dudha jayanti 2568

खूगु प्रदेश छाय् हानी

- सानुराजा शाक्य

न्हापांगु मस्यौदा वःगु इलय् तक च्यागू प्रदेशया मस्यौदा संविधान हःपिं संविधानसभाया प्यंगू दलं मस्यौदा संविधानयात संशोधन यानाः सिमांकन नं दुगु खूगु प्रदेशया संघीय संरचनाय् सहमति यानाः संविधानसभां मस्यौदा समितियात तकं लल्हायेधुंकूगु दु । मस्यौदा संविधाननिसें संवाद समिति मार्पmत संशोधन यानाः संविधानसभां पारित यानाः मस्यौदा समिति तक थ्यंबलय् संघीयतायात विकृत रुप बियाः संविधान जारी यायेगु तरखरय् सहमति याःपिं दलत दु । सिमांकन सहितया थ्व खूगु प्रदेशया प्रस्तावित संविधानय् नेपाःया संघीयताया आवश्यकतां कथं वःगु खःला धकाः वाले बलय् उकथं आवश्यकतायात सम्बोधन याना वःगु पटक्क खनेमदु । थ्व सिमांकन मात्र भौगोलिक सिमाना विभाजन यानाः सहमति याःपिं प्यंगू दलत मध्ये एमाले व कांग्रेसया अमूक नेतातय् निर्वाचन क्षेत्र दुगु जिल्लायात थःगु नीजि स्वार्थ पूर्ति यायेगु कथं जक सिमांकन जूगु खनेदत । संघीय प्रदेशत गुलि स्वायत्त व स्वशासित जुइ माःगु खः उगु खँय् प्रस्तावित संविधानं प्रदेशयात अधिकार सम्पन्न याःगु मदु ।

थ्व खूगु प्रदेशया सिमांकनय् न्हापांगु संविधानसभां पारित यानातःगु राज्यपुनर्संरचनाया पहिचानया न्यागू आधार व सामथ्र्यया प्यंगू आधारय् हे सिमांकन यानागु खः धकाः सहमति याःपिं दलतसें धाःसां खूगु प्रदेशया सिमांकनय् गन नं उकथंया पहिचान व सामथ्र्ययात बः बिया सिमांकन याःगु मदु । थ्व हे कारणं सहमति याःपिं दलत मध्ये लोकतान्त्रिक फोरमया विजय गच्छेदार छम्ह बाहेक पार्टी हे थ्व सहमतिया विरोध यानाः सतक आन्दोलनय् दु । विशेष यानाः थरुहतयात तहस नहस यायेगु कथं नवलपरासिं पश्चिमया तराइ लागायात थरुहत दयेकेमाः धइगु मागयात चुनौति बियाः थारु बहुल जिल्ला कैलाली कन्चनपुरयात प्रदेश नं. ६ य् तयेयंकल । मेखे ल्यं दुगु थारु बाहुल जिल्लाय् लुम्बिनी धौलागिरी अञ्चलया जिल्लात ल्वाका छ्यानाः थारुतय्त शासित यायेगु मानसिकतां थ्व सिमांकन वःगु खनेदत ।

