prabhu baink new

धीचिनाच्वंगु समुद्र – जिगु देश ! (सुलोचना मानन्धरया निवन्ध)

सुलोचना मानन्धर
 लः लः न्ह्याथाय् स्वःसां लः जक दु, समुद्र धैगु थ्व हे खःला ? जिं थःथम्हं न्यने । समुद्रया न्हापांगु यात्राय् न्ह्यानाच्वनाम्ह जि । समुद्रया दथुइ, जहाजया दुने जि, पिने ला लः यै लः जक । भचा न्ह्यः खनेदइच्वंगु तापाक्क च्वंगु क्षितिज नं तनावनेधुंकल । उकिं नं जुइ समुद्रया छुं आकार मदु । न थुकिया आदि खनेदु न अन्त !
    चीनया दक्षिणी भाग स्यामनपाखें सांघाइपाखे जहाज न्ह्यानाच्वन ।
थबले लाक्क जि तसकं भावुक । मस्तथें भचा चञ्चल नं । जितः समुद्र छकः थःगु हे अनुभूतिं थियाः स्वयेमास्ते वल । जिं थःगु छज्वः मिखा समुद्रय् वांछ्वइबिया । सुनसान लखय् चागलं कयेकेबले थें । लखय् चक्का चक्का जुयाः जिगु मिखा समुद्रय् ब्वाँय् ... वन । जि थःथम्हं हे लखय् दुने दुहां वने । लखं हे थःत त्वपुइ, लखं हे थःत हितुमतु हिने । थौं जिं समुद्रनाप त्वाय् चिनाच्वनागु दु । थौं थ्व समुद्र छगुलिं जिगु थें हे ताइच्वन । अहो समुद्रदुने जिगु छेँ छखा दयेमाःगु । समुद्रनाप गुलि म्हितेखनीगु जुइ ...... ।
जि ला समुद्र हे मदुगु देशयाम्ह । नकतिनि ला समुद्रया दथुइ थ्यन । नकतिनि ला व नाप परिचय जुल । जिं छाय् उलि याकनं विश्वास याःगु जुइ । दक्कले न्हापां व नाप ब्याक्कं खँ ल्हायेमानि । बरु थौंया संध्या ई थुकियात हे फ्याये, थ्व छकू चा जीवनया ईयात थौं मेपिन्त सुइतं बीमखुत । समुद्रनाप हे यत्तले खँल्हाये, म्हिते ।
तर, जिनाप इष्र्या याइपिं, जितः डिस्टर्ब याइपिं थन सुं दु । जिं समुद्रयात स्वस्वं हे मिखा लाकाः कायेथें, जिगु बांलाःगु दृष्य च्वत्तुक्क हुयाछ्वयेथें जिं मदिक्क स्वइच्वनागु दृष्य थःथम्हं तुं खनेमदै वन । प्यख्येरं खिउँगु चां त्वपुयाहल । जिं समुद्रयात धाये –झीगु थ्व एकान्त खँल्हाबल्हाय् सुइगुं इष्र्या ल्वाकज्याःगु दु, छ सिबें नं शक्तिशाली थन मेपिं सुं दु, आः जिं छंत न्हाचःथें स्वये फैमखुत, छंत फ्यायेधुंगु ई । ल्यं दनिगु ई बरु जितः हे लित हिं .... ।
दुने च्वंम्ह पासां जितः झसंग वंक प्याट्ट दायाबिल –“खिउँथाय् छं छु स्वइच्वनागु ?” खःनिसा समुद्र ला धात्थें खिउँसे हे च्वनेधुंकल । दुने कोथाय् मत च्यायेधुंकल । पासापिं सक्कस्यां बहनीया नितिं थःथःगु थाय् मिले यानाच्वन ।
जहाजया कोथा, कोथाथें हे च्वं । च्यागू बेडया कोथा, च्वय् व क्वय् यानाः तगिं दयेकाः डबल बेडत कोथाय् प्यखें कुनय् दु । गुम्हं च्वय्सा गुम्हं क्वय् । जिं थःगु बेड धकाः झ्याःनापंया च्वय्या बेड ल्यया । थ्व कोथाय् थौंया नितिं थन च्वनीपिं सकसियां न्हूगु बाय् । काचाक्क च्वय्बले थ्व कोथा चीनिया बिद्यार्थीतय्गु होस्टेलया कोथाथें हे च्वं । चीनिया विद्यार्थीत कलेजय् ब्वंत्तले थज्याःगु हे कोथाय् च्वनेमाः । तर थौं थ्व कोथाय् चीनियात जक मखु खुगूगु देशया बिद्यार्थीत थन छकू कोथाय् मुनाच्वंगु दु ।
