prabhu baink new

थौं स्वस्थानी बाखं कनेगु क्वचाइगु

प्रकृति पुजा, शैव, वैष्णवी व तान्त्रिक मत स्वानाच्वंगु स्वस्थानी

हिन्दु धर्म शास्त्र एवं किम्बदन्ती कथं भगवान विष्णुं स्वयं पार्वतीयात स्वस्थानी मांताया अपसं च्वनेगु विधि ज्ञानोपदेश बियादीगु व स्वयं नारायणं पूर्ण ज्ञान, ब्रत बाखं कथं पार्वती स्वस्थानी धलं दनेगु ज्या क्वचायेकूगु खः धाइ । पार्वती स्वयं स्वस्थानी (अष्टमातृका, त्रिदेवी, लक्ष्मी, सरस्वती, गायत्री, शक्ति) या अपसं च्वना उकिया फल कथं महाद्यः भाःत लाःगु व गुरु नारायणया आशिर्वाद कथं कैलाश दुगु खः धाइ । उकिं हे माधवनारायण भगवानयात साक्षी तया अपसं निरन्तर रुपं च्वनेगु यानाच्वंगु खः धाइ । नारायण (माधव नारायण)यात झिंनिलाय् झिंनिगू हे नामं पुजा याइ । उकिया हे आधारय् माघ महिनाय् माधव नारायण धकाः धाःगु खः ।

महिना पतिकं नारायणयात थुगु कथं पुजा यानाच्वंगु दु, बैशाख महिनाय् मधुसुदन, जेष्ठ महिनाय् त्रिविक्रम नारायण धकाः पुजा यानाच्वंगु दु । अथेहे आषाढय् वामन, श्रावणय् श्रीधर, भाद्रय् ऋषिकेश, असोजय् पद्मनाभ, कार्तिकय् दामोदर, मंसिर महिनाय् केशव, पौष महिनाय् माघ महिनाय् माधव, फाल्गुण महिनाय् गोविन्द व चैत्रय् विष्णु धकाः पुजा आजा यानावयाच्वंगु दु । पुरुषोत्तम मास अर्थात मनमासय् धाःसा पुरुषोत्तम नारायण धकाः पुजा याना वयाच्वंगु दु ।

पोहेला पुन्हिनिसें सिल्ला पुन्हीतक लच्छियंकं नेवाःत जक मखु नेवाः मखुपिन्सं तकं स्वस्थानीयात लुमंकेगु याइ । स्वस्थानीयात स्वस्थानीमाता अले स्वस्थानी भगवान नापं स्थानीय द्यः धकाः धायेगु यानावयाच्वंगु दु ।

सक्वया स्थानीय नेवाःतय्सं ला स्वस्थानी धाइम्ह हे बज्रयोगिनी द्यः खः धकाः नं नालाः वयाच्वंगु दु । अझ गुलिं गुलिसिनं ला स्वस्थानी धाइम्ह महाद्यःया कला पार्वती धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । सफुतिइ स्वल धाःसा महाद्यः व पार्वतीया किपाः तयातःगु दुगुलिं पार्वती धाइम्ह हे स्वास्थानी धकाः थुइकेगु स्वाभाविक हे खः । गुलिं गुलिं सफुतिइ धाःसा ओम खँग्वःयात हे स्वस्थानी धकाः थुइकेगु कथंया किपाः तयातःगु मदुगु मखु । अय्नं सामान्य तया स्वस्थानी धाये धुनेवं महाद्यःया कलाःया रुपय् नालाः वयाच्वंगु दु । अथे महाद्यःया कलाः पार्वती हे स्वस्थानी धकाः थुइकूगुया मेगु मूल कारण धइगु स्वस्थानी बाखनय् महाद्यः व पार्वतीया घटनाक्रमत यक्व उल्लेख यानातःगु दुगुलिं नं खः ।

अथेहे छगू बाखं सफुतिइ ला स्वस्थानीदेवी धाइम्ह महामायाया शक्तिया छगू रुप खः । महामायाया शक्तियात मूल प्रकृति नं धायेगु याः । थ्व सारा विश्व ब्रम्हाण्ड फुक्कं उम्ह हे मूल प्रकृतिया रुप देवीशक्तिं दयाच्वंगु खः । मिं पुइगु, लखं ख्वाउँसे च्वंकीगु, सुर्द्यः नं निभाः त्वयेकीगु आदि संसारया सकतां ज्या प्रकतिया हे व्यवस्था खः । उज्वःम्ह शक्तिरुपी परमेश्वरयात सदां नमस्कार याये धकाः न्ह्यथनातःगु दु ।

