zero media family planning adv

जिगु गमलाय् ह्वःगु बसन्त ( सुलोचना मानन्धर धितालया निबन्ध )

सुलोचना मानन्धर धिताल

मा स्वांमा ! जिगु कोथाया गमलाय् वाउँक झक्कमक्क जुयाः हिसिदयेक जिगु कोथायात हे जः बियाः चंचंधायाच्वंम्ह स्वांमा । तर गज्याःगु बिडम्बना वइत स्वस्वं हे गनावन । म्हासुस्से च्वनाः सुकूचिना वन ।
वं हाकनं थःगु रुप हिलीतिनि धकाः सुनां विश्वास यायेफु ? उकी हाकनं हाकनं बसन्त ह्वइतिनि धकाः सुनां विचाः यायेफु ? जब जि थःपिंसं हे वप्रतिया आशा व विश्वास फुकं तंकेधुंकागु खः । उकिं हे सुकूगनावंम्ह स्वामाया गमलानापं ल्ह्वनाः पिने वान्छ्वये यंकेत जि थःथम्हं हे तयार जुया । अज्याःगु अवस्थाय् थ्यनेधुंकूगु जिगु व स्वांमा हाकनं छकः मुसुक्क न्हिलाहल । हाकनं छकः बैश जायावःम्हथें वाउँस्से च्वनाः कोथायात हाकनं जः बियाः, वातावरणय् हे छगू न्हूगु ह्यूपाः हैबिल ।

" जिं व स्वांमायाके नं मनूयाके थें पीडात दै धकाः गुबलें बिचाः मयानागु न्हापां । "

प्रकृति धैगु नं गजब हे खः ! थ्व प्रकृतियात खनाः जितः ताल – थगुनेया बसन्तय् ह्वयेमखंपिं स्वांत, ह्वयेल्वःमंपिं स्वांत नं मेगु बसन्तय् ह्वयेफु । थुगुसी ह्वयेमखनाः नुगःमछिंका, नुगःक्वतुंकाः सुकूचिना वंपिं स्वांमात नं मेगु बसन्तय् न्हिलेफु । उकिं थ्व स्वांमां जीवनयात थ्व हे खँ कनाच्वन – बसन्त धैगु छकः जक मखु जीवनय्, छकः ह्वयेमखंपिं मुखूत नं मेगु बसन्तय् ह्वइ !
थ्व छमा स्वांमा जिगु कोथाय् च्वनाः जिनाप यक्व खँय् साथ बियाच्वंगु व जि नापनापं वं दुःख सुख न्यंकाच्वंगु खँ लिपा जिं बांलाक्क थुल । जीवन धैगु हे सुख दुःख व पीडा अले ब्यथाया समिश्रण खः । तर जिं व स्वांमायाके नं मनूयाके थें पीडात दै धकाः गुबलें बिचाः मयानागु न्हापां । अथे हे स्वांमा नापं नं जिगु यक्व खँत व व्यथात ज्वःलाइ जुइ धकाः गुबलें नं मस्यू – जिं न्हापा ला कल्पना तकं मयाना ।

थ्व विदेशय् च्वनाबलेया छगू अनुभव खः – जिं थःत तसकं याकःचा भाःपिया च्वनाबले जिगु स्वांमां जितः ब्यूगु छगू सहानुभुति खः थ्व । अथे हे स्वांमां जितः ब्यूगु छगू अमूल्यगु प्रेरणा नं खः । छम्ह विद्यार्थी पासां उपहारया रुपय् व स्वांमा जिगु कोथाय् थ्यंक हइब्यूगु खः ।
जि चीनय् थ्यंगुया कन्हेखुन्हु जुइमाः शायद व पासा जिगु कोथाय् दुहांवल । दक्कले न्हापां चीनय् थ्यंम्ह जि, मन ला अथें नं लय्ताइगु हे जुल । चीन थ्यनेसिबें न्ह्यःनिसें जिगु मन तसकं उत्साहित । छाय्धाःसा जिगु मचांनिसेंया म्हगसय छगू देश खः चीन । तर जब जिं दक्कले न्हापां थः च्वनेमाःगु कोथा खनाः, “थ्व हे खः झी च्वनेगु कोथा” धकाः न्यनेवं जि ला छकः झसंग हे वन । झण्डै विचलित जुल जि ! छाय्धाःसां जिं बिचाःयानासिबें तसकं पाःगु कोथाया अवस्था खनाः थःतुं मछासेच्वन ।