    यात्राया नितिं न्ह्यानावःपिं जीवनयात्रा नापनापं छगू हे युनिभर्सिटी ब्वनीपिं बिद्यार्थीतय्गु छगू शैक्षिक यात्रा चीनया दक्षिण भागया छगू तसकं न्ह्याइपुगु थाय् स्याःमन चाःहिला लिहां वइच्वंपिनिगु यात्रा खः थ्व । थौंया थ्व कोथाया मू विशेषता खः, अन्तर्राष्ट्रिय जमघट । खुगू देशया नागरिकता छथासं छगू हे कोथाय् लाःवःगु दु ।
अमेरिकन, चाइनीज, जापानी, जर्मन, फ्रेन्च व जि नेपाःमि । तर सकलें छगू हे युनिभर्सिटीया थीथी तगिंया बिद्यार्थी । जितः तुती प्याट्ट दायाः कोथापाखे स्वकूम्ह पासा खः –इभा जर्मनयाम्ह । व बांलास्से च्वं, हिसिचा दु । प्यंगू भाषाया धनी व, इंग्लीस, जर्मन, फ्रेन्च अले चाइनीज । स्थानीय भाय् ल्हायेसःम्ह जूगुलिं वइत वइगु नामं सिबे नं “भाषाविद्” धकाः जिं वइत सःतेगु । भाय् सयेकेगु खुविं जुइमाः जाँगर फुक्क दु । यात्राया हे क्रमय् वं जिनापं देवनागरीं थःगु नां च्वये सयेकल । गज्याःगु जाँगर । जिनाप गबलें इंग्लीसं गबलें चाइनीजं खँल्हाइ ।
    “समुद्रय् व खिउँसे च्वंथाय् छं छु खन ?” हाकनं छकः जिके न्यन ।
    “लः, समुद्रय् ला लः जक दैगु जुयाच्वन” जिं धया । सकलें ह्वारर न्हिल । “समुद्रय् छु स्वयेगु बिचालं वइगु ?” मेम्ह जर्मनयाम्ह हे मिजंम्ह बिद्यार्थी राल्फं न्यन । राल्फ तसकं चलाख, तसकं अध्ययनशीलम्ह नं खः । वइगु ल्हातय् न्ह्याबलें धैथें छपाः सपूm दइ । फुर्सद दतकि ला सफुती दुहांवनी । थुगुसी वइगु ल्हातय् चीनिया भाषं च्वइतःगु बौद्ध ग्रन्थ दु, जि बुद्धया देशयाम्ह धैगु स्यूगुलिं बरोबर वं जिके विभिन्न न्ह्यसःत न्यनेगु यानाच्वन । स्यूस्यूगु खँत भचा भचा कनाबिया, तर जि वथें उलि अध्ययनशील जुइमफु ।
    मेगु छगू बेडय् निम्ह जापानीत रीको व रीमा जहाजया मोनोटोनस हुइत धकाः तास म्हिताच्वन । मेपिं जापानीतसिबें भचा पाः । थुपिं निम्ह छथाय् मेमेपिनिगु बारे छुं वास्ता यानाच्वंगु नं सीमदु । इपिं निम्हेसिगु स्वभाव नं मिले जू । जापानंनिसें हे मिलेजूपिं हँ इपिं ।
नापंच्वंगु बेडय् च्वय् छम्ह ल्ह्वंम्ह चाइनीज अमेरिकन अथें ग्वारातुला च्वन । व तसकं ल्ह्वंगुलिं वयागु ख्वाः काचाक्क स्वयेबले फाथें च्वं । उकिं हे वइत पासापिंसं ख्याःयानाः “पिग्गी” धाइगु । पासापिसं अथे धाइबले व न्हि जक न्हिलाच्वनी । न्हिलीबले भचा हिसि दु, मखुसा वइत फाया नां नं उलि मल्वः मजू । वया उलि सुंनाप खँ नं ल्हायेम्वाः मेमेपिनिगु ज्याखँय् नं उलि वास्ता खनेमदु । न्ह्याबलें धैथें धमर धुस्स पःवय्क च्वनाच्वनी, गबलें द्यना हे च्वनी ।
