zero media family planning adv

झीगु समाजय् मिसातय् स्थान

 

झीगु समाजय् मिसातय् स्थान
– कवि चित्तधर ‘ह्दय’
झीगु समाजय् मिसातय् स्थान धार्मिक वा सामाजिक न्ह्यागु थासय् स्वःसां उत्तिं दु । धात्थें धाय्गु जूसा गनं गनं ला मिजंतय् सिबय् नं च्वय् तयाः हना तःगु दु ।
खः झी प्राणी मात्रया कारण ‘मां’ । वयात झीसं छु जक धाय्, दुरु त्वंकइम्ह तुतुमां, म्हितेम्ह पासा, सुसाः कुसाः याइम्ह भ्वातिं, स्यने कने याइम्ह गुरुमां आदि न्ह्यागु धाःसां व । उकिं हे कविजु सिद्धिचरणं मांयात मचा स्वां ह्वइगु सिमा, प्राणया थां आदि धया तःगु व मांया मुलेयात इन्द्रया सिंहासन सिबय् च्वच्छाया तःगु । हानं चाणक्यं –
“गुरु पत्नी राज पत्नी मित्र पत्नी तथैव च,
पत्नीमाता स्वमाता च पञ्चै ले मातरस्मृता ।”
धकाः मांपिन्त हना तःसा अमरकोशं
“ब्रँह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा
बाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डा सप्त मातर”
धकाः माने यानातःगु ।
न्ह्यागु धाःसां मनूतय् मां छम्ह हे जक, उकिं जोतिष शास्त्रया अङ्कय् चन्द्र, पृथ्वी व आत्मा आदियात १ छगू संख्या माने याना तःथें ‘मां’ यात नं १ गू संख्याय् थ्याका तःगु खनेदु । खः ‘मातृका’यात धाःसा ८ च्यागू अङ्क मानय् यानातःगु दु –
“नेपाल संबत ‘पाण्डवm, नेत्रं,
मातृका’ श्रावण स्वयेत पक्षं”
तर ‘माता’ छगू शब्दयात गुबलें छगुलि अप्पो अङ्क मानय् याना तःगु खनेमदु । उकि गुगु शब्दय् थ्व शब्द देछइ व शब्द नं ममतामयी मां थें हे महत्वपूर्ण जुयाः मातृभाषा, मातृभूमि व पृथ्वीमाता आदि धाय्का च्वनि । थुलि जक मखु देवी देवीपिन्त व देवी थें ज्याःपिं मिसातय्त नं झीगु भाषां थ्व मां शब्दय् नं आदर सूचक ‘जु’ तनाः हारतीमाजु, सितलामाजु, ससुमांजु जक मखु सीतामाजु, दुरुपतिमाजु इत्यादि धकाः नं धया वया च्वना ।
उकिं हे ज्वी झी स्वनिगलय् मिजंद्यःया सिबय् मिसाद्यः आपाःगु । महाद्यः, गणेद्यः, भय्लाःद्यः आदि थाय् थासय् मिजंद्यःपिं दःसां तलेजुमाजु, फ«चोमाजु, धिलाचोमाजुनिसें कयाः दुइमाजुद्यः आदि छु जक माजु मदु झी नेपाःलय् ? वंगःया आकाश भैरव व ख्वपया दीपंकरयात आज्जुद्यः व अजाजुद्यः धका वया च्वनागु दु । अज्ज नेपाःगालं पिने नं पहाडी क्षेत्रय् सिलुइ महाद्यः, दोखाय् भिंद्यः, नक्कातय् भेलु दु थें पलांचोय् भगवती दु, व नं नेपालय् दकलय् बांलाः धकाः नां दंम्ह । मेपिं सकोया खड्ग जोगिनी, फंपिया बज्रयोगिनी व भो“तय् चासंद्यः इत्यादि दु । कोने तराइ क्षेत्रय् स्वःसां हिटौडाय् भूतन्देवी माजु व लुम्बिनी रुपनदेही माजु आदि माजुद्यःपिं बिज्याना च्वंगु दु । आपाः छु धाय् पर्यटकपिसं देगः देगःया देश धाय् माय्क देगः दुगु झी नेपालय् छु जक द्यः मदु । गनं उमामहेश्वर धकाः पार्वती मुले तयातःम्ह महाद्यः दुसा गनं इन्द्राणी मुले तया तःम्ह इन्द्र, गनं अर्धनारीश्वर धकाः महाद्यः पारवती बाम्ह बाम्हगु मूर्ति दु, थुकी नं नारी व लक्ष्मीयात प्राथमिकता बिया तःगु दु । धात्थेंया ख“ जा झीसं न्हापांनिसें महाद्यः धकाः मानेयाना वया च्वनागुली नं ला शिव लिङ्ग जक मखु भगया चिं जलहरि दु ।
