सरकारया जुइ । तर संरक्षण मखु उयिततष्लन जुल । स्वःस्वःथाय् कंक्रितया ततःजाःगु छें जुल । यचू पिचू वास्ता मन्त । बागमती, विष्णुमती दक्को कुरुप ध्वग्गी नवःगु फोहर धः जुल । स्वनिगः छगुलिं साःगाःथें जुल । छाति चकंकाः याउंक सासः ल्हाय्गु खुल्ला चकंगु थाय् छकूनं लुइके थाकुल । 

चाःन्हिं लःहायाः च्वनीगु लुँहिति, लोहंहिति, फुक्कं सुनावन । छेँय् छेँय् लः हायाच्वंगु हितिनं लः महाल । लःया हाहाकार जुल ।

आदिवासी नेवाःतय् लजगा मन्त । थः च्वनाच्वंगु कोथाय् जूसां बालंतयाः निगः प्यंगः आम्दानी याये धकाः स्वःपिन्त, छखें बालं च्वनावंपिंसं ख्यायेगु, दायेगु याना हलसा, मेखें सरकारं बालं तयातःगुया तबह पूमवःसा कडा कारवाही यायेगु धम्कि बियाहल ।

चान्हिं यवले यत्थाय् वने ज्यूगु स्वनिगः न्हिनय् हे याउंक पिहांवने मन्त । स्वनिगः अपराधीतय्गु केन्द्र जुल । शान्ति सुरक्षा मन्त । 

तच्वःगु आप्रवासनया लिसे लिसें मोटर, मोटर साइकल, बस आदि अनियन्त्रित कथं दुत हयाबिल । न्हापा तबालाथें च्वंगु लँत फुक्क चिबाला जुयावन । 

स्वःस्वःथाय् जाम जुल । अनियन्त्रित, अव्यवस्थित, अराजक, आप्रवासन नियन्त्रण यायेगु पलेसा अःखःतं जामया वासःयायेगु नामय् सलंसःदँ निसें च्वनाच्वंपिं स्वबासी स्वनिगः वासीपिनि छे चाँचाँ बुल्डोजर हयाः थुनाविल । थः नागरिकया धनसम्पति, जिउज्यानया रक्षक सरकार थःहे भक्षक जुयाविल । थुकियात हे शहरी विकाश धाल, प्रजातन्त्र धाल ।

न्हय्गू न्हय्गू मछिं विश्व सम्पदा धस्वानाच्वंगु स्वनिगःयात छुंनं कथंया बामलाःगु लिच्वः लाकेमवीगु भाला सरकारया खः । सरकार थःगु कर्तव्य पाखें च्यूत जुल । खँय्–वर्मु जुजुपिनि लागिं विश्व सम्पदा माकःया ल्हाःतय् फोंसिथें जुल ।

ब्राम्हणवादी सरकार

स्वनिगः नेवाःतय् आदिभूमि खः । थन छुुंनं ततःधंगु ज्याखँ यायेत आदिवासी नेवाःतय् प्रतिनिधिमूलक संस्थानाप सहलह यायेमाः । थ्व बाध्यकारी कानून खः । सरकारं पालना यायेहेमाः । स्वनिगःया प्राथमिकता छु खः क्वःछिगु अधिकार आदिवासी नेवाःतय्गु खः । आदिवासी अधिकार धैगु नेवाःतय्गु प्रजातान्त्रिक अधिकार खः । खँय्–वर्मु जुजुपिंसं प्रजातन्त्रया नामय् आदिवासी नेवाः विरोधी साम्प्रदायिक, जातिबादी, प्रजातन्त्र विरोधी वर्मुवादी नीति नालाच्वंगु दु । देय् छगुलिं एकल जातीय, एकल भाषिक शासन न्ह्याका च्वंपिं छट्टु धोंचातसें थःगु म्हसीका दुगु प्रदेश माग याना च्वंपिं आदिवासी , जनजाति, मस्र्या जनतायात अःखततुं एकल जातीय राज्य माल धाईपिं, जातीय ल्वापु पिथनिपि,ं देय् कुचा थलिपिं विखण्डनवादी धैगु द्वपं वियाच्वंगु दु ।