दकले सिथय्या बेडपाखेया च्वय्या बेडय् शीशीलं थाय् मिलेयानाः वनेधुंकल । शीशील फ्रेन्च खः, तसकं बांलाःम्ह छम्ह ल्यास्सेम्ह मिसा व सभ्य नं खनेदु, वसः नं अथें थथें पुनेमयः वया । न्ह्याबलें चट्ट मिलेयानाः पुनेमाः काचाक्क स्वयेबले छुं नं छगू बांलाःगु उपन्यासया नकिं धायेल्वः । सँ नं ल्वय्क म्हासु नःगु, झट्ट स्वयेबले लुँ हे पानातःगु थें सिल्की व प्वाला प्वाला थी । वइगु ल्हातय् छगू फाइल दु, वहे फाइल ज्वनाः जहाजया बरन्डापाखे याकःचा चाःहिलाच्वंगु दु । शायद व नं छम्ह एकान्त प्रियम्ह वा प्रकृति यःम्ह जुइमाःथें च्वं । वया उलि मेपिंनापं यक्व खँल्हाये नं म्वाः ।
    क्वय् च्वंगु बेडय् छम्ह अमेरिकन ल्यास्सेम्ह मिसा ग्वारातुलाच्वंगु दु, डेना । डेना अन मध्येय् तसकं गम्भीरम्ह मिसा । मेपिनिथें ख्याःखी नं यायेम्वाः । स्यामनय् च्वनाबले व जिगु कोथाया पार्टनर । उकिं वइगु स्वभाव व वइगु मनय् दुनेया छुं समस्यात भचा सत्तिकं हे ब्वनास्वया । थ्व यात्राय् पिहांवये न्ह्यः जक वया मांया पौ वःगुखनी अमेरिकां । मांबौया सम्बन्ध विच्छेद जूगु जुयाच्वन । उकिं व तसकं दिक्क, तसकं चिन्तित । थः च्यादँ दुम्ह केहेँचा लुमंकाः जि नाप छकःला ह्वाँय् ह्वाँय् हे ख्वल । पश्चिमातय्गु उपाय्सकं छ्वासूगु पारिवारिक अवस्था व सम्बन्ध खना छकः जिल्ल नं जुल जि । थौंला डेनाया भचा म्ह सुख नं मदु । स्यामनय् “सिफूड” नःगु पचेयाये मफयाः विरामी हे जुल । उकिं व सुं नापं छुं नमवाःसें वइगु हे लासाय् ग्वारातुलाच्वंगु दु ।
    थुपिं न्हय्म्ह मनूत न्हय्खे हे स्वःपिं, थौ फुक्कं जिगु कोथाया पार्टनर जूगु दु । थ्व यात्राय् ल्यंदनिम्ह छम्ह ला जि थःहे जुल । हाकनं स्वंगूगु विश्वयाम्ह धैम्ह नं व कोथाय् जि हे छम्ह जक । फयाफछि न्ह्याम्हनापं मिलेजुइत स्वये, सुयां नापं इष्र्या नं मरु द्वेष नं मरु । नेपाःमि धकाः पासापिंस नं जितः माया हे याः । थ्व यात्राय् जि ति लय्ताइम्ह वा लय्ताये फुम्ह मेपिं सु हे दै धैथें ताल । गुलिंसिया ला समुद्रया लँ म्हाइपुस्से च्वं धकाः लिहांवयेगु खँय् विरोध नं यात । उकिसनं जहाजया मेगु तगिंया टिकट मदयाः चौथौं श्रेणी लाःवन, गुगु उलि सुविधा दूगु थाय् मखु । उकिसनं जिपिं यात्रुत हूल हूल । फुकं विद्यार्थी व शिक्षकत यायेबले न्यय्म्हं मयाः ।
बहनीसिया जा नयेधुंकाः जिगु कोथाया पासापिं मध्येय् गुम्हं डान्स यायेत धकाः जहाजया च्वय् थियतरय् वन । गुम्हं छुं हे मतलब मयासे द्यना हे छ्वत । गुम्हं गुम्हं धाःसा तास म्हितेगुली हे व्यस्त । अज्याःगु इलय् जिं थःत थम्हं भचा पाःगु अनुभव याना । न जि डान्स यानाः वा डान्स स्वयाः न्ह्याइपुकेफु, न मेमेगु फुक्क खँ ल्वमंकाः फ्वां फ्वां मेपिंथें द्यने हे फु । सांघाइया होष्टेलय् जिमि श्रीमान् व मचायात