prabhu baink new

जितः शान्ति माः (पद्मरत्न तुलाधरया निबन्ध)

छगू देशया छम्ह मिसाचा धात्थें बांलाःया परिभाषा १ वया सकतां सकतां बांलाः धात्थें वया म्ह छम्हं बांलाः । ख्यूंगु चाया सौन्दर्य गथे न्ह्याथाय् स्वःसां बांलाः वया सौन्दर्य नं अथे हे  न्ह्याथाय् स्वःसां बांलाः । व थुलि बांलाः, थुलि बांलाः धाये मछिं । बांलाः जक धयां गा हे मगाः । वयात लुमंका च्वनेबलय् सुनानं चुपिं पाः वःसां स्याइ थें मच्वं । व तच्वकं तच्वकं हे बांलाः वया सौन्दर्यया गय् वयान याये १ छुं खिनेगु दुसा — वयागु वसः अस्वाभाविक, अप्राकृतिक । वयात हे जक स्वस्वं स्वस्वं तहाःगु जीवन फुके मास्ति वः । वैगु सौन्दर्य  जितः आनन्द ब्यू थुलि हे दयेवं जितः कुगाः । व ल्यासे मिसा, व नं छम्ह मनू, व नं छन्हु सी तिनि हँ १ मखु मखु जिं वयात स्याये मखु । जि हे द्यः, जि हे प्रकृति । वयात सुनां स्याइ, सुनां स्याइ १ सुनानं वयात स्याइ मखु । बांलाःया व देवीयात नं स्यायेगु सुयाकें नुगः गथे दइ १ बांलाः, बांलाः, बांलाः धाधां वया अस्तित्वलिसे थः घानाः न्ह्याबलें न्ह्याबलें जि नं म्वाये मास्ति वः । म्वाम्वां वयात लुदंक स्वये मास्ति वः ।
हिसि धैम्ह उम्ह मिसाचा थन न्ह्याबलें न्ह्याथासं याकःचा । वया सुं धकाः पासा मदु, यःपिं नं वया सुं मदु । ययेकीपिं सुनानं वयात मखं, ययेकेत वं नं सुं मखं । न्ह्याबलें न्ह्याबलें याकःचा थ्व पृथ्वीया व म्ह्याय्मचा । गुँ क्वसं च्वंगु वया छेँ भिखाचा, च्वलय्लिसे म्हिताच्वंम्ह नकिंचा । चुलबुल वया हिसि खनाः तिमिलाचिया नं नुगः मू । कलकल खुसिचा, झरझर झरना, पुखू व परवत तजाः, चिजाः । अले सिमा स्वांमा फुकं नं वया तिसा खः झझःधागु । खुसिया लखं प्याःगु वया पिलाक्व, झरनाया लखं प्याःगु वया म्ह । स्वयाः हाले माःगु यौवन, ल्वःवनापुगु वया जीवन १  वैगु जीवन धात्थें जीवन खः, प्रकृति हे वया गुरुमां खः । व म्हितूगु स्वया च्वनेबलय् लय्तां थःनं गय् मन्हिले । लय्तां अले व मुसुकाइबलय् संसार हे नं छु मजुइ । अले उगु संसारया न्ह्यःने स्वर्गया सुनां व्याख्या याइ १ वया हिसिं भय् ब्यूगु संसार १ थ्व संसारया गुगुं जीवन सुयां निंतिं गय् अभिसाप ज्वी फइ १ सुनां अले म्वायेगु त्वःताः सीगु ययेकी ?
