1142 nhoo dan adv

थौं किपूया नगामय् ‘धाल्चा खाकेगु’ जात्रा

थिंलाथ्व अस्तमिया दिं किपूया ९ वडाय् च्वंगु नगामय् ‘धाल्चा खाकेगु’ जात्रा जुइ । थुगु जात्रा नगांया पीगं बालकुमारी द्यःया न्ह्यःने चान्हय् जुइगु जात्रा खः ।

बज्राचार्य गुरुजुपाखें तान्त्रिक विधि कथं पूजाआजा यानाः न्याम्ह मनूपिनिगु ल्हातय् चीग्वःगु धाल्चा ज्वंकाः खाकीगुयात नगांया धाल्चा खाकेगु जात्रा धाइगु खः ।

येँ देय्या केन्द्र कथं कयातःगु मरुसतः (काष्ठमण्डप)पाखें थ्यंमथ्यं ६ किलोमिटर दक्षिणय् लाःगु ऐतिहासिक शहर किपूया दक्षिणपाखें च्वंगु नगाउँ, स्थानीय भाषां नगांया नामं म्हस्यू । थ्यंमथ्यं २५० घरधुरी दूगु उगु नगां, तुलनात्मक रुपं चिचाकूगु जूसां नं सांस्कृतिक रुपं विशेष महत्व दूगु छगू मध्यकालीन बस्ती खः ।  थौंकन्हय् थ्यंमथ्यं १५०० जनसंख्या दूगु उगु बस्तीया रैथाने बासिन्दा धैपिं ज्यापु व मालाकारपिं हे खः । तर विगत छुं दशकनिसें मेमगु समुदायया नेताःत लिसें आपालं गैरनेवाःतय्गु बसोबास नं अप्वयाः वयाच्वंगु दु ।

नगांया ऐतिहासिकतायात पुष्टि यायेगु आःतक लुयावःगु पुलांगु पुरातात्विक श्रोतयात वर्णन यायेबलय् पशुपतिनाथया संग्रहय् दूगु ने.सं. ६६८ या छगू ताम्रपत्रय् स्वनिगःया थीथी थाय्या नां न्ह्यथनातःगु झ्वलय् नकग्राम खँग्वः न्ह्यथनातःगु दु । इतिहासविद् धनबज्र बज्राचार्यं उगु नकग्राम हे थौंकन्हय्या नगां धकाः न्ह्यथनादीगु दु । थ्व आधारय् नगां बस्ती थौंसिबें ४७० दँ न्ह्यः हे अस्तित्वय् वयेधुंकूगु खनेदु । तर नगां बस्तीया विकास गुबले व गथे जुयाः जुल धैगु खँ आःतक नं अनुसन्धानया हे विषयया रुपं लानाच्वंगु दु । थुगु बस्ती चीधंगु जूसां नं परम्परागत नेवाः बस्ती दुने दइगु प्रायः फुक्क कथंया धार्मिक, सांस्कृतिक व लौकिक बास्तु संरचनाया लिसें अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदायुक्तं जाः ।

स्वनिगःया दक्षिण पश्चिम भेगय् प्रचलित न्हय्गां जात्राया झ्वलय् मंसीर शुक्ल अस्तमिया दिं मूयाःया रुपं न्यायेकीगु नगांया बालकुमारी जात्राया विशेषता धैगु अस्तमिया बहनी बालकुमारी पीगनय् न्यायेकीगु धाल्चा खाकेगु परम्परा खः । विधिवत रुपं थ्व जात्रा मंसीर शुक्ल पंचमिया अर्थात् नितँया दिं भेलुथ्वँ (छगू कथंया थ्वँ) दयेकेगु ज्यापाखें न्ह्याइ । थुगु दिं प्यम्ह जात्रा पाःलापिं मध्ये जेष्ठ पाःलाया छेँय् मेपिं स्वम्ह पाःलापिनिगु सहभागिताय् विधिवत रुपं भेलुथ्वँ दयेकेगु याइ । वधुंकाः सप्तमिया दिं गां न्यंकं रंगीबिरंगी ध्वजापटाकां समाः यायेगु याइ व छेँ चुकय् लिपपोट याइ । छेँय् छेँय् तःखा खुनेगु याइ । थथे उगु दिं उत्सुकताया लिसें छ्वय्लाभू अर्थात जात्राया पूर्वसन्ध्या भ्वय् नयेगु याइ ।