स्वस्थानी धाइम्ह महाद्यःया कला पार्वती, प्रकृति, स्थानीय द्यः नापं थीथी पीठ अर्थात स्थानीय द्यः खः धकाः तकं नालाः वयाच्वंगु खने दु । सक्वय् मेला जुइगु इलय् स्वस्थानी धलं दनेगु धकाः गुगु कथं नादी खुसि अर्थात् सालीनदिइ धलं दनेगु याइ अबलय् माधव नारायणया नेतृत्वय् धलं दनीगु खः धाइसा बास्तवय् व धइगु माधवनारायणया धलं दनीगु खः । माधव नारायणया धलं दनीगु तर बाखं धाःसा स्वस्थानीया कनीगु खः धकाः नं धाइ । अबलय् माधव नारायणया मूर्तियात न्ह्यःने तया हे धलं दनीगु खः । ख्वपया खोह्र अर्थात् हनुमानघाटय् नं माधव नारायणया हे न्ह्यःने तया धलं दनीगु खः ।

आः तकया दक्ले पुलांगु स्वस्थानीया बाखं सफू धइगु नेपाल संवत ६९३ संया लुइकूगु दु । राष्टि«य अभिलेखालय सुरक्षित जुयाच्वंगु उगु बाखं सफू संस्कृतिभाषां खःसा लिपा वना नेवाः भासं च्वःगु खनेदु । बाखनय् निन्हु छचा तक अपसं च्वना क्वचायेकेगु खँ उल्लेख यानातःगु दु । तसकं चीपँचागु थुगु बाखं सफूयात गोमय्जुया बाखं धकाः उल्लेख यानातःगु दु । महाद्यवं पार्वतीयात कनाच्वंगु थुगु बाखनय् गोमय्जु, शिवभक्त ब्राम्हण, सती ब्राम्हणी, चन्द्रावती, अले नवराज लावन्यदेशया जुजु जुइगु नापं लावन्यमतीया खँ जक दुथ्याकातःगु दु ।

स्वस्थानीया बाखं सफूया इतिहासयात स्वल धाःसा आःतक लुयावःगु दक्ले पुलांगु बाखं सफूया रुपय् गोमय्जुया बाखं सफूयात नाला वयाच्वंगु दु ।

स्व धइगु थः अले स्थान धइगु थाय् अर्थात् थःगु थासय् च्वंम्ह द्यः जुयाः हे स्वस्थानी द्यः धायेगु याना वयाच्वंगु खः । स्वस्थानी द्यःया निगू कथंया मूर्तियात स्वस्थानीया मूर्ति धकाः हे पुजाआजा यानावयाच्वंगु खने दु । मल्लकालय् पलिस्था यानातःगु छगू मूर्ति अले थनि निगू दशक न्ह्यः सक्वय् पलिस्था याःगु दु न्हूगु कथंया स्वस्थानीया मूर्ति । थ्व निगू कथंया स्वस्थानीया मूर्ति खनेदुसा थ्व निगू तसकं ब्यागलं ब्यागलं कथंया मूर्ति खः ।

येँया मखंया ताना बहाः आर्थात् तारिणी बहालय् मल्लकालय् पलिस्था यानातःगु स्वस्थानीया मूर्ति स्वयेबलय् महाद्यः व पार्वतीया मूर्ति थें च्वं । ल्वहंयागु थुगु मूर्तिइ महाद्यःया बाहां द्वहं नं दु अले पार्वतीया बहां सिंह नं दु । चीधंगु थुगु मूर्ति येँया मल्ल जुजु प्रताप मल्लया इलय् पलिस्था याःगु खः । नेपाल संवत ७७४ पाखे पलिस्था याःगु थुगु मूर्तियात आःतक लुयावःगु दक्ले पुलांगु स्वस्थानीया मूर्तिया रुपय् नालातःगु दु ।