सीगु धैगु पाप खः, अपराध खः, व हिसिया निंतिं व्यंग खः । गबलें मसीत म्वानाच्वंम्हसिया न्ह्यःने सीगु धात्थें वयात हिस्यायेगु खः । सीगु जूसा बरु वयात स्वये मते, वयात सुनानं ख्वाः क्यने मते । वं वाःमचायेकं तुं सिना हुँ, फुक्क सिना हुुँ थः लँ लिनाः । हिसिया हिसि बा वःगु ख्वाःपाः, सृष्टिकर्ताया थ्व मास्टरपिस । मेगु फुकं वयात क्वसः थें द्यःया रचना थुगु धरतीस । हिसि, अँ व ल्यासेचाम्ह मय्जु, मछाः मछाः न्यासि नं चाये सः । वयागु हे नकल झकल यायां नगुत चान्हय् झलमल थी । यच्चुगु पुखू वैगु न्हाय्कं, छिलबिल ससं वया ख्वाः । स्वस्वं हे अन तनीबलय् ला झन हनं अप्वः व बांलाये धुंकी । मात्तुमामां अले हनं लुइबलय् गुँ च्वकाय् च्वंम्ह व मिसा सर्गः पाःताः छस्वा यानाः धात्थें देवीया रूप क्यनी । अले अनसं हे वं हाःगु म्ये उगु छगू क्षण जक मखु, जीवनया ब्याक्क क्षण हे नं अतिकं न्ह्याइपुका बी । लुमंके फःसा उलिं हे कुगाः, न्ह्याइपुक्क झी थन म्वायेत । दुःखया नं अस्तित्व दै मखु ‘हिसि’ दुगु थुगु संसारय् ।
छन्हु छकः, छथाय् व हे हिसि मय्जु सर्गःया एकान्त ख्यलय् थःगु ब्याक्क सौन्दर्य ब्वयाः ग्वतुलाच्वंगु जिं खना । वयात खनाः अले थ्वोंकाःम्ह जि थःत थःम्हं ची मफयेका बुलुहुं, बुलुहुं, ग्याग्यां, ग्याग्यां, तीजक तीजक वयाथाय् वना । वँवं वँवं गबलें मपूmगु चिक्चा हाकःगु उगु लँपुचा उगु लँपु हे जितः थुलिमछि यल लिहां वनाः हानं वये मास्ति वः । तर वयाथाय् थ्यंकाः छु याये, छु याये इप्पः ककं छकः वयात स्वया । थ्व मिखा आः जिं तिस्सी गय्, तिस्सी छाय् ? छाय् स्वय् हनं मेगु छुं थनया १ ‘मय्जु’ अय् १ जिं ब्याक्क स्वये धुन छंगु व बांलाः, हिसि सकतां नं । फसं सिमा हः संकी थें गुकिं जितः छटपट यागु स्व रे । थुगु छटपट खुनुं मदुगु जूसा थ्यने धुन ज्वी जि स्वर्ग नं । आः मेगु छु याये जिं मेगु छु याये मतिना छंके प्mवं वयाच्वना ।‘ थुलि धायेगु मतिं वया लिक्क वनां ग्यासें वयाः जि छपलाः लिचिला । गय् ययेकी वं दः गय् ययेकी राक्षस ज्वःम्ह जि मिजंयात । धात्थें राक्षस खः जि वया निंतिं दकय् बांलाःम्ह मिजं जि जूसां । तर मिजं जुइ धुन जिं छु याये ज्यू ? आ जि म्वायेत व हे माः ।
हिसि धैम्ह उम्ह हे मिसाचां ययेकाः छन्हु दः जि यात । ययेकु ययेकुं म्हितु म्हितुं अहो १ व ला जिके हे तुं दुबिना बिल । मिजं जक मखु, थःहे मिसा नं जुयाः व मिसायात जिं म्हसीका । अले मिसा मिजं निम्हं थःहे जुयाः थःत थम्हं जि लसपस याना, गुगु लसपसया ई जितः थुलि न्ह्याइपुल थ्व संसारयात हे जिं धात्थेंयागु संसार धया । न्ह्याग्गु दुःखयात नं आः जिं सुख धायेुफ । तिमिलायात आः जिं थथे धाये — तिमिला, अय् छ त्वये मते, ख्यूंगु चाया श्रृंगारयात स्यंके मते । संसारयात आः जिं थथे धाये — संसार दुःखं जक जायाच्वंगु मखु सुखं नं जायाच्वंगु दु । सुखी ज्वी सयेके माः अले न्ह्यागु दुःख नं सुख जुयाबी । जिगु नुगलं गथे ज्यात अथे हे जक संसार खः । उकिं पासा नरमदेश्वरं धया द्यूथें जितः नं थथे धाये मास्ति वः —