मूयाः अर्थात् अस्तमिया दिं सुथनिसें हे छेँछेँपाखें लाछिइ च्वंगु बालकुमारी द्यःछेँय् पूजा यायेगु याइ । सनिलय् द्यःछेँय् च्वंम्ह बालकुमारीया मूर्तियात खतय् तयाः बाजागाजा लिसें जात्रा यानाः देउलय् च्वंगु पीगनय् यंकी । बालकुमारीया मूर्तियात पीगंया गर्भगृहय् थापना यायेधुंकाः जात्रा पाःलाया छेँपाखें पूजा हइ, वधुंकाः नितँया दिं थूगु भेलुथ्वँ पीगनय् हइ । बालकुमारीया विधिवत पूजा यायेधुंकाः जात्राया मू आकर्षणया रुपं दूगु धाल्चा खाकेगु प्रक्रिया न्ह्याइ । धाल्चा खाकेगु छगू परम्परा तान्त्रिक विधिपाखें योगिनीपिन्त जागेयानाः कम्पन याकेगु अर्थात् खाकेगु छगू तान्त्रिक पद्धति खः, गुकियात योगिनी खाकेगु नं धाइ । थथे योगिनी खाकेगु परम्परा सब्बु चान्हय् होम यानाः हे क्वचायेकेमाः धैगु मान्यता दयाः वयाच्वंगु दु ।

नगांया योगिनी खाकेगु परम्परा गुबलेनिसें न्ह्यात धैगु खँ पाय्छि कथं धायेफूगु अवस्था मदु । थथे धाल्चा खाकेगु प्रचलन थुगु भेगय् नगां बाहेक मेगु थासय् मदु । तर थुज्वःगु हे कथंया विधि बुंगद्यः करुणामयया भोटो जात्राया न्हापांगु चा यलया ज्यावलाख्यलय् पाञ्जु नकिं खाकेगु धकाः बुंगमतिया पुजारी गुरुमापिन्त योगिनीया रुपं खाकेगु प्रचलन दु । थथे योगिनी खाकेगुया मू आज्जु गां बस्तीयात भूत–प्रेत आदिपाखें बचेयायेगु नितिं खः धैगु विश्वास यानातःगु दु । नगामय् धाल्चा खाकेगु प्रक्रियाय् नगां देय् गुथिया दिक्षा प्राप्त गुथ्याःपिं मध्ये प्रत्येक न्यादँ न्याम्हेस्यां फुकि कवःया आधारय् पाः फयेगु याइ ।

बालकुमारीया फुक्क पूजा विधि क्वचायेधुंकाः धाल्चा खाइपिं न्याम्हं अग्नीकुण्डया जःखः ज्येष्ठताया क्रमय् च्वनी ।

गुरुजुं योगिनी खाइपिं न्याम्हेसित विधिवत रुपं तयार याकी । वधुंकाः थ्वँ–अय्लाः, हि, दुरु व धौ तयातःगु छगः छगः धाल्चा न्याम्ह योगिनीपिनिगु ल्हातय् तयाबिइ । वधुंकाः न्याम्हेसिगु ल्हातय् पंचरंगी का चिनाबिइ । वधुंकाः गुरुजुं ताः (छगू कथंया ताल बाजा) या तालय् चचाम्ये हालेगु याइसा काहाँ बाजा पुइगु सुरु याइ लिसें नायःखिं बाजा थायेगु याइ ।