सहमति याःगु दलतसें पहिचान व सामथ्र्यया लिधंसाय् हे खूगु प्रदेशया सिमांकन हयागु धाःसां पहिचानया लिधंसा प्रस्तावित खूगु प्रदेशं गुकथं पुष्टि याः धकाः प्रमाणित यानाः क्यने पूmगु अवस्था मदु । सामथ्र्यया खँ धइगु आः हे दइगु मखूगु जूगुलिं सामथ्र्यया दृष्टिकोणं नं खूगु प्रदेश सिमांकन पुष्टि मजू । थुकथं हःगु सिमांकनय् असन्तुष्ट जुया विशेष यानाः थरुहतया थारुतसें तःजिक विरोध प्रदर्शन यानाच्वंगु दु । तुलनात्मक रुपय् पूर्वय् स्वयां पश्चिमय् सिमांकनया विरोधय् प्रदर्शन जुयाच्वंगु खनेदु । धायेबलय् थ्व खूगु प्रदेशया प्रस्तावयात छु प्रदेश नं. १ या लिम्बू राईत, प्रदेश नं. २ या मधेसीत, प्रदेश नं. ३ या नेवाः व तामाङ्ग अले प्रदेश नं ४ या गुरुङ्ग व मगःत सन्तुष्ट जुयाः थ्व खूगु प्रदेशया विरोध मयागु खः ला ? पहिचानया माग यानाच्वंपिं थ्व समुदायत खूगु प्रदेशं उमिगु पहिचानया मागयात गुगु नं कथं सम्बोधन मयासां विरोध मजू धकाः सहमति याःपिं दलया शीर्ष नेतात एमाओवादीया पुष्पकमल दाहल लगायत केपी ओली व सुशील कोइरालां पहिचानवादी सः तयाःच्वंपिन्त पेले यानाः हे खूगु प्रदेशया सिमांकन सहितया संविधानयात हयां त्वतेगु चुनौति सहितया भाषा संविधानसभाय् न्ववागु दु । समावेशी व पहिचानया साधक धकाः दावी याइगु एमाओवादीया नायः पुष्पकमल दाहाल हे थौं पहिचान सहितया संघीयताया पक्षधरतय्त फुसा आन्दोलन यानाः पहिचान दुगु झिंप्यंगू प्रदेश हचि धकाः चुनौति बिया एमाले कांग्रेस स्वयां नं कट्टर पहिचान विरोधी जुया पिहाँवःगु खनेदत । जातीय भाषिक पहिचानया खँ यक्व ल्ह्वंगुलिं एमाओवादीपार्टी वंगु संविधानसभाय् बूगु मनोगत विश्लेषणया लिधंसाय् एमाओवादीया नायः पुष्पकमल दाहालं थ्व मुद्दायात त्वःताःगु धकाः क्यनेत थुकथं केपी ओली सुशील कोइराला स्वयां नं कडारुपं पहिचानया विरोधी खँ संविधानसभाय् हःगु जुइफु धइगु अनुमान सायद गलत मजुइफु । न्हूम्ह जोगीं यक्व खरानी बुइ धइगु धापूयात चरितार्थ जुइकथं जातीय भाषिक पहिचानयात सुशील कोइराला व केपि ओलिं स्वयां नं कडा जुया ललकार याःगु भाषा पुष्पकमल दाहालं न्ववागु खः धायेगु नं गलत जुइमखु ।

खूगु प्रदेशया विरोधय् मगःतसें नं सशक्त विरोध यायेगु कथं संघर्षया कार्यक्रमत हःगु दु । थ्व खूगु प्रदेशया सिमांकनं मगःतय्त नं प्रदेश ४ व प्रदेश ५ य् ब्वथला बिउगु खः । आदिवासी जनजातित मध्ये दकलय् तःधंगु समुदाय धइगु थारु व मगःत खः । थ्व समुदाययात छगू हे क्लस्टरय् तल धाःसा उगु प्रदेशय् थ्व समुदायया राजनीतिक हैसियत बल्लाइ धइगु थुइका हे एमाले कांग्रेस व एमाओवादीया शीर्ष नेतातसें थ्व निगू समुदाययात छगू हे प्रदेशय् मतसे विभाजित यानाः थ्व निगू प्रदेशय् नं राज्यसत्ताय् प्रभुत्वशाली जुयाच्वंगु ब्राम्हण जातिया राजनीतिक नेतातय् प्रभुत्व ल्यंका तयेगु कथं सिमांकन याःगु खः धकाः प्रमाणित जू । प्रत्येक प्रदेशय् ब्राम्हण जातिया राजनीतिज्ञतय् प्रभुत्व निरन्तर जुइगु कथं प्रदेशया सिमांकन याःसां उत्पीडित नेवाः, तामाङ्ग, गुरुङ्ग व राईत संघर्षय् अपेक्षाकृत रुपं मवनी । प्रदेश नं. १ या लिम्बूतसें खूगु प्रदेशया विरोधय् बन्दतकया कडा आन्दोलनय् दु । प्रदेश नंं. २ या मधेसीतय्त प्रदेश वःगु खःसां ल्हा तुती चिना मधेसी बाहुल्यता दुगु प्रदेश थुकथं दयेका बिउगु दु कि राजनीतिक विश्लेषक सिके लालं धाःथें प्रदेश नं. २ य् मधेसीतय् बाहुल्यता खनेदुसां प्रदेशया मुख्यमन्त्री छम्ह ब्रम्हू हये मालीगु कथं सिमांकन यात ।