“प्रथमग्रासे मच्छिका पात” धैगु उखान लुमंसेवल । बल्लतल्ल चीन थ्यंकाम्ह जि अन वनेत जिं यक्व हे संघर्ष यायेमाल । "

थन स्नातकोत्तर विदेशी विद्यार्थीतसें थः परिवार हयेमदुबले जि छम्ह दक्कले न्हापां छम्ह स्नातकोत्तर मेडिकल विद्यार्थीया परिवारया रुपय् चीनय् थ्यंकः वना । परिवार अथे वइगुयात हतोत्साहित यायेत नं जुइमाः, अन होस्टलया दक्कले बांमलाःगु कोथा ल्ययाः ब्यूगु जुयाच्वन जिमित । छेल्लि कोथा, खिउँसे च्वं । लखं प्यानाः अंग पाता पाता ब्वलावयेधुंकूगु कोथा, उकिसनं च्वय् वाथरुम जूगुलिं अंगःलिस्सें लः सुल्ल वयाः प्याः थसा वयाच्वंगु ख्वाउँगु कोथा व । उकिं व कोथा खनेवं जिगु उत्साह फुकं छक्वलं हे कुहांवन । कोथा स्वस्वं जि जिल्ल जुल । छुछु बिचाः यानाः वनाम्ह जि, छक्वलं जिगु म्हय् ख्वाउँसे लखं थःथम्हंतुं लुनाथें जुल । “प्रथमग्रासे मच्छिका पात” धैगु उखान लुमंसेवल । बल्लतल्ल चीन थ्यंकाम्ह जि अन वनेत जिं यक्व हे संघर्ष यायेमाल । वनेखनाः थःथम्हं त्याःम्ह भाःपियाच्वनाम्ह, जि जब थः च्वनेगु कोथाया ख्वाः खना, जि हाकनं गय् यानाः न्हिलेफै ! तर जिं सिल, अन जिमित माया याइपिं सुं पासापिं नं दु धकाः । थ्व खं धाःसा जि तसकं भावविभोर नं जुल । पासापिं मध्येय् गुम्हं चिनीया सा, गुम्हं बिदेशी ।

“किमो” छम्ह प्यालेस्टीनी पासा । जिमि श्रीमान् सरोजयात तसकं माया याइम्ह छम्ह व । सरोज चीन वनेधुंकाः दच्छि लिपातिनि जि चीन वनागु, जि वःगु धकाः सियाः किमों कन्हय् खुन्हु हे ब्वाँय् वयाः जितः स्वःवल । न्हापां नापलाःगु दिन, भचा औपचारिकता पूवंकेधुंकाः वं वइगु सफा व बांलाःगु छज्वः मिखा जिगु कोथाय् चाचाःमाचा हीकल । याकःचा छ्यं संकुसंकुं छुं असंन्तुष्ट प्वंकल । वइगु नुगलय् वाःगु खँ छुं भचा ख्वालय् नं खनेदत । भचा लिपा शब्दय् हे पिज्वल –“हँ थ्व मखा डाक्टर च्वनीगु कोथा ! न्हूम्ह डाक्टरया श्रीमतीया स्वागत यानाच्वंगु कोथा थ्वहे ला ? थज्याःगु कोथाय् आः छिमिसं जीवन हनेमाःगु दु !” वइगु खँ थुइकाः मुसुमुसु न्हिलाच्वनेगु बाहेक लिसः बीगु खँ जिके छुं मदु ।
“आसे थन जिं परिवर्तन हये ! थ्व फागःथें जाःगु कोथायात मनूया कोथाय् हिलाबी.....।” धाधां ला किमो वथासं जुरुक्क दनावन । जिं वइत त्वाल्लं स्वइ जक च्वना ।
“थ्व छम्ह सनकि पासा खः । थ्वइगु मिखा खंला छं गुलि बांलाः, हः वइगु मिखाथें हे वइगु नुगः नं बांलाः, क्यात्तुस्से च्वं !” सरोजं खँ थुइकाबिल जितः ।
भचालिपा हाकनं किमो कोथाय् लिहांवल – ल्हातय् छगः गमला ज्वनाः । वाउँसेच्वंगु स्वांमा झकमक्क धायेक गमलाय् खनेदइच्वंगु व कोथाय् ध्याक्क दिका –“का थ्व जिगु उपहार का.......” धाधां कोथा नापं वं मिले यानाबिल । लुखाय् दुहांवनेवं खनेदैगु थासय् गमला तइबिल । अले धाल – “का आः भचा कोथाया ख्वाः स्वयेबह जुल का !”
खनं खः – व गमला कोथाय् दुहांवयेवं हे कोथाया रंग भचा पाःगु जिं महशुस याना । व खिउँगु, भुइमाः दंगु कोथाय् छुं यच्चुगु न्हूगु रंग पानाब्यूथें कोथा भचा यचुल, भचा न्ह्यूख्वाः वल । भचाभचा लुमुथें भचाभचा सिचुथें च्वनावल कोथाया वातावरणं ! गुबलें जिगु मिखा कोथाय् चाःहिला गमलाय् जूवन धाःसा व वाउँम्ह हिसिचादुम्ह स्वांमा मुसुक्क न्हिलाहःथें जिं ताल । अले जिं मेमेथाय् छाय् स्वये ? मेथाय् स्वयाः थःगु नुगः छाय् क्वतुंके ? बरु थ्व न्हूम्ह पासा गमलायात हे जिं नालाकाये, थुकथं जिगु नितिं थ्व मिलेजूम्ह पासा हे जुयाबिल ।