त्वःताः थकाःगु, जि याकःचा जक जिगु युनिभर्सिटीं आयोजना याःगु भ्रमण जूगुलिं ब्वति कयागु । झिंनिन्हु ला दयेधुंकल सांघाइ त्वःतागु । उकिं – मचा व अबु छु यानाः च्वनजुइ धइगु लुमनावइ न्ह्याथाय् च्वंसां, वंसां । उकिं मनय् भचा भचा चिन्तां नं थाय् कयाच्वंगु दु । याकःचा छु याये छु याये जुयाः थःगु बेडय् याःकचा ग्वारातुलाः बिचाः यानाच्वना । जहाजया ब्रोडकाष्टं छकः जिगु ध्यानयात काचाक्क सालाकाल –“जहाज समुद्रया तसकं तःजाःथाय् न्ह्यावनाच्वंगु दु, उकिं जहाजय् उखे थुखे वनेबले होस यानादिसँ .... ।”
    “हँ समुद्रया गहिराइ ! गुलि तःजा जुइ थ्व ?” बिचाः यायां ला छक्वलं जहाज ला धेधेचूम्ह मनूथें गुबलें जवं गबलें खवं प्याखं हूथें, अय्लाः त्वनातःम्ह मनूथें सनाहल । पिने लःया सः नं तायेदत – “छ्याम्पलांग छ्याम्पलांग .... !” अहो लःया नं सः दुगु जुयाच्वन ! जि सुम्क ग्वारातुला च्वनाम्हेसित धेधेचुइका हःगुलिं मती छु छु लुमनावल – अहो, थुइत धाइगु जुयाच्वनखनी “समुद्र” ! थौं थ्वहे समुद्रया दथुइ जि ! थौं थन हे च्वनाः चा न्ह्याकेमानि । थ्व अनुभूति नं जिगु नितिं अमुल्य हे खः । जिगु देशय् धेबा पूसां थ्व अनुभव यायेखनी मखु । गुलिसिनं ला जीवनय् छकः धकाः तकं सतिक्कं समुद्रयात स्वयेखंगु हे दैमखु । धात्थें जिगु देशया नक्सा छकूचासां समुद्र थीमाःगु खः । छखे जकसां समुद्रपाखें देशया लुखा दुगु जूसा जिगु देश थौंसिबें भचा अप्वः स्वतन्त्र नं जुइदैगु जुइ । विकासया नितिं भचा समुद्रया ग्वहालि नं माः ...... ।
    बिचाः यायां जिगु न्हाय्पं रेडियोलय् वइच्वंगु समाचारय् जूवनी –“निपोर .... निपोर .... ।”
    हँ छु जुल जिगु देशय् ? जि झसंग वन ।
    भारतं नेपाःयात छ्वइहैच्वंगु चि, मचिकं छ्वइहयेगु बन्द याःगु दु हँ । अहो, अथेखःसा जिगु देशय् ला हाकनं समस्या ! भारतनाप छुं भचा खिचमिच जुयाच्वंगु मस्यूगु मखु, तर अपाय्सकं हे नेपाःयात मदयेकं मगाःगु बस्तुत बन्द याःगु धैगु खँला ख्याःखँ मखु । मचिकं मदयाः जिगु देय् खिउँसे च्वनजुइ ! चि नयेमखनाः जनतात छटपट जुयाच्वन जुइ ..... खँ लुमना वःलिसे जि थः याकःचा हे नं छटपट जुजुं वन । मन हसंमसं धाल । भारत खनाः तं वल । न्ह्यागु समस्या वःसां जनतां फयेमाः । मचिकं मदुसा गाँ खिउँसे च्वनी मन्त्रीया छेँ गुबलें खिउँइ मखु । अथे हे चि मदुसा ....... भारतं नं थुलिमछि हेपे याइगु धैगु ला झीके थ्वहे समुद्र मदयाः हे मखा ? समुद्र मदु धैगु भाषं हे बरोबर मस्तय्त ख्यायेथें ख्यानाच्वंगु दु । उकिं गुलि तःधं खनी “समुद्र” देशया नितिंं । थौं जि याकःचा समुद्रया दथुइ च्वनाः समुद्रया बारे थुकथं विचाः यानाच्वना । समुद्रया आवश्यकतायात उकीया हे दथुइ च्वनाः अनुभूत यानाच्वना । गज्याःगु ई खः थ्व जिगु !