न्हय्प्यदँ (७४ दँ)या त्याग तपस्या

वि.सं. १९९७ सालं गंगालाल शहिद जुल । थ्व ल्याखं नेवाःत निरंकुश शासन विरुद्ध दनावःगु थनिं ७४ दँ दत । निरंकुश राणा शासन विरुद्ध जक मखु निरंकुश पंचायती शासन विरुद्धनं दक्कलय् न्ह्यःने च्वनाः साहसपूर्वक संघर्ष याःपिं नेवाःत हे खः । निरंकुश राणा शासन क्वःदल, पंचायती शासन क्वःदल । तर नेवाःतय्त जुयाच्वंगु शोषण उत्पीडन, दमन व विभेद क्वःमदल । नेवाःतसें थःपिनि छेँ छेंजः मधासें थःथःगु पार्टीप्रति ईमान्दार, बफादार जुयाः सिनाःसिनाः ज्या यानाच्वंगु थनिं ७४ दँ त । ७४ दँ तक याःगु त्याग, तपस्याया फल छु दतले ? नेपालभाषा आर्यघाटय् ग्वारातुइका विल । स्वनिगलय् पिनेयापिं आप्रवासितसें जायेका विल । नेवाःत थःगु आदिभूमि क्वःया बथानय् याकःचा ब्वःथें जुल । नेवाःतय्त थःगु लजगाः पाखें थःगु भूमिपाखें विस्थापित यानाविल । शासन प्रशासनया ख्यलं विस्थापित यानाविल । स्वर्ग समान स्वनिगः नरकय् रुपान्तरण यानाविल ।

नेपाःया ततःधंगु राजनैतिक दलपाखें नेवाः मुक्ति संभव मजुल । आः नेवाःत थःगुहे तुतिं चुयाः दनेमाःगु खनेदु । नेवाःतय् मुक्तिदाता नेवाःत थःपिंहे जुइमाःगु खनेदु । नेवाः मुक्ति मोर्चा दयेकेमाःगु जुल । 

संघीयता

नेपाःथें जाःगु थीथी जाति भाषा दुगु देसय् एकात्मक व्यवस्था मखु संघीय व्यवस्था माः । एकात्मक व्यवस्था न्ह्यानाच्वंगु २४६ दँ दत । देय् विकास मजुल । एकात्मक व्यवस्था असफल जुल । देय् विकासया नितिं शान्ति माः । शान्तिया लागिं जातीय, भाषिक सम्मान व समानता माः । जातीय, भाषिक म्हसीका दैगु प्रदेश माः । खँय्–वर्मु जुजुपिसं धाःसा जातीय भाषिक म्हसीका दैगु प्रदेशया तच्वतं विरोध याना च्वंगु दु । थौंतक न्ह्यानाच्वंगु एकःति शासन क्वःदैन धैथें छटपट् जुयाच्वन । आदिवासी, जनजाति, मस्र्या जनतायात हाथ्या वियाच्वंगु दु । जिपिं पृथ्वीनारायण शाहया उत्तराधिकारी खः । थ्व देशय् जिपिं खँय–वर्मुतय् एकल जातीय, एकल भाषिक शासन हे न्ह्यानाच्वनी । तागत दःसा आन्दोलन यानाक्यँ । 

नेवाः संरक्षण

नेपालभाषा व नेवाः संरक्षणया नितिं नेवाः लागाय् नेवाःतय्गु थःगु हे शासन नेवाः स्वशासन माः । नेवाः मोर्चां थःगु त्वालय् गामय् नेवाः स्वशासनया अभ्यास न्ह्याकेमाःगु खनेदु ।