झन्झन् गमला जिगु आत्मियपासा जुजुं वल । मेमेगु छुं नं खँ जितः मनय्् मछिनावल धाःसा जिं गमलायात हे फुक्कं खँ मनंमनं कनेगु याना । वं नं जितः उकथं हे सल्लाह व सहानुभूति सुनां मखंक बीगु यानाहल । न्हूगु कठिनाइत नाप ल्वायेत छुं आँट व ग्वहालि नं बीगु यानाहल । तर जिके व न्हूम्ह पासा स्वांमायात गुकथं बिचाः यायेमाः धैगु उलि ज्ञान धाःसा मदु । मनं धाःसा व उलि हे यइवल । न्ह्याथाय् वनाः लिहांवःसां दक्कले न्हापां वइत निं छकः नापलाय् मास्ते वइगु, न्हापां जिगु मिखा जूवनीगु नं जुल । थःगु कोथाय् हे अज्याःम्ह पासा दुगुलिं जिगु वातावरण झन्झन् लुमुस्से च्वनावल ।

तर, व दिन जिं आशा यानाथें उलि ताहा जुइमफुत । जिमित यःथें व न्ह्याबलें न्हिलाच्वने मफुत । बुलुं वइगु हः भचाभचा म्हासुयावल । छपा निपा यायां हःत हायावल । जुजुं ला वं न्हापाथें जिनाप न्हिलेगु नं त्वःताहल । याकनं हे छम्ह तसकं त्यानुचाःम्ह बुरीथें भुलुसुलुं दंगु जक मखु ख्वाःनं खिउँयावल । झन्झन सुकूचिना गनावल । थ्व वइगु रुपं ला जितःनं म्हाइपुस्से च्वनावल – वइके नं पीडा दु धैगु तायेवं वंगु पीडा नं जिके देतनाः ला जि झन् दिक्क जुल । थुकिं यानाः जि हाकनं दुःखी जुल । वला झन् प्राणत्याग यायेत्यंम्ह तच्वःम्ह बुरीथें, जिमित त्वःतावनेत्यंम्हथें च्वनावल ।
जिगु नुगः नं पिपिन्हुया स्यानावल । छम्ह विवश मामं मचायात स्वयेथें जिं नं वया व्यथा टुलुटुलु जक स्वयाच्वना । जिगु देशया पित्यापिनिगु ख्वाःपाः उकी लुयावःथें खनावल । देशया सुकेनाश ल्वय् जुयाः मांया सुकूगु दुरु ल्वसुनाः त्यानुचाःगु म्हुतुसिथें स्वांमाया हः सुकूचिनावल । जिं छकः जिगु देशया छगू गामय् छम्ह मचा अथे हे सुकेनाशं थ्यूम्ह मचा छम्ह खनागु खः – मचा नयेमखना म्ह छम्हं गनाः गंसि जुयाः मिखा निगः जक ट्वाल्ल खनेदयाः माकःया मचाथें जक मनूया मचा धाये हे मल्वयेधुंकूम्ह दत्या दुम्ह व मचा जिगु मिखा न्ह्यःने वल । जिपाखे आशां जाःगु व ट्वाल्लच्वंगु व मचाया मिखात गबलें लोमंके फूगु मदुनि जिं । तर वइत तसकं मदयेक मगाःगु नशा बियाः वइगु पित्याः लंका बीगु जिके छुं सामथ्र्य नं मदु अबले । जिं थःगु म्हगसयात छकूचा त्वःताथके नं जिं मफु । जब जिं मिखां स्वस्वं हे व स्वांमां जिगु न्ह्यःने वहे मचां स्वःथें स्वइच्वंगु खनाः जिं नं वइत स्वस्वं हिकुलना ख्वये मास्तेवल ।
अहो गजाःगु बिडम्बना थ्व ! जिके नं छुं खँ सिधइ वनाच्वंगु दु, गना वनाच्वंगु दु व छु खः जिं थःपिसं धायेमफु । म्हगस ? उकिंला जितः छुं ई न्ह्यः तक थ्वहे गमलाया वाउँसेच्वंगु धिप्पा सिप्पा जुयाः चंचं धाया जितः छुं बियाच्वंगु खः । तसकं तसकं दिक्कगु परिस्थितिइ नं जितः छुं साहस व प्रेरणा बियाः जितः थकयाच्वंगु खः । अले विदेशय् नं जिं तसक सत्तीम्ह थः लुयावःथें जितः तसकं लुमुकाब्यूगु खः । तर, छुं ई लिपा छगू छगू यानाः त्वाः दलावंथें स्वांमां छपाः छपाः हःत कुर्काहल । जि झन्झन् निराश ।

