zero media family planning adv

नेवाः जाति व नेवाःया इतिहास

– सानुराजा शाक्य

नेवाः जाति

नेपाःया राजधानी नेपाःगाःया आदिवासी भूमिपुत्रतय्त नेवाः धाइ । थौकन्हे नेवाःत संघीयगणतन्त्र नेपाःया फुक्क जिल्लाय् न्यनाच्वंगु दु । नेपालं पिने भारत, भुटान व अमेरिका लगायत संसारयायक्व देसय् नं नेवाःत च्वनाच्वंपि यक्व दु । अथे खःसां आदिभूमिया ल्याखं नेपाःगाः व नेपाःगाःया छचाख्यरंच्वंगु धौख्य, भोत, दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, नुवाको ट व मकवानपुर लिसेया लागायात नेपालमण्डल धाइ ।

थ्व नेपालमण्डलय् लाःगु नेवाः लागाय् च्वनावयाच्वंपिं भूमिपुत्र हे नेवाः खः । थाय्या आधारय् जक नेवाःधैपिं थुपिं खः धकाः कोछी थाकु । नेवाःया परिभाषा संसार न्यंक च्वंपिं नेवाःतय्त कःघाय् फय्माः । नेवाःसंस्कृति नालाच्वंपिं, नेपालभाषायात मां भाय्कथंया छ् ्यलावयाच्वंपि, नेवाः पह मत्वःतुसे थःत नेवाः धकाःगौरव ताइपिं हे नेवाः खः (जुजु; १११७ः४५) । ११२१ या सरकारी तथ्यांक कथं नेपाःया जनसंख्या मुक्कं २,२७,३६,९३४ दु । थुकि मध्ये नेवाःत १२,४५,२३२ (५.४८%) म्ह नेपालय् दु । मुक्कं नेवाःत मध्ये ५,७८,५४५ म्ह शहरी लागाय् व ६,६६,६८७म्ह ग्रामीण लागाय् च्वनाच्वंगु दु । नेवाःत अप्वः धैथें शहर बजारय् च्वनीपिं धैगु खँ थ्व तथ्यांककथं पाय्छि मजू । थुकथं हे हिमाली लागाय् ६५,२६१ म्ह, पहाडी लागाय् ९,६२,९६३ म्ह व तराई लागाय्२,१७,००८ म्ह नेवाःत च्वनाच्वंगु दु (केतवि; ११२८) । थ्व ल्याखं नं नेवाःत विशेष यानाः नेपाःया पहाडीलागाय् यक्व च्वनाच्वंगु धैगु क्यं । नेपालय् दुपिं दक्व नेवाःत मध्ये ५८२,३७० (४७.६५%) नेवाःत नेपाःगाःया स्वंगू जिल्ला येँ, यल व ख्वपय् दु ।

नेवाःया इतिहास

नेवाःया पूर्व रुप नेवार खः । नेपालभाषाया वर्तमान स्वरुप कथं नेवारया ‘र’ तंथाय् क्षतिपूर्तिकथंल्यूने विसर्ग छ्यलाः, ‘वाः’ च्वया वयाच्वंगु खः । नेपालभाषाया थःगु हे पहःकथं दुवालेबलय् नं ‘र’ यात‘ल’ कथं, ‘व’ यात ‘प’ कथं उच्चारण याइगु जूगुलिं थ्व थ्व ‘नेपाल’, ‘नेपार’ अले ‘नेवाल’ छगू हे स्वरुपखः । इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यजुं नं ‘नेपार’ यापाखें नेवार, नेवाल व नेवाः जूगु खः धयादीगु दु (आचार्य; १०७३ः३) । नेपाल देशया निवासीतय्त ‘नेवार’ धाइगु व ‘नेवार’ हे नेवाः जूगु खः धैगुइतिहासकार बालचन्द्र शर्माजुया धापू खः । बालचन्द्र शर्मां वय्कया सपूm नेपालको ऐतिहासिक रुपरेखाय्च्वयादीगु दु– “नेवार खँग्वःया व्युत्पत्ति थ्व जातिया मूल निवासस्थल, ‘नेपाल’ यापाखें जूगु खः । इङ्गलाण्डया निवासी इङ्गलिस वा अफगानिस्थानया निवासी अफगान जूथें नेपालया निवासी ‘नेवार’ अथवा ‘नेवाः’ जूगु शंका मदु” ।