ग्वाहालि

मोर्चां थः दुजःपिन्त बिचाः याय्गु, फुगु ग्वाहालि यायेगु जुइमाः । दुजःपिनि दथुइ थवंथवय् ग्वहालिया संस्कार ब्वलंकेगु जुइमाः । लजगाः मदुपिं दुजःपिन्त लजगाः चूलाकेत फुगु ग्वहालि यायेगु । मोर्चां त्वालय् च्वंपिं नेवाःतय् समस्या ज्यंकेतनं फुगु ग्वहालि यायेगु जुइमाः ।

सामाजिक सुधार

सामाजिक विधि व्यवहार चीधंक म्हंचायेक यायेत, अनावश्यक परम्परा त्वःताछ्वेत मोर्चां हःपाः बीगु जुइमाः । थजात क्वजातया विभेद न्हंकेगु जुइमाः ।

संघर्ष समिति

संविधानय् नेवाः प्रदेश सुनिश्चित याकेत नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिं त्यानु मचासें निरन्तर संघर्ष यानावैच्वंगु दु । नेवाः मोर्चां संघर्ष समितियात हःपाःबीगु, तिबः बीगु, ग्वाहालि यायेगु जुइमाः ।

राष्ट्रिय स्वाधिनता

नेवाः मुक्तिया खँ देय्या मुक्तिनापं स्वानाच्वंगु दु । देय् स्वाधीन मजुल धाःसा नेवाःतनं मुक्त जुइ मखु । नेवाः मुक्तिया लागिं स्वाधीन नेपाः अनिवार्य जू । मोर्चा राष्ट्रिय स्वाधीनताया नितिं ज्या यायेगु जुइमाः । राष्ट्रिय स्वाधीनताया नितिं ज्या याना च्वंपिं नापं जाना ज्या यायेगु जुइमाः ।

आदिवासी जनजाति

नेवाः मुक्ति आन्दोलन आदिवासी जनजाति व मस्र्या आन्दोलनया छब्व खः । नेवाःत याकःचां जक स्वशासन, स्वायत्त प्रदेश काये फैमखु । नेवाः मोर्चां आदिवासी जनजाति व मस्र्या आन्दोलन नापं मंका मोर्चा दयेकाः वनेगु आवश्यकता दु । 

वर्ग संघर्ष

कम्युनिष्टतसें जाति भाषाया खँ ल्हाये मज्यू । वर्ग संघर्षया खँ ल्हायेमाः । शोषक व शोषित वर्गया खँ ल्हायेमाः । नेवाः, तामाङ, राई, लिम्बुया खँ ल्हायेगु मखु, संकुचित सम्प्रदायिक खँ ल्हायेगु मखु, सर्वहारा अन्तर्राष्ट्रबादया खँ ल्हाय्माः धकाः प्रशिक्षण बीगु चलन दु । थ्व गैर कम्युनिष्ट विचाः खः, गलत खः । नेवाःतय्गु जाति, भाषा, संस्कृति, धर्मजक मखु थाय्वाय्नापं शोषण उत्पीडनय् लानाच्वंगु दु । मुक्कं नेवाः समुदाय शोषित वर्ग खः । शोषणं मुक्त जुइगु शोषित वर्गया अधिकार खःसा, मुक्त यायेगु कम्युनिष्टतय्गु कर्तव्य खः । थःत कम्युनिष्ट धाइपिंसं नेवाःमुक्ति आन्दोलनयात तिबः बीमाः, नेतृत्व बीमाः । नेपाली क्रान्तिया थ्व छगू महत्वपूर्ण ज्या खः ।