नुगः हिइया वइबले, छुं खँ नुगलय् स्याइबले जिगु देश नं थुंदिनाः स्यानावइ । देशं छम्ह छम्हसिया पौ वल धाःसा जि थःगु हे देशय्््् लिहां वनाच्वनाथें जुइ । देशया हरेक व्यथा व वेदनात लेहें पुयावइ । अले जिगु हे नुगलय् दिनाः स्यानावइ । देश उकथं हे जिगु न्ह्यःने ख्वयाः क्यनाच्वंगुथें ताइ । अहो जिगु पीडाबोध ! छगुली मेगु – नुगःघाः, देशया घाः अले जिगु व स्वांमाया घाःथें हे खः । जिगु कोथाया स्वांमा छमा नं जिगु देशया हे नक्सा थें – देश ख्वल कि व नं ख्वइगु ला ? देशं वइगु हरेक पौया लिसलय् नं वं जितः ख्वयाः क्यनी ।
चीनय् छुं दँया दुने यक्व यक्व पौत प्राप्त याना, पासापिं व थःथितिपाखें । छकः छम्ह किजाया पौ ब्वनाबले पौदुने किजा ख्वइहःगु अले देश हिकुहिकु लनाहःगु जिं वाःचाःगु खः– “यहाँ देश ध्वस्त पार्ने किराहरु थ्पिंदैछ दिदी, देश भित्र भित्रै सड्न लागेको छ ।” थ्व वाक्यं जितः तसकं दिक्क यात । देशया भविष्यप्रति हे जितः छप्पं पीडा तनाबिल । धात्थें छु देश झंझं स्यना हे वनाच्वन ला ? थ्व खँ फुकं आन्दोलन न्ह्यःया खँ खः ।

छुं दिन लिपा व पौया लिसः च्वइच्वना, व इलय् जिमि म्ह्याय् हालाहल –“मामु किरा !” “गन ग्व ?” जिं मखनाः न्यना । मचां गमलापाखे पतिंचां सुया जितः क्यन “स्वांमाय् जाय्क कीया की ! जिगु मिखा नं स्वांमाय् जूवन । मचां धाःथें हे गमलादुने ला स्याउँस्याउँ कीत चाचाः हुलाच्वन । व कीचात हाया छचाखेरं हय्भुना हा हे त्यानाच्वंथें ताल ।
व खनेवं जितः तसकं हे तं पिहांवल । तमं मिखां हे छुं मखन । व कीतय्त छम्ह छम्ह यानाः लिकयाः किचिमिचि यानाः सिधयेका छ्वये मास्तेवल । छम्ह निम्ह लिकयाः बँय् तयाः किचिमिचि यानाः नं छ््््््््््््वया –“का हुँ छिपिं” धाधां । कीत सीधुंकाः भचाभचा सन्तुष्टी व सिचुगु सासः नं ल्हाना । अले छकः जिमि म्ह्याय््््््या ख्वाः स्वया । वं नं सन्तुष्टीया ख्वालं मुसुक्क न्हिलाहल ।