हानं छु जक देगः मदु ? चायागु, अप्पायागु, सि“यागु, ल्वह“यागु, अज्ज लु“, वहः, सिजःयागु देगः नं दु । झीगु बास्तुकला–ज्ञानया दसु, झीगु धार्मिकताया चिं व झीगु प्राचीन सम्पन्नताया न्हाय्कं धाय् ल्वःगु ।
धात्थेया ख“ जा नेपालया स्वयंभू पुराणया धापूकथं पञ्चशक्ति सहित पञ्चबुद्धात्मक ज्योतिरुपया उत्पत्ति हे गुह्यश्वरीगालं बुया वःगु पलेस्वां धकाः धया तःगु दु । उकिं हे गुह्यश्वरीयात बुद्ध माता धकाः धया तःगु ज्वी । अज्ज पलेस्वांया अर्थ बौद्ध तन्त्रानुसार ‘योनि’ जूबलय् ला गुह्यश्वरी धाय्गु व पलेस्वां धाय्गु छगू हे जुल, छाय् धाःसा गुह्यया अर्थ नं भग खः । हानं स्वस्थानी बाखंया धापूकथं नं थ्व गुह्यश्वरीगाः सतीदेवीया भग सिद्ध जू वः । मेगु महायानी बाखंया जगतय् नांदंपिं अनेक देवदेवीपिनि मध्ये आर्यातारायात लोकमाता व प्रज्ञापारमितायात सर्वलोकपितामही धकाः लोकया मां व अजिया भाःपाः पूजा याना वयाच्वंगु दु । थुकथं नेपालय् पुरुष देवताया नाप नापं गनं समान रुपं व गनंगनं विशेष रुपं देवीपिन्त माने याना तःगु दु । दृष्टान्तया निंतिं झीसं मानदेव जुजुया तीलगंगाया शिलालेख काय्फु, गुकी थः मांयात लक्ष्मी रुपय् कीकाः स्वना तलः ।
मेगु समे न्याइबलय् स्वयंभू भगवान् व समेद्यःपिं सहित स्वनिगःया वज्राचार्य व शाक्यपिन्त घ्योचाकु संल्हूखुनु भुइख्यलय् भोजन दान यानाः कन्हय् खुनु ‘मिसासमे’ धकाः हारती अजिमा क्वत हयाः मेमेपिं मिसात नं झो छुकाः भोजन याकेगु याना तल, नापं समेया कजीपिं व रकमित नं फेतुनाः । अथे हे थाय् थाय्या गंप्याखनय् भिंmनिम्ह गणय् भैरव, गणेश निम्ह जक मिजंद्यः व मेपिं अष्टमातृकापिनि नापं सिहिनी ब्याघिनीपिं फुक मिसाद्यःपिं दुथ्याका तया नं व व प्याखनय् पोसः काइलय् न्हापां कुमारी, बाराही व अजिमायात त्वंके धुंकाःतिनि भैरवं त्वनि । थुलि जक गन, जुजु जय प्रकाश मल्लं ला यंयाःबलय् कुमारी जात्रा धकाः गणेश, भुलु निम्ह न्ह्यःन्ह्यः तयाः मूद्यः कुमारी यानाः रथजात्रा न्याय्का थकल । हानं स्वनिगःया बाहा बाहालय् कुमारी ल्येगु व नखः नखतं त्वाः त्वालय् कुम्हः नकेगु चलन दु, गुगु नारी सम्मानया भावनायात दुथ्यंक ज्याय् ख्यला वया च्वंगुया प्रमाण खः ।
मेगु मोहनीया पायाः वय्गु चलन स्वनिगलय् जक मखु, गां गामय् नं दु, गुगु प्राचीन् क्षत्रियत्वया चिं खः । उकिं नं वीरप्रसविनी किपू देशया वीर माता वीर भगिनी धाय् ल्वय्क चालंखुनु म्हतिं म्हतिं सिन्हःमू ज्वनाः ल“य् ध्वदुक्कसिनं सिन्हः तिकाः देचाः हिलेगु चीधंगु महत्वया ख“ मखु । हानं उकियात त्वय्क किपूया दाजु किजापिसं मातृ जातिया न्ह्यःने श्रद्धापूर्वक क्वछुनाः सिन्हः फयाच्वनिगु खनिबले न्ह्याम्हं नारी सम्मान याइगु जातिया सभ्य मनुखं छ्य“ः कमुछुकुसें मगाः ।
थुकथं धार्मिक दृष्टिं मिसातय्त उच्च स्थान बिया तःगुलिं समाज ब्यवस्थाय् पितृमूलक परिवार जूसां मिसातय्त नं माःथाय् माःकथं अधिकार बिया तःगु दु । बुसां निसें सीबलय् तक याय् माःगु संस्कारय् स्वःसा मचाबू ब्यंकेगु, जंक्व याय्गु, कय्तापूजा, इही, ब्याहा, ज्याःजिथि जंक्व सकतां निखलःस्यां मंकाः जुया नं मिसातय् छगू अंग(मचाछे“) अप्पो बिया तःगु दु, उकिं संस्कार जक मखु छगु रोग नं अमिके अप्पो बिया तःगु दु ।
– कवि चित्तधर ‘ह्दय’ नेपाल संस्कृति पाखे