नेवाः खँग्वःनाप स्वाना च्वंगु झीगु देशया नां नेपाल खः । उकिं देशया नां नाप स्वानाच्वंगु नेपाःया छगूयां छगू जक जाति नेवाः खः । नेपालय् दुनेया ऐतिहासिक ज्वलंया खँल्हायगु खःसा दकलय् न्हापां थ्व देशयात ‘नेपाल’ या नामं खँग्व छ्यलातःगु अभिलेख यङ्गा हितिया खः । इ.सं. ६४० या उगु अभिलेख भीमार्जुनदेव व बिष्णुगुप्तया खः । थुकी कुशली भविष्यतो नेपाल (भूभु) जो धैगु व्यहोरादुथ्याकातःगु दु । थ्व स्वयां १३० दँ न्ह्यः इ.सं. ५१२ स लिच्छवी जुजु वसन्तदेवं पलिस्था यानातःगुतिस्तुङ्गया छगू अभिलेखय् स्वस्ति नैपालेभ्यः धैगु व्यहोरा छ्यलातःगु ।

डा. कमल प्रकाश मल्लया कथं ङ–हे–पा–नेपाल–नेवाल–नेवारं नेवाः जूगु खः (मल्ल; ११००ः११) । थ्व बारे वय्कलं च्वयादी– Althoughorignially the word Nep ála<Nhet-p á signified a specific clan of herdsmen, in courseof time all the people who came to live in the Nepal valley came to be known as Newaára<Neáwla<Neb ála<Nepála (Malla; 1981:19)। ‘नेपाल’ या नेवाल, नेवार व नेवाःजूवःगुली विवाद मदु ।

फ्रान्सेली इतिहासविद् सिल्भां लेभिया कथं याःत नेवार खँग्वः नेपालपाखें वःगु जुलयाःत नेपाल धैगु जातिया नामं वःगु जुल – 'Either new ára derives its origins from the wordnep ála or that Nepal owes, on the contrary, her name to the Sanskrit adaptation oflocal ethnicÆ (Levi; 1905:I:222–223).

भाषाशास्त्री सुनीति कुमार चटर्जीया कथं तिब्बती बर्मनभाय् ल्हाइपिं थौंया नेवाःया पुर्खातय्पाखें हे नेपाल खँग्वः वःगु खः –'It would appear, however, thatthe name came from that of a Tibeto–Burman speaking tribe, the ancestor of the presentday Newar people….' (Chatterjee; 1974:64).

नेवार खँग्वः नेवाःत थःपिसं थःपिन्त छ्यःगु मखु । छगू इलय् नेपाःगाःया पिनें वःपिसं स्वनिगःयादुनेच्वंपिं मनूतय्त छ्यलीगु विशेषण जक खः । उकिं थ्व खँग्वः छ्यलातःगु यक्व पुलांगु दसि लुयावःगुमदु । ‘नेवार’ खँग्वः गोरखाया जुजु रामशाहं यलया नेवाःतय्त बनेज्या याय्त गोरखाय् यंकूगु ई ६६९ दँलिपातिनि छ्यलाबुलाय् वःगु खः । ू"In records the term 'New ára' came to be used since the17th century or a little earlier, and the people using this term in their writings wereoutsiders" (Regmi; 1965:12). ‘नेवार’ खँग्वः अभिलेखय् दुथ्यागु दसिकथं येँया जुजु प्रताप मल्लं७७४ दँया हनुमानढोकाया ल्वहँपती छ्यलातःगु खः । उगु ल्वहँपती च्वयातःगु ‘नेवार’ खँग्वः जातिविशेषयात धाय् त छ्यलातःगु मखसे भाषा व लिपियात ‘नेवार’ भाषा व ‘नेवार’ लिपि धकाः छ्यलातःगु खः (बज्राचार्य; १०९५ः२११) ।