    याकःचा ख्वयेला न्हिलेला जुल । समुद्रया यात्राया न्हापांगु दिनय् समुद्रया अभावं देशं स्यूगु दुःखया समाचार जिं न्यनेमाल । दकले न्हापां हे समुद्र बांलाक्क छकः इन्ज्वाय् याये मखंकं हे जिगु न्ह्याइपु फुक्कं थ्वहे समुद्रं लाका काल । आः धाःसा जितः समुद्र खना नं तं पिहांवल ।
    जिं हाकनं छकः तम्वःगु मिखां समुद्रयात स्वयेत जि नापंच्वंगु चाकलाःगु झ्यालं मिखा पिनेपाखे छ्वया, तर समुद्र छतिं मखं खिउँसे च्वनाः स्वयेबले हे तंगुलुम्ह थें, आकार नं छुं हे मदु । थ्व इलय् समुद्रया रुप मखु कुरुप जक खन । आकाशय् च्वंपिं नगुत छकः स्वये मास्तेवल इमित जहाजया दुने च्वनाः गनं खंके फत धकाः !
पासापिं जुल थःथःगु हे तालय् । छझाः जिं तसकं हे याकःचा तायेका । थौं थ्व छगू देशयापिं नागरिकत जक मखु विश्वयात हे कुबिया यंकाच्वंगु दु । ई न्ह्याःगु ला जहाज न्ह्यागु थें च्वंक सकसितं थ्व यात्राय् न्ह्याकाच्वंगु दु । सकसियां नितिं जीवन धैगु छगू यात्रा खःसा नाप नापं थौं संसारयात न्हापं चिकिचाकूगु कोथाय् तयाः न्ह्याकाच्वंगु दु जहाजं ! संसारया न्ह्यागु हे थासय् जन्म थकाय्मा, फुक्कसियां जन्मया मू उथें हे ला खःनि । मू थूपिंत जिन्दगी तःधं मथुपिंत छु नि छु । थन मुनाच्वंपिं पासापिन्त नं गुम्हेसितं छु तधं गुम्हेसित छु । तर जितः धाःसा थौं समुद्र तधं जुयाच्वन, तर लुममं वहे खनाः तसकं तं नं वइच्वन । थौं थ्व उलिमछि यात्रुत दूगु जहाजय् जि छम्हेसित जक थज्याःगु दुःख छाय् ? थौं हे जिं थज्याःगु समाचार न्यनेमाःगु छाय् ? उकिं ला जि नापं संसार हे दःसां थौं जि याकःचा । संसार नापनापं जि न्ह्यानाच्वनासां जि याकःचा देशया दुःखं थःथम्हं तुं पुनाच्वना, थुलिमछि लःया दथुइ नं याकःचा मिंपूम्हथें वाथावाथा कं ।
थ्व थौंया समुद्रया चा जितः मनी, अभिशाप जूगु दु । थुकी दथुइ हयाः जितः थुकिया हे सजाँय बियाच्वंगु दु । अहो जितः गात समुद्र ! छगू चा मफुनिबले हे गात, कुगात समुद्र !!
चान्हय् द्यनाम्हेसिया न्ह्य वइगु ला खहे मखुत । समुद्र मयल धाधां हे हाकनं जितः समुद्रं हे कस्सिक घय्पुना तल । जिं बाध्यता महशुस याना, जिगु यात्राय् थौं थ्व बाधक जुयाच्वंगु नं बांलाक्क हे जिं थुल ।
हिमालया धनी देशया म्ह्याय्मचा जि थौं समुद्रया गरिब जूगु दु । खतु समुद्र नं थःपिं तुं गनं समुद्र जुइ दु धकाः, वहे हिमालया ति वना मुंवनीगु ला खः समुद्रय्, यदि हिमालं थगु ति खुसियात मब्यूसा, खुसि वनाः समुद्रय् जूमवंसा वं नं गन थःत समुद्र धायेखनीगु जुइ ! थौं थःत थम्हं तुं समुद्र धकाः घमण्डी जुया गमक्क च्वनेफैगु गय् ?