सक्वय् च्याकुंलाःगु देगःया दुने पश्चिमपाखे स्वकाः पलिस्था यानातःगु स्वस्थानीया मूर्ति धइगु ल्वहंयागु मूर्ति खः । सक्वय् ल्हातं च्वयातःगु स्वस्थानीया बाखं सफुतिइ उल्लेख जुयाच्वंगु कथं च्याम्ह अष्टमातृकाया दथुइ स्वंगः मिखा दुम्ह, प्यपा ल्हाः दुम्ह अले छपा ल्हातं खड्ग, मेगु ल्हातं च्वामो, मेगु ल्हातं बरमाला ज्वनाच्वंम्ह नापं छपा ल्हातं आशिर्वाद बियाच्वंम्ह मुलुकः छ्याना फयेतुनाच्वंम्ह मूर्ति खः । थुगु मूर्ति सक्वया नादि खुसि अर्थात् साली नदिया लिक्क पलिस्था यानातःगु दु ।

माधव नारायणया मूर्ति धायेगु खःसा सक्वय् छगू दुसा ख्वपया खोह्रय् निगू मूर्ति दु । थ्व निगू हे मूर्तियात न्ह्यःने तया धलं दनेगु यानावयाच्वंगु दु । उगु हे कथं ख्वपया तौमधिया नारायण चोकय् तिल नारायण धकाः माधव नारायणया देगः दु । सिद्ध जुयावंम्ह, हामो नारांद्यःया रुपय् कयातःगु दु ।

स्वस्थानी, माधव नारायण नाप नेवाः समाजया मौलिक संस्कृति थःगु हे पहः नं स्वानाच्वंगु खनेदु । सक्वय् नादि खुसिइ ससुद्यःया क्वसं अष्टमातृकायात पुजा याइ । दँय् दसं धलं दने न्ह्यः पुजा याइगु अले अनया हे चण्डन सिन्हःया रुपय् तिइगु याइ । लच्छि तक पुजा याःगु वहे थासय् अपसं क्वचाःगुया कन्हय् कुन्हु दुगु स्याना जव मिखा नारांद्यःयात तया भ्वय् नयेगु नापं सीकाःभू यायेमाःगु नं चलन दु ।

अथे सक्वय् लच्छियंकंया धलं दने न्ह्यः नं चि भ्वय् नयेगु धकाः भ्वय् हे नयेमाःगु चलन दु । अथेहे अपसं च्वंपिं क्वचायेका थःगु छेँय् वना नेवाः संस्कृति कथं सगं कायेमाःगु नं चलन दु ।

ख्वपया खोह्रय् नं अपसं च्वंगु क्वचाःगुया कन्हय् कुन्हु इनाय् द्यः अर्थात् सूर्य विनायकय् वना समेबजि नयेमाःगु चलन दु । मोहनी पुजा यायेमाःगु तकं चलन दु । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा स्वस्थानी बाखं कना धलं दनिगु नाप नेवाःतय्गु संस्कृति नं स्वानाच्वंगु दु । नेवाःतय्सं थःगु हे कथं स्वस्थानी द्यः व माधव नारायणयात कया वयाच्वंगु दु धकाः धायेछिं ।

थौंकन्हय् स्वस्थानी बाखं कना धलं दनीगु इलय् यानावयाच्वंगु, अबले सुथ न्हापां माघ हाःवनेगु यानाच्वंगुयात स्वल धाःसा खुसि नाप हे स्वानाच्वंगु दु । थ्व ल्याखं धायेगु खःसा थ्व छगू कथंया प्रकृति पुजा नं खः । अथेहे माधव नारायण धायेबलय् वैष्णवी धर्म नाप स्वानाच्वंगु दुसा महाद्यःया खँ नं स्वानाच्वंगुलिं शैव धर्म नं स्वानाच्वंगु दु । अले समे नयेगुनिसें मोहनी पुजा याइगु दुगु स्याइगुयात तकं स्वल धाःसा तान्त्रिक मत नाप नं स्वनाच्वंगु दु । उकिं स्वस्थानीयात प्राकृति पुजा, शैव धर्म, वैष्णवी धर्म, तान्त्रिक मत नाप नं स्वानाच्वंगु दु धकाः धायेफइसा लिपांगु इलय् वया ला स्वस्थानी बाखनय् क्रिश्चियनतय्सं थःपिनिगु बाखं तकं दुथ्याकाः हःगु खने दु । थुगु कथं स्वयेबलय् स्वस्थानी नाप थीथी कथंया धर्मतपाखें थःथःगु कथंया प्रभाव क्यनेगु यानावयाच्वंगु दु धकाः नं धायेफइगु अवस्था दु ।

–श्री कृष्ण महर्जन