nepal life 2076 3 18

झीगु समाजय् ख्येँय् सगं अर्थ व महत्व

बिराजकाजी राजाेपाध्याय

नेवाः समाज दुनेया तजिलजि बिबिधतां जायाच्वंगु दु । हरेक संस्कार परम्परा आदिया पद्धती अथवा बिधि पायेफु । तर न्ह्यात्थे हे पाःगु बिधि वा पद्धतीइ नेवाःतय्गु अप्वः धै थे सामाजिक वा धार्मिक ज्याखँ आदिइ छता खँ धाःसा समान जुयाच्वंगु दु । व खः ख्येँय् सगं । 

नेवाः समुदाय दु्ने याइगु थी थी संस्कार वा कर्मकाण्ड आदिया लिसें नखःचखः व ई बिशेषय् ख्येँय् सगं माला हे च्वनी । दँय्दसं बुदिं कुन्हु छेँया नकिम्हं म्ह्याय्मचां बुदिं लाःम्हेसित ख्येँय् सगं बिइगु याइ । नापं मचा जंक्व याइ, बुसँखा, कय्तापुजा, बरे छुइगु, इहि, बाः¥हाः आदि संस्कार पूवंकी, इहिपाः जुइ, बुरा जंक्व याइ । थुज्वःगु दक्वं ज्याखँय् ख्येँय् सगं नं नापनापं वया हे च्वनी । नखःचखःयात स्वयेबलय् म्हपुजा, किजापुजा ख्यँय् सगं मबीकं क्वचाइ हे मखु । छेँया सुं जः तापाक्क गनं वनेत्यंगु दु सा वयात ख्येँय् सगं बियाः जक पिछ्वइ । सुं तःधंगु बिपद, दुर्घटनां बचे जुया वल धाःसा अथवा जाँचय् पास जुल धाःसा नेवाःतय् ख्येँय् सगं बिइगु याइ ।

नेवाः समाजय् ख्यँय् सगं मनूयात जक मखु, द्यःयात नं बी । सुं नं द्यःयात सम्हय्बजि छाइबलय् उकी ख्येँय्, माय् वः व सँन्या नं तयाः छात धाःसा व द्यःयात ख्येँय् सगं ब्यूगु धकाः थुइकेमाः ।  तान्त्रिक बिधिया पुजा अथवा द्यः प्याखनय् म्वाःपिं द्यःपिंत नं ख्येँय् सगं बिइगु याइ । स्वनिगःया दुने येँया पचली भैरव प्याखं, भद्रकाली प्याखं, ख्वपया नवदुर्गा गंप्याखं आदिइ म्वाःपिं ख्वाःपाः पुनातःपिं द्यःपिन्त ख्येँय् सगं ब्यूगु झीसं खंकेफइ । थुगु दक्वं खँयात बिचाः यायेबलय् थ्व खँ सी दइ कि ख्येँय् सगं व नेवाः समाजया दुग्यंगु स्वापू दु ।

समाजय् प्रचलित तजिलजि वा चलन मात्र औपचारीकताया नितिं जक विकास यानातःगु धाःसा पक्का हे मखु । थुकी दुग्यंगु अर्थ सुलाच्वंगु दु, जीवन दर्शन हे सुलाच्वंगु दु । ख्येँय् सगं दुने मुख्य रुपं न्याता नसा ज्वलं दुथ्यानाच्वनी । ख्येँय् सगं धयाकथं ख्येँय् ला माःगु हे जुल । उकिया नापं छ्वय्ला, चाःतूगु व गंगु सँन्या, माय् वः अले अय्लाः दयाच्वनी । थुगु न्याता नसा ज्वलनं पञ्चतत्वया प्रतिनिधित्व याइ । ख्येँचय् आकाश थुज्वःगु खाली ब्व नं दइ । अथे जुयाः ख्येँय् आकाश तत्वया प्रतीक खः । उकीया नापं ख्येँय् धइगु झंगलं थ्वइ । अले झंगः धइम्ह आकाशय् ब्वया जुयम्ह जुल । व ल्याखं नं ख्येँय्यात आकाश तत्व नालाकाःगु धाइपिं नं दु । अथे हे ला धइगु च्याकल धाःसा नौ जुयावनी । व ल्याखं लायात पृथ्वी तत्वया प्रतीक नालाकाल । न्या धइम्ह लखय् च्वनी । अय्जुयाः न्या लः अथवा जल तत्वया प्रतीक खः । माय् व दयेकीबलय् चाकलाक्क दयेकी । शरीरय् वायु तत्व दुपिं प्राणीतय्सं हावभावपाखें थी थी मुद्रा ज्याये फु अथवा धाये दयेके फु । चाकलाःगु माय् वः स्वयेबलय् गुगुं मुद्रा थें हे खनेदु । अथे जुयाः माय् व ः वायु तत्वया प्रतीक खः । वः धइगु मासं दयेकीगु जुल । माय् धइगु फसय् यग्गानाः सइगु जूगुलिं माय् वःयात वायु तत्वया रुपं काये फइगु मान्यता नं दु । अय्लाखं शरीरय् तेजया अनुभुति बीगु जूगुलिं अय्लाः तेज वा अग्निया प्रतीक खः । थुकथं पञ्चतत्वयात छथाय् तयाः सन्तुलित यानाः ख्येँय् सगंया बिकास यानातःगु खः ।