हिमाल, उलिमछि समुद्र बुइकेफुम्ह, तर छाय् थःहे समुद्र जुयाः क्यनेमफुत थौं ? हिमाल थौं छाय् थथे धीचिनाच्वंगु जुइ ? हिमाल धैगु धीचिनाच्वंगु वहे समुद्र मखा !
म्हिगः म्हिगः जि हिमालया म्ह्याय्मचा धकाः गर्व यानाच्वनागु खःसां थौं जि हिमाल नाप नं दुनें दुनें तं बुयावल । छुं आँत मदुम्ह अबु खनाः तंचाये थें, अले ज्यूसा छकः घुर्कि क्यनाः थःथम्हं तुं ख्वये नं मास्तेवल । नुगः हीगु उलि थुलि हे मखु ।
“हिमाल, छ छाय् अपाय्सकं ख्वाउँगु जुइ । छ ख्वाउँया ला खःनि थौं देशं माःगुं म्वाःगुं दुःख भोगेयाये मालाच्वन । छंगु तिं इमिथाय् जुकाः नं समुद्र दु धकाः इमिसं फुर्ति यानाच्वन । तर थौं झीके थःके हे समुद्र दयाः नं थुइत क्वाके फइच्वंगु मदु । थौं युग थन थ्यंक न्ह्याना वयेधुंकल । चीनं वा मेमेगु देशं समुद्रयात हे ह्वखनाः सुरुङ्ग दयेकाः विकासयात वार पार यायेधुंकल । तर जिगु हिमाल धाःसा संसारया फुक्क देशया विकासयात त्वालाहां स्व जक स्वयाः चुपचाप सुम्क सं हे मसंसे दनाः जक च्वंगु दु । गुबलें थः मस्तसें दुःख सीबले मिखां ख्वबि स्वःस्वः वयेकी, तर ग्व थःथम्हं तुं क्वानाः न्ह्यज्याय् फूगु .... ?
    हिमालयात लुमंकुं लुमंकुं जि याकःचा न्ह्याना तुं च्वना । लिपा ला जहाजय् दुने पिलिपिलि च्यानाच्वंगु मत नं झ्याप्प स्यानाहल । अहो अले धाःसा जि झन हे याकःचा जुल । जिं समुद्र नाप जक सामना यानाः नं मगाये धुंकल, न्ह्य मवःगु खिउँगु चा नाप नं जिं थौं सामना यायेमानि ।
    समुद्र, हिमाल, संसार पासापिं आदि आदि नाप थौं जि असंन्तुष्ट ! धेधेचुलाः न्ह्यानाच्वंम्ह जहाजयात नं जिं छतिं थः नालेमफुत । गनं निर्जन टापुइ याकःचा यात्रा यानाच्वनाथें ताइवल । थ्व यात्रा जिं पचे याय्मफुत तुरुन्त हे हाकनं जि थःगु हे थासय् लिहां वयेमास्ते वल । न्ह्याथे हे ख्वाउँसां हिमाल जि थः खः । समुद्र जि थः मखु गबलें शायद थः याये फैमखु जुइ । उकिं मेपिनिगु समुद्र स्वया स्वया ल्वः वंकाः तं वयेकाः नं जितः छुं फाइदा मदु । आखिर व जिगु खहे मखु बरु धीचिनाच्वंम्ह हिमालयात गुकथं क्वाकेगु ! अले गुकथं समुद्र मरुसां थजु धकाः ल्वःमंका छ्वयेगु थुकीे जिगु कल्याण जुइ, जिगु देशयात कल्याण जुइ धाधां धीचिनाच्वंगु जिगु देशया समुद्र लुमंकुं लुमंकुं गुबले यात्रा पूवंका जिं मस्यू !
( धीचिनाच्वंगु समुद्र – जिगु देश लुमन्ति निबन्धमुना पाखें )