“......छाय् जक लिचिले पृथ्वी छलिसे
गुगु हे ला फुक दय्का जिं ”
जिं मिखा फुति याक्व पतिकं थन न्हू न्हूगु संसार दु । आः जिगु पलाः पलाः पतिकं स्वर्ग स्वर्ग दु ।
स्वर्ग — परितय्त आ जिं थथे धाय् — लिहाँ हुँ, लिहाँ हुँ अय् १ स्वर्ग—परित छिमिगु व बांलाः जिमित छु यायेत १ द्यः धैपिं नं केवल मनूतय् रचना खः । रचनाया नं रचना छिपिं जिमि निंतिं छु हे खः । स्वर्ग ला जिमि सी धुंकाः तिनि वयेगु मसान खः, मसान खः । उकिं स्वर्ग व नरकया जिमित छु अर्थ १ म्वायेगु खः जिमि म्वायेगु ज्या १ पृथ्वी हे जिमि सकतां सकतां खः । थ्वयात हे जिमि यत्थे दय्के थ्वैत हे जिमि यत्थे छाय्पे । स्वर्गय् मदुगु पृथ्वी थ्व खः सी धुंकाः गन काः वने १ उकिं थन हे म्वाये जिपिं थन हे सी । द्यः धैपिं जिमि जिपिं हे दु, परि धैपिं नं जिमि थः हे दु । स्वर्गया लः—फय् जिमित मनिं । छिपिं छिमिथाय् हे लिहां हुँ । जिमिगु थःगु हे जीवन दु । जिमिगु कल्पनाय् नं प्राण दु । जिम्ह हिसि आः जिम्ह वैके दुबित । जिम्ह व हे आः जिम्ह हिसि खः । जिम्ह व हे आः सकतां खः, सकतां खः ।
थुकथं आः जि स्वर्गया लोभ व नरकया भयं मुक्त जुया म्वायेफु धात्थें सुखं म्वायेफु थन थुगु हे संसारय् । तर जि याकःचा जक हे जि मखु । उगु ईया संसार नं जि खः गुगु इलय् जि थन म्वाना, खः गुगु इलय् जि म्वाना । उकिं जि थन सुखं न्ह्याबलें म्वायेत संसार नं अथे हे म्वायेमाः । जिगु अधिकार खः थन सुखं म्वायेफु सुनानं हनन् याये दै मखु । मनू खः, जि मनू जुया म्वाये यः । जीवन धैगु जितः अतिकं यः । मतिना यायेगु नं थन हे जक खः मेगु लोकया दः विश्वास मदु । उकिं जि थन हे न्ह््याबलें म्वायेत, अहा १ थथे हे सुखं म्वायेत शान्ति माः संसार फुकभनं शान्ति माः । विश्व युद्ध मखु, विश्व शान्ति माः । विश्वया उन्नति, प्रगतिया निंतिं जक मखु, जिगु व्यक्तिगत जीवनया निंतिं नं विश्व शान्तिया आवश्यकता दु । थन न्ह्याबलें न्ह्याबलें शान्ति माः । खला जि म्वायेफु, सुखं म्वायेफु जिम्ह हिसिया थुगु संसारय् । अय्नं थ्व बमतय् पुचलय् च्वनाः गथे ल्हाय् जिं सन्तोषया सासः । कन्हय् गनं युद्ध ज्वी, हि बाः वइ, कंस हनं विश्व युद्ध ज्वी मारकाट अले देशत नं छ्वइ मनूत केवल लास जक ज्वी । अले याकःचा जि जक थन गय् म्वाये, गय् म्वाये फै १ युद्धया उगु वातावरणय् जक मखु ग्यानापुगु युद्ध ज्वी तिनि थाय् नं गथे जि सुखं म्वाये फै १ उकिं जितः शान्ति माः थन न्ह्याबलें, थन न्ह्याथासं नं शान्ति माः ।
युद्ध स्वार्थ ज्वी, स्वार्थ नियमित उकिं संघर्ष नं नियमित थन । थुकथं युद्ध अनिवार्य धायेगुसा युद्ध लिपा संसार मसान ज्वी । उकिं थ्वीकि, थ्वीकि अय् १ मनूत आबलय् याकनं थ्वीकि — शान्ति युक्तगु विश्वय् हे जक थःथःगु स्वार्थ पूर्ति ज्वी । स्वार्थी सु जक मखु सकलें स्वार्थी । मनूया मेगु नां हे स्वार्थी । जि नं स्वार्थी, जिगु नं स्वार्थ दु — याउँक म्वाये, न्ह्याइपुक म्वाये १ अय्नं जिं धाये — युद्ध छु यायेत १ स्वार्थ युद्धं गय् पूर्ति ज्वी १ हिटलर व बुद्ध