nepal life 2076 3 18

झीगु जीवनलिसे तप्यंक स्वापू दु जनबहाःद्यःया

-बिराजकाजी राजोपाध्याय

स्वनिगः दुनेया प्यम्ह करुणामयमध्ये छम्ह जनबहाः द्यःयात थी थी नामं म्हस्यू । वसपोलयात आर्यावलोकितेश्वर नं धाइ । नाथ सम्प्रदायितय्सं मत्स्येन्द्रनाथ अथवा मच्छिन्द्रनाथ धायेगु यानाच्वंगु दुसा बैष्णव मतय् श्री हरी हरहरहर धकाः धाइ । अथे हे शैवमतय् श्री सिंहनाथ धयावयाच्वंगु दु । अथे हे स्थानीय भासय् वय्कःयात जमबहाः द्यः अथवा जनबहाः द्यः धकाः धाइ । सकल प्राणीमात्रयात करुणाया दृष्टिं स्वया बिज्याइम्ह वसपोलयात करुणामय नं धयावयाच्वंगु दु । थुकथंया थी थी नामं थ्व खँ नं पुष्टि यानाच्वंगु दु कि वसपोल करुणामय छगू जक धर्म वा मत बिशेषया वा समुदाय बिशेषया द्यः मखु । वसपोल ला सकल प्राणीयात करुणा तयाबिज्याइम्ह द्यः खः ।
नेपाः कृषिप्रधान देय् खः । उगु खँय् नेवाः जाति नं कृषि पेशाय् आवद्ध समाज खः । व कथं जनबहाःद्यःया स्वापू नं छुं नं छुं कथं कृषि पेशालिसे हे दयाच्वंगु दु । जनबहाःद्यःयात बर्षा व सहकालया द्यः धकाः नं धायेगु याः । जनबहाःद्यःया जात्रा बांलाक क्वचाल धाःसा वा बांलाक वइगु व बाली बांलाक सइगु व देशय् अनिकाल मजुइगु मान्यता झीगु समाजय् दु । अथे जुयाः नेवाःतय्सं जनबहाःद्यःया रथजात्रा झः झः धायेक न्यायेकेगु याइ ।
जनबहाःद्यःया रथ जात्रा चौलाथ्व अष्टमिकुन्हु येँया जमलय् नं न्ह्याइ । उखुन्हु द्यःयात खतय् नयाः जमलय् दयेकातःगु रथय् तयेहइ । द्यःयात रथय् बिज्याकाःलि रथ सालाः जमलय् नं रत्नपार्क, भोटाहिति जुयाः असनय् थ्यंकाः याः न्यायेकी । वयां कन्हय्कुन्हु रथ असनय् सालाः जनबहाः, वंगः जुयाः येँया हनुमानध्वाखा थ्यंकाः याः न्याइसा वयां लिपा हनुमान ध्वाखां मरु, चिकंमुगः, जैसिदेगः जुयाः लगमय् थ्यंकी । लमगय् थ्यंकाः माजुसिमा स्वचाः चाःहिकाः याः न्यायेकेधुंकाः द्यःयात रथ कुहां बिज्याकाः खतय् तयाः बाजंगाजंलिसें जनबहालय् हयाः देगलय् दुहां बिज्याकी ।
जमबहाः अथवा जनबहाःद्यः व द्यःया रथजात्रा गबलेनिसें न्ह्यात धइगु खँय् जुजु यक्ष मल्लया नां न्ह्यःने वइ । थुकिया इतिहासयात कुला स्वत धाःसा थ्व सम्बन्धि थी थी कथंया किम्बदन्तित समाजय् प्रचलित दु ।


किम्बदन्ती कथं थन जुजु यक्ष मल्लया पालय् छम्ह ज्यापुया थःगु बुँ पाला च्वंबलय् जनबहाःद्यःया मूर्ति चाय् ल्हानाच्वंगु अवस्थाय् लुत । उगु मूर्तियात छेँय् यंकाः वाकुथिइ तयातल । उगु दिनंनिसें उम्ह ज्यापुया वाकुथिइ न्ह्याक्व हे वा लिकाःसा वा मफू । वयां लिपा उगु मूर्तियात अन्नदाता भाःपियाः जनबहालय् स्थापना यात ।
व धुंकाः ज्याथःपिं, जिथिपिं, ल्वगिपिं मूर्ति दुगु थासय् थ्यंकेत थाकुगुलिं सकसितं छेँय् छेँय् हे च्वनाः द्यः दर्शन याकेगु आज्जुं जनबहाःद्यःयात रथय् तयाः जात्रा यायेगु यात । रथ जात्रा यायेगु नितिं मूर्ति लूगु हे थासय् रथ दयेकाः अनं हे जात्रा न्ह्याकेगु याःगु बिश्वास याना वयाच्वंगु दु ।
आर्यावलोकितेश्वर महात्म्यय् स्वयेगु खःसा जनबहाःद्यःया रथ जात्राया खँय् मेगु हे छपु बाखं लुयावइ ।