थुगु न्याता ज्वलं दुने ख्येँचय् खालीगु ब्व नं दइ अले ला नं दइ अय्जुयाः ख्येँय्यात आकाशतत्व व पृथ्वीतत्व नितां नालेफइ । चाःतूगु सँन्या मुद्रा थें नं खनेदइगु जूगुलिं जल व वायु निगुलिं तत्वया प्रतिनिधित्व यायेफु । अय्जुयाः ख्येँय्, व अय्लाः निता जक तयाः नं ख्येँय् सगं बीगु यानाच्वंगु खनेदु । तर थौंकन्हय् गुलिसिनं ला ख्यँय् सगं धकाः ख्येँय् व धौ बीगु यानाहल अय्लाः मदय्क ख्येँय् सगं बीबलय् पालु छकू तयेगु् चलन दु । पालुइ नं तेज तत्व दइगु जूगुलिं अय्लाः मदय्क ख्येँय् सगं बीबलय् तेज तत्व पूवंकेत पालु तइगु खः ।

जीव वा प्राणीया निर्माण पञ्चतत्वपाखें हे जुयाच्वंगु दइ । पञ्चतत्व धायेबलय् जल, वायू, पृथ्वी, अग्नि अले तेज खः । ख्येँय् सगंया न्याता ज्वलनं थ्व हे पञ्चतत्वया प्रतिनिधित्व याइ । पञ्चतत्वया प्रतिनिधित्व याइगु ख्येँय् सगं जीव बलिया प्रतीक खः । माने  याना वयाच्वंगु मान्यता कथं बलि धयागु शक्ति प्राप्तीया नितिं बीगु खः । तान्त्रिक बिधिं थुकथं जीवबलिया बिकल्पया रुपं ख्येँय् सगंया बिकास याःगु खनेदु । थ्व ल्याखं झीसं थ्व खँ नं थुइके फइ कि ख्येँय् सगं शक्ति प्राप्तीया नितिं बीगु खः वा काइगु खः । पञ्चतत्वया छुं छगू तत्व असन्तुलित जुल धाःसा मानव शरीरय् समस्या खनेदइगु खः वा म्ह मफइगु खः । तेज तत्व म्ह्वः वा आपाः जूसा ज्वरो वइगु, हाइ वा लो प्रेशरया समस्या जुइगु, वायु तत्वया असन्तुलनं ग्यास्ट्रीक आदिया समस्या जुइगु जुइफु  । अय्जूगुलिं सुं छम्ह मनू स्वस्थ च्वना च्वनेत वयागु शरीर दुनेया पञ्चतत्वय् सन्तुलन जुया च्वने हे माल । मानव शरीरया पञ्चतत्वयात सन्तुलित यानातयेगु आज्जुं नं ख्येँय् सगं कायेगु वा बीगु यानातःगु खः । नापं ख्येँय् सगं थकालिपिनिापाखें आशिर्वाद वा न्ह्याम्हेसिगु पाखें नं भिन्तुनाया रुपं नं कायेफइ । लखय्, बँय्, मिइ, आकाशय् वा फसय् न्ह्यात्थाय् नं त्याके फयेमा, गुगु नं थासय् बुइ म्वाःलेमा, गुगु नं तत्वं स्यंके मफयेमा, पञ्चतत्वयात हे त्याका काये फयेमा धकाः भिंगु कामना यानाः पञ्चतत्वयात हे छथासं तयाः ख्येँय् सगं बीगु याःगु मान्यता नं दु । थुगु कथं ख्येँय् सगनं मनूया उसाँय्लिसे नं तप्यंक स्वापू तयाच्वंगु दु ।

समाजय् स्वस्थ जीवन हनेगु आज्जुं दयेकातःगु तजिलजिया अर्थ व महत्व थुइका काये फयेमाः । अर्थ वा महत्व मथुयकं औपचारीकता जक पूवंकेगुया छुं हे अर्थ दइमखु । मानव शरीरयात स्वस्थ दयेकेत, शक्ति प्राप्त यायेत बिकास जूगु ख्येँय् सगनय्माःगु ज्वलं स्वयां थः यत्थे ज्वलंत तल धाःसा ख्यँय् सगंया महत्व ला मदइगु जुल जुल, नापं थुकिं उसाँय्यात बांमलाःगु लिच्वः लाकी मखु धकाः नं धाये थाकुइ । अथे जुयाः झीसं झीगु तजिलजियात न्ह्याका यंकेगु जक मखु, उकिया अर्थ नं थुइका कायेमाः ।