जातीय, भाषिक व सांस्कृतिक रुपं उत्पीडित नेवाः, तामाङ्ग, राई, लिम्बु, मगः, गुरुङ्ग स्वयां सिक्क लिउने लाःपिं कर्णाली क्षेत्रया खस क्षेत्रीत बरु थ्व सिमांकन उमिगु न त पहिचान बिल न त सामथ्र्यताया विकास जुइगु हे लँपु बिल धकाः कर्णाली आन्दोलित दु । दकलय् गरीव व अशिक्षित कर्णालीया बासिन्दातसें थःपिन्त तःधंगु प्रदेश नं ५ य् तयेम्वाः जिमित कर्णाली प्रदेश दयेका बिउ जिमिसं जिमिगु विकास यानाः क्यने धकाः राज्ययात चुनौति बियाच्वंगु दु । कर्णाली दुपिं एमाले कांग्रेस एमाओवादीया कार्यकर्ता नेतातसें बरु विद्रोह यानाः पृथ्वीनारायण शाहं कर्णाली राज्य विस्तार याःसांनिसें गुकथं कर्णाली अविकसित व मूलधारं पिने लात आः नं थ्व खूगु प्रदेशयात स्वीकार यानाः कर्णाली प्रदेश नं. ५ य् हे च्वनाच्वन धाःसा हानं मेगु निसः स्वसः दँ तक हानं नं शोषित व अविकसित हे जुयाच्वनेत वाध्य जुइ धकाः थुइका खूगु प्रदेशया विरोधय् कर्णालीया जनतां झण्डा ल्ह्वंगु खः । कर्णाली क्षेत्र पृथ्वीनारायण शाहं काये न्ह्यः तक सम्पन्न व शक्तिशाली राज्य खः । कर्णालीय खसतसें मल्ल कालय् स्वनिगलय् तकः व मल्ल जुजुपिन्त बुकाः थनया धनसम्पत्ती लुटे याना यंकेत सक्षम राज्य खः । तर पृथ्वीनारायण शाहं राज्यविस्तार जुइधुंकाः गणतन्त्रया इलय् तकं कर्णालीयात गुकथं लिउने लाकातल धइगु स्पष्ट हे दु । गथे राई, लिम्बु, नेवाः तामांङ्ग, मधेसी थारुयात थःगु पहिचान स्थापित यायेगु, थःपिनिगु राजनीतिक प्रतिनिधित्व राज्यय् सशक्त यानाः थःगु लागाया विकासय् थःपिं हे मूल समुदाय जुइ फइगु संभावनाया लुखा चायेकेगु नितिं संघीयता माःगु खः थें कर्णालीयात नं निसत्या दँनिसें जुयाच्वंगु शोषणाया अन्तयानाः राज्यसत्ताय् थःपिनिगु प्रभावपूर्ण उपस्थिति अले कर्णालीय विकासय् थःपिं हे नेतृत्व यानाः कर्णालीया विकासया नितिं संघीयता माःगु खः । तर थुज्वःगु मर्मयात तहसनहस जुइकः तरवारं पाला हःगु खूगु प्रदेशया सहितया संघीयता वल धाःसा राज्यसत्ताय् प्रभुत्वशाली जुयाच्वंगु ब्राम्हण जाति राजनीतिज्ञतय् प्रभुत्व केन्द्र जक मखु प्रदेश तहतक नं अःपुक विस्तार जुया मेगु दँ दँ तक राज्य यानाच्वनी ।

प्रदेश नं. ३ य् दुपिं नेवाः तामाङ्गतय् पहिचान व राजनीतिक प्रतिनिधित्वय् प्रभावशाली जुइफइगु संभावना खूगु प्रदेशं बिउगु मदु । गुलिसितं लगे जुइफु नेवाः व तामाङ्गत जायेफत धाःसाला प्रदेश नं. ३ य् थःपिं शासक जुइफइ धइगु म्हगसःया धरातल क्वातू मजू । थ्व प्रदेशय् हान नं राज्यया केन्द्रय् प्रभुत्व दुगु समुदायया हे भाषा, संस्कृति धर्मया हैकम निरन्तर जुइ । अथे धकाः थ्व प्रदेशं आर्थिक रुपं विकास याये फइगु नं मखु । गथे राज्यया केन्द्रय् प्रभुत्व छगू जक समुदायया राजनीतिज्ञया कारणं नं झीगु देसं आर्थिक सामाजिक परिवर्तनया सवाः फये मखंथें प्रस्तावित प्रदेशय् नं तःजिक आर्थिक समृद्धि हये फइगु राजनीतिक नेतृत्वया विकास जुइगु संभावना मदु । बरु अःखतं प्रदेश नं ३ य् भतिचा खः ला मखुला थें उद्योग व्यवसायय् दुपिं नेवाःतय् अस्तित्वयात नं आक्रमण जुया राज्यय् प्रभुत्व दुगु समुदाय नं हे उद्योग व्यवसाय लगायत फुक्क ख्यलय् प्रभुत्व विस्तार यायेगु लँपु चाली । का धयादिसँ थःपिनिगु अस्तित्वय् हे आर्थिक, भौतिक, सामाजिक, भाषिक व जातीय रुपं आक्रमण जुइगु प्रदेशया प्रस्तावता स्वीकार यानाः मेगु निसः स्वसः दँ दास जुइगु कि विद्रोह यायेगु छिगू हे बिचाः खः ।

-o-