nepal life 2076 3 18

छुं नं कथं मभिं तायेकाम्वाः अधिकमासयात

 

 

 थौंकन्हय् अधिकमास न्ह्यानाच्वन । आः न्ह्यानाच्वंगु अनला धइगु अधिकमास जुल । थुग ला धइगु लगभग स्वदँय् छकः वइ, गुगु झिंस्वंगूगु ला खः । दच्छिया झिंनिला दइ । थ्व सकसिनं स्यूगु हे खँ खत । तर लगभग स्वदँय् छकः धाःसा झिंस्वला गथे जूवइगु खः व खँ धाःसा गुलि गुलिसिया नितिं मस्यूगु वा अजूचायापुगु खँ तक्कं जुइफु ।
झीसं दच्छिया ३६५न्हु दइ धकाः धयाच्वना । थ्व झीसं धयागु धइगु सूर्यमानया लिधंसाय् खः । तर चन्द्रमानया लिधंसाय् स्वल धाःसा दच्छिया ३५४न्हु जक दइ । थ्व ल्याखं चन्द्रमान व सूर्यमानया दथुइ दच्छिया दुने ११न्हु पाइगु जुल । थुकथं पाःगुया हुनिं ३२ला १६न्हु व ४ घडिलिपा लच्छि अप्वः पिहांवइगु खः । स्वदँय् छकः थुकथं लाःवइगु अधिकमासय् छुं नं भिंगु ज्या, इहिपा, कय्तापूजा आदिलिसें कयाः थुगु हे लाय् बार्षिक श्राद्ध अथवा छुं नं कथंया ततःधंगु पूजा नं यायेमज्यूगु मान्यता दु । उलि जक मखु, न्हूगु छेँ वा बुँ न्यायेगु, न्हूगु छेँय् दुहां वनेगु, न्हूगु ज्या न्ह्याकेगु वा न्हूगु ज्याये लगानी यायेगु तक्कं मज्यू धकाः थीथी पुराणय् न्ह्यथनातःगु दु । उलि जक मखु, थुगु लाय् ला न्हूगु लँ न्यायेगु वा फीगु तक्क नं यायेमज्यू धकाः गुलिखे धार्मिक सफुतिइ धयातःगु लुइकेफइ । अथेजुयाः थुगु लाय् थुकथंया छुं नं ज्या याइमखु ।
थुगु लाय् न्हूपिं त्यपु नापं च्वनेमज्यू धइगु नं मान्यता दु । न्हूपिं त्यपु नापं च्वनाः गर्भधारण जूसा उगु इलय् गर्भय् च्वंम्ह मचाया उसाँय् अवस्था बांमलाइगु, छेँया भौमचा थःछेँय् मवं वा छेँय् हे च्वनाच्वंसा माजुयात व भाःतयात मभिं जुइगु आदि आदि खँत नं समाजय् प्रचलित दु । थुकथं अधिकमासय् थीथी ज्यात यायेमत्यःगु वर्णन थीथी पुराणय् व झीगु समाजय् न्यने, स्वयेफइ । थज्याःगु त्यःमत्यःया ल्याखं अधिकमासयात समाजय् अधिकमासयात मभिंगु ला कथं नं कायेगु याः ।
थुगु लाय् बूदिं लाःसां उकिया पाय्छि लच्छि लिपा जक बुदिं न्यायेकी, थुगु लाय् याइमखु । लय्या श्राद्ध धाःसा पनीमखु । तर दकिला धाःसा झिंनिगूगु लाय् यायेुधुंकाः नं झिंस्वंगूगु लाय् हाकनं छकः याइ । नखःचखःया खँ ल्हायेबलय् अधिकमास धुंकाःया हरेक नखःचखःत १०न्हुनिसें २०न्हु ल्यूने लाःवनी । थुगु लाय् बिशेष यानाः नारायण द्यःयात पुज्यायेगु चलन दु ।
लगभग स्वदँय् छकः थुगु ला वइगु खः । झिंनिला दइगु थासय् दच्छिया झिंस्वला जुयाः लच्छि अप्वः वइगु कथं हे थुगु लायात अधिकमास धायेगु याःगु खः । व हे कथं थुगु लायात पुरुषोत्तम मास धकाः नं धायेगु याः । थुकियात पुरुषोत्तम मास छाय् धाल धैगु खँय् नं छगू न्ह्यइपुस्सेच्वंगु किम्वदन्ति समाजय् प्रचलित दु । ‘धयावःकथं दच्छिया दुने हरेक लाया थःथःगु स्वामी दु । तर स्वदँय् छकः वइगु झिंस्वंगूगु लाया धाःसा सुं नं स्वामी मदु । थुकथं थः स्वामी मदयाः निराश जुयाच्वंम्ह अधिकमास अथवा झिंस्वंगूगु ला नारायणद्यःयाथाय् वन । अले थः स्वामी मदुगु व थःत नं मेमेगु लातय्त थें स्वामी क्वःछिनाबीत इनाप यात । थुगु खँय् नारायणद्यवं थःगु थीथी रुपमध्ये छगू पुरुषोत्तम हे अधिकमासया स्वामी जुयाबीगु खँ धाल । थुकथं अधिकमासया स्वामी पुरुषोत्तम जुल । व पुरुषोत्तम स्वामी जूगु ला जुयाः थुकियात पुरुषोत्तम मास धायेगु यात ।’ थ्व हे कथं अधिकमास वा पुरुषोत्तम मासया स्वामी नारायणद्यः जूगुलिं हे थुगु लाय् बिशेष यानाः नारायणद्यः पुज्यायेगु चलन दुगु खः ।