थुखे चचाम्येया सुरय् धाल्चा ज्वनातःपिनिगु ल्हा बुलुहुँ खानाः हइ । थथे छसिंकथं योगिनीपिनिगु ल्हाः खाइगु गति तीव्र जुयावइ । गुबलें गुबलें चाल्चा दुने दूगु तरल पदार्थत पिने पिहाँ वइगु कथं ल्हाः उच्च गतिइ खाइगु याइ । थथे धाल्चा खाकेगु ज्या थ्यंमथ्यं १५ निसें २० मिनेटतक जुयाच्वनी । गुरुजुं चचाम्ये हालेगु क्वचायेधुंकाः उगु धाल्चायात विधि कथं पूजा यानाः लाकाः कायेगु याइ । थथे धाल्चा लाकाः काइबलय् योगिनीपिं न्ह्यलं चाःपिंथें झसंग वनेगु याइ ।

योगिनी खाकेगु प्रक्रिया क्वचायेधुंकाः योगिनीपिं लिसें पाःला गुथ्याःपिं, गुथि नायः व गुरुजुयात चतांमरी व समेबजि प्रसादया रुपं इनाबिइ । लिसें धाल्चा खाकेगु जात्रा स्वयाच्वंपिन्त नं चतांमरी व समेबजि प्रसादया रुपं इनाबिइ व योगिनी खाकेगु अर्थात् धाल्चा खाकेगु जात्राया सकतां ज्या क्वचायेकेगु याइ ।

कन्हय् कुन्हु नवमिया दिं न्हिनय् नगांया थीथी बाजं खलःत बाजागाजालिसें बालकुमारीया पूजा यायेत वइ । थ्वहे झ्वलय् देय् गुथिया नायःया पाखें नं पूजा वइ ।

वहे दिं सनिलय् बालकुमारीया मूर्तियात न्हापांगु दिंथें खतय् तयाः बाजागाजा लिसें जात्रा यानाः द्यःछेँय् हइ । बालकुमारीया खः ज्वलापौ धैगु थासय् थ्यनेधुंकाः अन छुं ईया नितिं खः दिकेगु याइ ।

प्यम्ह जात्रा पाः काइपिं पाःलापिं मध्ये ज्येष्ठ पाःला जोडीं बालकुमारीयात पूजा यायेधुंकाः ज्येष्ठ जोडी लिसें बालकुमारीयात चोखो जूगु कापः लानाः द्यःछेँय् दुकायेगु याइ ।

थथे बालकुमारीयात दुकायेधुंकाः वहे चा गुरुजु, देय् गुथिया नायः लिसें जात्रा पाःलापिं च्वनाः न्हापांगु दिं बालकुमारीयात बलि ब्यूम्ह दुगुया सिकाःभू यायेगु याइ ।

नगांया जात्राया समापन दसमिया दिं नगां देय् गुथिया फुक्क गुथ्याःपिं द्यःछेँया चपालय् मुनेगु याइ । उगु दिं न्हूपिं गुथ्याःपिन्त विधि कथं दुकायेगु याइ । गुथिलिसे सम्बन्धित विषयस सहलह ब्याकेमाःगु जूसा गुथ्याःपिं दथुइ सहलह यानाः निर्णय यायेगु याइ ।

गुथिया दच्छिया आयव्ययया ल्याःचाः न्यंकेगु याइ व दकलें लिपा फुक्क गुथ्याःपिन्त जात्राया दिं बलि ब्यूम्ह दुगुया ला लिसें छ्वय्ला, चतांमरी व समेबजि लिसें भेलुथ्वँ प्रसादया रुपं इनाः नकी । वधुंकाः वइगु दँया जात्रा पाःलापिन्त पाःब्व व गुथिया थलबलत लःल्हानाः जात्राया सकतां विधि क्वचायेकेगु याइ ।