निम्हं स्वार्थी । निम्हस्यानं जीवन पात । तर हिटलर विचरा युद्धय् हे तन, बुद्ध धाःसा थौं तकं ल्यन । बुद्धया ‘अहिंसा परमोधर्म’ उकिं बमत स्वयाः गय् बमलाः धायेगु १ ‘सह—अस्तित्व’ छपु हे जक लँपु दु, मानवताया निंतिं दकले ज्यूगु । उकिं जिं धाये — बुद्धम् शरणम् गच्छामि, संघम् शरणम् गच्छामि १ अझ नं सुनानं युद्ध याःसा मेगु छु धाये जिं, मेगु छु याये ? ‘बहुजन हिताय्, बहुजन सुखाय्’ जि नं ल्वाय् अले जि नं ल्वाय् केवल शान्तिया निंतिं गुगु जितः माः सुखं म्वायेत । थौं, कन्हय्, न्ह्याबलें, न्ह्याथासं माः जितः शान्ति माः ।
थुकथं आः जिं थ्वीका, ल्वीका — मनू म्वायेत जीवन माः, माया माः, मतिना नं माः मनू मनू जुयाः म्वायेत । थन मतिना यायेगु अपराध मखु, जीवन खः, धात्थें जीवन खः, गुगु जीवन दयेवं तिनि मनुखं थःगु देश खनी, संसार नं । अले तिनि मनुखं थःगु कर्म खनी । शोषण दुगु थुगु संसारय् स्यायेगु नं गबलें धर्म ज्वीफु अलेतिनि मनुखं थ्वीकी । भूत, प्रेत व सीखतय्गु जक संसार थ्व मखु । म्वायेगु धैगु हे यदि पाप मखुसा सीगु स्याकेगु नं धर्म मखु । मतिना उकिं चीधंगु खँ मखु संसार म्वाकेत नं माःगु । संसार थ्व नं गय् चीधं जुइ मतिना मतिनां जक जाःगु । जिम्ह हिसिया थ्व देश, थ्व संसार स्वर्ग स्वया गथे चीधं धाये १ जितः ला धात्थें विश्वास दु थन हे जिगु स्वर्ग दु । धात्थें न्ह्याइपुगु संसार खः थ्व म्वायेगु लँपु थन हे जक दु, सासः ल्हायेगु बरु ल्वःमंके मज्यू मतिनाया थुगु संसारय् म्वायेत । संसार धू ज्वी, संसार चुं ज्वी, उगु संसार झीगु मखु । मेगु हे दु संसार झीगु, गुगु गबलें नं फुइमखु । धात्थें झी मेगु हे संसार दु, गन बन्दुक नं ज्वी शान्तिया प्रतिक । उकिं धू याये, व बमत धू याये झीगु संसार झीगु हे याये १
अज्ज नं जितः छता खँ धायेगु दु — जि धैम्ह नं जिम्ह मखु । स्वैतं का धका त्वःता तयागु दु । सुनानं कायेवं तिनि दः शान्ति दइ । जि धैम्ह यदि जितः हे जक सा जि धैम्ह जितः छु यायेत ? याकःचा जि हे जक म्वायेगु सा थुगु संसार नं दः छु यायेत ? जूगु स्वय्, लूगु नय् धायेत मनू खः व ल्वहंः मखु । यःम्ह दयेवं कुगाः धायेत व हे जक संसार मखु । छु याये, छु मयाये छटपट, छटपट अथे हे जक जीवन हनेत म्वायेगु जूसा अहा १ थुगु थासय् थुगु थाय् नं जितः छु यायेत १ उगु छटपट छटपट हे जीवन खः, न्ह्याइपुस्से च्वंगु जीवन खःसा म्हगसया संसार हे जिं ययेके नि भावुकताय् जक थथे म्वायेगुसा । धात्थें भावुकताय् जक थथे म्वायेगु जूसा शान्ति धैगु नं जितः छु यायेत १ निरस्त्रीकरण अपराध भःापे, बमया दुने बुद्ध खंके । विना दोष , अपराधय् गोलि नयाः अहा १ जक हे धाये फइगु जूसा उगु घाःया ही जिं बुद्ध खंके । अनसं हे सीसा झन स्वर्ग खंके । थःहे द्वनाः कथं कइबलय् नं आहा १ धाये मफु जिं अøया सिबे । थः मखु सुं जक कालं हे सीसां न्हिले मफु जि ख्वयेगु हे सिबे । उकिं उम्ह जिम्ह हिसिलिसे म्वायेत विश्वय् शान्ति माः, दः शान्ति माः केवल जिगु नुगः दुने जक नं मखु नुगलं पिने थुगु संसारय् नं ।