तर स्वांमा धाःसा अझं न्हिले फूगुमखु । जिगु देश नं अझं न्हिले फूगु ग्व ? थ्व स्वांमायात थज्याःपिं कीतसें धकाः नयाः सिधयेकाच्वंगु जुयाच्वन । थुमित वांछ्वयेधुंकाः बरु न्हूगु दिं खनेदइगु खःला । भचाभचा गनं सुलाच्वंगु आशा खनेदइवःथें च्वन । छुयाये छुयाये जुयाः दनाः छकः पिने झ्यालं स्वया । आकाशय् ला अझ नं हाकुगु सुपाँय् पाँय् पाँय् चिनाच्वन तिनि । आकाशया ख्वाः अझं यचु मजूनि ! देश फरक जूसां आकाश ला व हे खः । जिं आकाशपाखे स्वयाः जिगु विगतया सुं पासापिं मालेगु कुतः याना । गुम्ह पासापिं देश देश धकाः ज्यान प्राण बियाः न्ह्यानाच्वन । देशयात न्हीकेत धकाः देशय् जः हयेमाः धकाः गांगामय् मस्त पित्याना ख्वयेम्वालेमा धकाः थःत नापं ल्वमंका न्ह्यानाच्वन । अले जिं खनापिंथें सुकेनाश मस्त गनाः मवनेमा धकाः न्ह्यज्यानाच्वंपिं पासापिं खः इपिं । इमिसं थःगु ज्यान मधाः, थःगु परिवार नं मधाः – तर इमिगु छुं जक म्हगसय् पूवनाच्वंगु दुला थौं ? शायद अन नं थज्याःपिं हे कीतसें स्वांमा नयेथें नइच्वंगु जुइमाः । देशयात न्हीकेत धकाः स्वःपिं नं थःथवय् भ्यातना छम्हेसिनं मेम्हसित ईकाच्वंगु दु – थःथवय् हे धेंधेंबल्ला, थःथवय् ल्वापु । देशया मांय् दुनेदुने दायाच्वंगु कीत वांछ्वये फैच्वंगु मदु..... । वंगु दशकया शुरुयात जिगु देशय् जूगु घटनात व परिवर्तन, थ्व शदीया महत्वपूर्ण अंश हे मानेयाये बःजू । थ्व इलय् तसकं ततःधंगु ज्याखँत जुल देशय् । जनता थःथम्हं दनावल, विद्रोहलय् न्ह्यज्यात । प्रजातन्त्रया माग यात । आशा याःकथं हे जनता त्यात । जमे जुयाच्वंगु पञ्चायती व्यवस्थां थःगु थाय् त्वःताः न्हूगु युगयात न्ह्यज्याकाबिल । अले जिगु देशय् छकः सां निभाःद्यः लुयावल । देश यच्चुसे च्वनाः मुसुं न्हिलाहल ।

गुलि लसताया खँ थ्व ! थ्व समाचार न्यनाबले न्हापां ला जि थः याकःचा हे कोथाय् च्वनाः लय्तायाः मस्तथें न्हिलाः प्याखं हुला । जिगु म्हगस खः । जिगु युगया काल खः व । जिगु देश । जिगुचा खः जिगु थः खः जिगु सम्पूर्ण खः, जिगु देश । आखिरय् जिगु आशा व आकांक्षाया स्वांत अन ह्वल । छन्हु तुयुपिं बखुंत नं ब्वइतिनि धैगु आशा जिं छाय् मयाये !
जनआन्दोलनया सफलताया ह्याउँगु सिन्ह तिनाः लय्ताइच्वंपिं जनतातय्गु किपात देशं छ्वइहःबले जिं वहे किपा स्वयाः चुप्पा नइबिया । अहो जिं पियाच्वनागु दिं थ्वहे खः धकाः । जिगु जीवनय् जक मखु, जिगु देशय् नं हाकनं छकः बसन्त ह्वइवल । आहा बसन्त गुलि यइपुस्से च्वं । जिगु मन थुकथं न्हिलाच्वंगु इलय् स्वांमा नं बुलुहुं बुलुहुं खः ला मखुलाथें यानाः मुसुं न्हिलाहल । स्वांमाय् खनेदुपिं कीतय्त किच्मिच् यायेधुंकाः स्वांमा थःथम्हं हाकनं म्हसुख मदयाः मृत्युया लासाय् द्यनाच्वंम्ह हाकनं छकः जीवनया जलं थियाः दनावःम्ह मनूथें च्वनावल । वयागु बैस लिहांवल । वासलं थ्यूम्ह विरामीथें थौंसिबें कन्हय्, कन्हय्सिबें कंस, झन् झन् न्हिलाख्वाः वय्क चंचं धाइवल । वाउँस्से वाउँस्से बुं खनेदत ।
जिन्दगी धैगु थ्व हे ला खःनि ! न्हूगु जीवन, न्हूगु वातावरण थ्वपाखें जिगु मनयात जक खुशी थनाः मब्युसे – थुकिं छगू न्हूगु म्वायेगु जीवनशक्तियात नं न्ह्यब्वयाबिल । म्वायेगु नितिं यक्व प्रेरणा थनाबिल, हरेश नयेगु जक जीवन मखु । समस्यानाप ग्यायेगु जक नं म्वायेगु मखु । नुगः जक मछिंका जीवनया समस्यात तनाः वनीमखु । समस्या छु खः, समस्याया मूहा गनथाय् दु व लुइकेगु अले समाधानया नितिं पलाः न्ह्याकेगु धैगु म्वायेगुया उपाय खः ! थ्व सिनां नं हानं म्वानावःगु स्वांमां जितः थ्व हे खँ स्यनाच्वंथें ताल । थ्व फुक्कनापं जिं छकः आत्मसात याना । अले जि नं वनापं छकः मुसुक्क न्हिलाबिया !