आर्यावलोकितेश्वर महात्म्य कथं छन्हु यमराजं थः यमदुततय्त तत्कालीन जमपुरय् (आःया येँ देय्) नर्कय् छ्वयेमाःपिं मनूत कायेके छ्वयाहल । तर उगु थासं सुं हे नर्कय् वनेम्वाःगु खनेदत । छु जुयाः सुं हे नर्कय् वनेम्वाःगु धकाः स्वःबलय् गुंलायंक लच्छितक्क स्वयम्भु दर्शन यानाच्वंपिं जुयाः इमिगु पाप दक्वं नास जुयाः नर्कय् वनेम्वाःगु खँ यमराजं सीकाकाल । उज्वःम्ह स्वयम्भु भगवानया जि नं दर्शन याये धकाः यमराज नं थन वल ।
यमराज थन वयाच्वंगु सीकाः जुजु यक्ष मल्लं यमराजयात थःगु जमपुरया लाय्कुलिइ सःताः सत्कार यात । उकिया नापं यमराजं मसीक यक्ष मल्लं यमराजयात ताडन तयाः चिनाबिल । लिपा यक्ष मल्लं यमराजयात थःगु देय्या जनतायात दीर्घायू, निरोगी व न्ह्याब्लें ल्याय्म्ह हे जुयाच्वनीगु वरदान बीगु खःसा जक त्वःताबीगु मखुसा थथे हे ताडनय् चिनातयेगु खँ धाल । यमराजं थुकथंया बरदान थम्हं बी मफुगु, थुकथंया वरदान ला सुखावति भुवनय् बिज्याकाच्वंम्ह थः गुरु करुणामयं जक बी फइगु खँ कन ।
जुजुं थःत त्वःतामबीवं यमराजं थः गुरु करुणामयया आव्हान यात । यमराजया आव्हान न्यनाः करुणामय जुजुया न्हिंन्हिं म्वःल्हुइगु पुखुलिइ जव ल्हातिं अभयवर बियाः देपाः ल्हातिं पलेस्वां ज्वनाः पलेस्वांया च्वसं थीरं बिज्यानाः सकल लोकयात दर्शन बियाबिज्यात । उगु थाय् धइगु वागमति व कालमति व्हनाच्वंगु थाय् खः । अय्जुयाः उगु थाय्यात व्हंगः धयातल । थौंकन्हय् वंगः धयातःगु थाय्, व हे व्हंगः खः ।
करुणामयं दर्शन बियाः धयाबिज्यात, ‘थुगु हे थासय् विहार दयेकाः जितः पूर्वामुख यानाः स्थापना यानाब्यु । जि थहां वयागु लखं गन व्हनी, अन कालमोचन तीर्थ नामं सिद्ध जुइ । थुगु तीर्थय् म्वःल्हुयाः सुनां जितः दर्शन याइ उम्ह मनूया काल हटे जुइ । उकिया नापं सदाकालं निरोगी जुयाः आयुं पूर्ण जुइकाः मृत्युया भरं तरे जुयाः ल्यासे ल्याय्म्ह जुयाच्वनी ।’ नापं करुणामयं विहारतक्क थ्यंके मफुपिं, ल्वगि, सनेमफुपिं, ल्हाःतुति मदुपिं, ज्याथःजिथिपिन्त दर्शन याकेत रथजात्रा नं न्ह्याकि धकाः उजं जुल ।
वयां लिपा यक्ष मल्लं थः काय् रत्न मल्लयात जमदेशया जुजु दयेकाः बच्छि प्रजा ब्वनाः कालमोचन तीर्थ सिथय् बाका देय् दयेकल । अन हे थः च्वनेत दरवार नं दयेकाः थुकिया सिथय् श्री करुणामयया विहार नं दयेकल ।
यक्ष मल्ल न्हिंन्हिं करुणामयया पुजा यायां मृत्यु धुंकाः सुखावति भुवनय् थ्यन । व धुंकाः रत्न मल्लं बाका देय् व जमदेय् छधी यानाः येँदेय् थापना यात । व धुंकाः बौम्ह यक्ष मल्लया उजं कथं दँय् छकः करुणामयया रथजात्रा नं न्ह्याकल ।
थुकथं जनबहाःद्यःलिसे थी थी बाखंत वा किम्बदन्तित स्वानाच्वंगु दु । न्ह्याग्गु बाखंयात आधार काःसां जनबहाःद्यःया स्वापू धाःसा मानव जीवनलिसे तप्यंक हे दयाच्वंगु खनेदइ । न्हापाया किम्बदन्ति दुने कृषि वा अन्नलिसे खँ स्वानाच्वंगु खनेदुसा निगूगु बाखनय् मनूया सु–स्वास्थ्य, दीर्घायू आदिलिसे स्वानाच्वंगु खनेदु । थ्व ल्याखं जनबहाःद्यः धइम्ह मानव जीवनलिसे तप्यंक स्वापू दुम्ह द्यःकथं कायेफइ ।