खः संघर्ष जीवन खः, जीवन खः न्ह्याइपुसे च्वंगु जीवन खः । तर उगु संघर्ष नं केवल  म्वायेत जक ज्वी सीत मखु । संघर्ष केवल सीत जक सा म्वायेगु धैगु न सीगु हे खः, थौंयागु थुगु मानवता नं मसानया भूमिका जक खः । अले विश्व हे मसान ज्वीगु सा थन थौं म्वायेगु हे नं छाय् ? मनूया इतिहास छन्हु क्वचाइ सा सुनां ब्वनी हनं च्वय्गु हे छाय् १ आ युद्ध जूसा बल्लाःम्ह त्याइ, अज्ज सकलें बुइ । ‘सत्यमेव जयते’ गय् ज्वी १ थः म्वायेत उकिं थः नं संसारय् थः नं न्ह्याबलें बल्लाये माः । तर अस्तित्वया निंतिं जक हे म्वायेगु जूसा म्वायेगु नं व्यर्थ खः । बल्लाःत्याःया राज दतले थन थुगु संसार नं नरक जक खः । अय्नं गय् थें, छाय् थें संसारय् थः म्वाये यः । म्वाये यः, म्वाये यः न्ह्याबलें जितः गबलें गबलें नं सी मयः । देशया निंतिं नं जि सी मखु बरु म्वाये थः देशया निंतिं । देश व संसारया निंतिं म्वाये, जिम्ह हिसिया निंतिं म्वाये, अज्ज थःगु हे निंतिं म्वाये । उकिं जितः शान्ति माः । शान्ति, शान्ति, शान्ति केवल शान्ति दयेवं गाः । अले तिनि जि थन याउँक म्वाये दइ थुगु यइपुस्से च्वंगु संसारय् । उकिं जितः शान्ति माः।
म्वायेगु खः जिगु तःधंगु धर्म । उकिं थौं म्वानाच्वना । छन्हु सीत मखु गबलें मसीत । थ्व जीवन प्यन्हुया मखु, जिगु जीवन सदां सदांया । जिगु खरानी नं जीवन दै । जि हे जिगु मृत्यु जिगु लास । भूत व भविष्यया संगम जिगु जीवन, गबलें मफुइगु जिगु जीवन उकिं जितः न्ह्याबलें न्ह्याबलें शान्ति माः । सी धुंकाः नं जितः शान्ति माः जिगु भग्नावशेषं दैगु छुं हाकनं भग्न मज्वीमा १ थुगु संसार जिगु खः, जिगु खः जिं दयेकागु जिगु हे निंतिं । जिगु सासलं जायाच्वंगु पृथ्वी थुगु पृथ्वी नं जिगु हे खः । उकिं थुगु पृथ्वी छुं मज्वीमा जितः न्ह्याबलें न्ह्याबलें शान्ति माः । थुगु संसारं ब्यागलं च्वनेत मेगु संसार गनं मदु । विवस जि थन हे म्वायेमाः, सीमाः । उकिं जितः शान्ति माः थुगु हे संसारय् ।
निराकार भविष्य न्ह्याबलें आकार ज्वनाः जिगु न्ह्यःने दं वै च्वनी, दं वै च्वनी म्हगस हे थन साकार जू थें । थ्व वर्तमानयात थः नालाः म्वानाच्वनाम्ह जि, जिगु नुगः गबलें गबलें नं स्थीर मजू उखे, थुखे, घडिया पेन्डुलम्  थें भूत व भविष्ययात लुमंकाः जि थुकथं हे म्वानाच्वना । कन्हय् नं म्वायेत थौं म्वानाच्वना । कन्हय्, कंस थन युद्ध ज्वीगु सा वर्तमानयात जिं गथे ह्ययेके, छुकिया आशाय् भलसाय् थौं म्वाये १ थःत लुमंकेबलय् गबलें जिं संसारयात ल्वःमंके मफु । थ्व संसार उकिं जिगु अस्तित्वया जग खः । थ्व संसार छुं मज्वीमा उकिं जितः शान्ति माः । जि याकःचा जक म्वायेत नं जितः शान्ति माः । म्वायेत जक मखु सीत नं जितः शान्ति माः । सी न्ह्यः जितः विश्वास माः जिगु पृथ्वी, जिगु संसार अले जिम्ह हिसि नं गबलें गबलें फुइ मखु, गबलें गबलें फुइ मखु । उकिं जितः शान्ति माः, जितः शान्ति माः ।
( नेवाः न्ह्यलुवाः पद्मरत्न तुलाधरया न्हापांगु ज्या जंक्वःया लसताय्  बाथरुम व मेमेगु निबन्ध सफू पाखें साभार –स. )