सास दत्तले आश दु ! गुबलें हिम्मत हारेचाये मज्यू । थ्व जीवनया जिगु थ्व न्हूगु प्राप्ती खः, तःधंगु प्राप्ती खः । जिं तधंगु बरदान कयाच्वनाथें तायेका । थ्व प्रकृतिं ब्यूगु बरदान खः जितः । खतु जिगु पाखें च्वत्तुला वनेधुंकुगु झिदँ, झिन्यादँ ई हाकनं जिं लितकाये फैमखुत । तर जिके दूगु थ्व दिंत जिं थ्वहे स्वांमायात स्वस्वं थुकियात ब्वलंकायंके । न्हूगु खँ थुकियात हे छाय्पीकायंके । हाकनं जिं थःगु हे जीवनय् बसन्त पी । थुकथं जिके दुने छगू किसिमया आत्मविश्वास ब्वलनावल ।
फी लः प्वंकेगु जक जिगु कर्तव्य मखु । जिं देशया नितिं यायेमाःगु यक्वं ज्यात अझं ल्यं हे दनि । उकिं हे म्वायेमानि ! जिगु गमलाय् ह्वइवःगु बसन्तं जितः छुं न्हूगु खँ स्यंथें जिगु देशयात नं जिं छुं ला बी हे माः । देशपाखें थःपिसं कायेगु जक मखु – देशयात जिं नं बीफयेमाः ।

उकिं जि आशावादी थौं थ्व ई नाप ! अथे हे देय्नाप नं आशा ब्वलंगु दु । तर जिगु नच्चा वइशय् वःगुथें ज्याःगु अबोध म्हगसं जक आखिर छुं त्वःते मफैगु जुयाच्वन । व म्हगस ला सुन्दर बांलाःगु स्वांत जक खः । उकियात बचे यानातये नं अःपु मजू । वातावरण हे दुषितसा स्वां न्ह्याथें हे बांलाःसां, बास वःसां छुयाय्, उकी की दाइ मखु धाये फैमखु । थःगु म्हगसया स्वांमाय् की दाइबले थःगु हे मिखा न्ह्यःने छपाः छपाः यानाः म्हगसया हः हायावइबले दुःख ताइगु व निरास जुइगु स्वाभाविक हे खः । तर निराश जुइगु जक जीवन ला ख हे मखु ।
जिगु देशय् नं न्हूगु आशाया बुं बुयावःथें प्रजातन्त्र ला वल – तर वइत नं बचे यायेगु गय् यानाः ? की मदायेकेगु गय् यानाः ? म्हगस थुवाःतसें म्हगस खंकीपिसं थुकियात छकः हाकनं बांलाक्क विचाः यायेमाः । जिगु गमलाय् ह्वःगु बसन्तं थ्व खँत जिके न्यनाच्वन जि वइत कनाच्वना .... ।

( धीचिनाच्वंगु समुद्र – जिगु देश लुमन्ति निबन्धमुना सफू पाखें )