हलिं हिलेज्या

मोर्चां यायेमाःगु ज्यात दुजःपिं थःपिं दसू जुयाः यायेमाल । हलिं हिलेज्या न्हापां थःगु पुचलं थःगु त्वालं न्ह्याकेमाल । दसूया नितिं नेपालभाषा संरक्षणया खँ काये । न्हापां थःगु पुचलय्, थःगु छेँ दुने नेवाःभासं खँ ल्हायेगु यायेमाल । थःथितिपिं नाप, त्वालय् च्वंपिं नाप नेवाः भासं खँल्हायेमाल । थःगु त्वालय् च्वंगु दक्को ब्वनेकुथिसं नेपालभाषा अनिवार्य ब्वंकेगु व्यवस्था याकेमाल । त्वालय्च्वंगु प्रशासनिक ज्याकुथिया मू भाय् नेपालभाषा जुइमाल ।

मोर्चा दयेकेज्या

न्हापा झीसं नेवाः खलः पुचःया मोर्चात आपालं दय्के धुन । नेपालभाषा मंकाः खलः, नेवा देय् दवू, स्वशासनया नितिं नेवाः गणतान्त्रिक मोर्चा, नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समिति । खलः पुचःया मोर्चा दयेके अःपु, न्ह्याके थाकु । तीन तिकः महाः बिकः जुइयः । उकिसं नेपाली कांग्रेसया नेवाः मोर्चा मदु, एमालें थःपिंसं दय्कातःगु नेवाः मोर्चा भंग यायेधुंकल । गैर राजनैतिक नेवाः खलःपुचःत नेवाः हकहितया नितिं नेवाः स्वायत्त प्रदेशया लागिं प्रतिवद्ध मखु । थुजोगु वस्तु स्थितिसं खलः पुचःया मोर्चा अव्यवहारिक जुइगु खनेदु । आः झीसं नेवाः हक हित, नेवाः स्वायत्त प्रदेशया नितिं प्रतिवद्धपिं नेवाःत मुनाः मोर्चा दयेके माःगु खने दु । राजनैतिक दलया दुजः जूसां नेवाः हकहित नेवाः स्वायत्त प्रदेशया निम्तिं प्रतिवद्ध खःसा मोर्चाया दुजः जुइथ्याः, नेतृत्व यायेथ्याः । संगठन दयेके ज्या दक्कलय् न्हापां त्वाःत्वालं गाँ गाँमं न्ह्याकेमाल ।

छगू त्वाः मोर्चा व मेगु त्वाः मोर्चाया दथुइ सहलह, सहकार्य व ग्वाहालि यायेगु जुइमाल । च्यागू झिगू त्वाः मोर्चाया सक्रिय प्रतिनिधिपिं मुनाः नेतृत्व पुचः दयेकेगु जुइमाः ।

संरक्षक पुचः

नेवाः हकहित व नेवाः स्वायत्त प्रदेशया नितिं प्रतिवद्ध नापं अविभावकया भूमिका म्हितेफुपिनि पाखें संरक्षक पुचः छगुू दय्केमालिगु खनेदु । मोर्चा सुथां लाक्क न्ह्याये फयेकाबीगु, मोर्चाया समस्या ज्यंकेगु, लँ क्यनाबीगु, न्ह्यात्थेंजाःगु परिस्थितिइ नं मोर्चाया संरक्षण यानाबीगु भाला संरक्षक पुचःया जुइ । मोर्चा संरक्षक पुचःनाप स्वापूतयाः सहलह यानाः निर्देशन कयाः ज्या यायेगु जुइमाः ।

दक्कलय् लिपा

मोर्चां यायेमाःगु ज्याखँ बहचा हाकलं थुकथं जुइफु ः

१)सुन्दर भाय् नेपालभाषा संरक्षण

२)आदिवासी नेवाः संरक्षण

३)आदिभूमि स्वनिगः संरक्षण

४)थवंथवय् ग्वाहालिया संस्कार

५)सामाजिक व सांस्कृतिक सुधार

६)नेवाः स्वायत्त प्रदेसया सुनिश्चितता

७)राष्ट्रिय स्वाधिनता

८)भ्रष्टाचार निर्मूल

९)धर्म निरपेक्षता

१०)हलिं हिलेज्या थःदुनें न्ह्याके

(ह्याउँनिभाःपाखें साभार)