नेवाःतय् धाःसा थुगु लाय् बिशेष यानाः मच्छेगामय् मच्छेनारायणद्यः दर्शन याः वनेगु चलन दु । खास यानाः थुम्ह द्यःया नां मत्स्य नारायण खः । व हे मत्स्य खँग्वः अपभ्रम्स जुजुं मच्छेनारानद्यः धायेगु जुयावन । सत्ययूगय् नारायणद्यवं लोकया उद्धार यायेत न्याया अवतार कयाबिज्याःगु धइगु बाखं दु । व हे न्याया अवतारयात मत्स्यनारायण धाइगु खः । नारायणद्यवं मत्स्य अवतार कयाबिज्याःगु थाय् मच्छेगां हे खः धइगु बिश्वास समाजय् दु् । व हे कथं अन नारायणया मत्स्यनारायण अवतारया देगः नं स्थापना यानातःगु दु । मलमासय् सकसिया व हे थासय् वनाः मत्स्यनारायण दर्शन याःवनेगु याइ । मत्स्यनारायण द्यःया आराधना याइगु ला जुयाः थुगु लाय् न्या नयेमज्यू धइगु नं मान्यता दु ।
अथर्ववेदयु थुगु लायात इश्वरया आवास गृह नं धयातःगु दु । अथे हे शिवपुराणय् अधिकमास धइगु साक्षात शिवया हे स्वरुप नं धयातःगु दु । अधिकमासयात बिशेष यानाः पुजा आराधना यायेगु, दानपुण्य यायेगु ला कथं ब्याख्या यानातःगु दु । मेगु सच्छिदँय् यानागु दानपुण्यया धर्म अधिकमासय् छन्हु याःगु दानपुण्यं हे प्राप्त जुइगु धयातःगु दु । अय्जूगुलिं थुगु लाय् आपाःसिया दानपुण्य हे यायेगु याइ । म्वःल्हुयाः नारायणद्यः दर्शन यायेगु, मेपिन्त दानपुण्य यायेगु आदि थुगु लाय् याःसा तःधंगु धर्म लाइगु धार्मिक विश्वास दु ।
थुगु सकतां खँत स्वयेबलय् अधिकमासयात छुं नं कथं मभिंगु ला कथं कायेमाःगु आवश्यकता मदु । झीसं न्हियान्हिथं गुलि बांलाःगु वा गुलि बांमलाःगु ज्या याइ, उकिया ल्याःचाः झीके हे दयाच्वनीमखु । जीवनया छुं ई झीसं मेपिनिगु नितिं नं बिचाः यायेत, मेपिन्त ग्वाहालि यायेत आदिया नितिं नं फ्यायेमाः । अधिकमासं झीत व हे शिक्षा बियाच्वंगु खनेदु । थीथी कथंया त्यःमत्यःया नियमं स्वदँय् छकः जूसां झीसं सात्विक जीवन हनेत प्रेरित याःगु खः । खालि नखःचखः यानाः न्ह्यइपुकेगु, थीथी उत्सव न्यायेकाः थःपिनि जक लसता हनेगु स्वयां बरु स्वदँय् छकः जूसां थःगु आवश्यकता, थःगु मनंतुना ल्वःमंकाः मेपिन्त नं ग्वाहालि यायेगु, मेपिनिगु आवश्यकताया वस्तु दान यानाः ग्वाहालि यायेगु यायेमाः ।
गन तक्क मभिं धायेगुया खँ खः, झीगु धार्मिक समाजय् झीसं द्यः पुज्याना च्वना, द्यःया नामय् हे त्यःमत्यः, ज्यूमज्यूया खँ ल्हानाच्वना सा स्वयम् नारायणद्यः स्वामी जुयाच्वंगु, शिवया स्वरुप हे नालातःगु अधिकमास गुकथं मभिं जुइ । अय्जूगुलिं थुगु लाय् छुं नं मभिं जुइगु, व थुगु लायात बांमलाःगु ला कथं बिचाः यानाच्वनेमाःगु खनेमदु ।
खँ वैज्ञानिक व सामाजिक शिक्षा दुगु हे खः । झीगु धार्मिक समाजय् थुज्वःगु खँयात धर्मय् चिनाः झीत धार्मिक रुपं स्यनातःगु जक खः । थज्याःगु चलनयात बांलाक दुवाला स्वत धाःसा उकी लुयावइगु धइगु ला सामाजिक शिक्षा हे खः ।