zero media family planning adv

कोरोना भाइरसया गलत सुचं भाइरल मजुइकेत छु यायेमाः ?

नेवा: अनलाइन न्युज – Rakesh Maharjan | २०७६ चैत्र १४, शुक्रबार १६:५२:३४

फ्लोरा कारमाइकल व मारिआना स्प्रिङ (बिबिसी)

 

कोरोनाभाइरसबारे गलत व भ्रामक सुचं इन्टरनेटय् आपालं वयाच्वंगु दु । विज्ञतय्सं आम नागरिकयात सुचनाय् सतर्क जुइत धयाच्वंगु दु ।

थुज्वःगु भ्रामक व मखुगु सुचं भाइरल मजुइकेत छि छम्ह इन्टरनेट छ्यलामिया रुपय् छु यायेफइ ले ?

१. पलख बिचाः यानादिसँ

थः पासाभाइ व छेँजःपिंसं न्हूगु खँ सीमाः धइगु छिगु विचाः दु । उकिं जब छिं इमेल, इन्टरनेट, भाइबर, मेसेन्जर, फेसबुक वा ह्वाट्सएपय् न्हूगु खँ सीवं छिं उकियात उमित छ्वयादी ।

तर विज्ञं धाइ, छिं मखुगु सुचं पनेत न्हापां छकः बिचाः नि यायेमाः ।

यदि छितः गुगुं नं सुचंयात कयाः शंका वंसा उगु सुचंयात कयाः थप दुवालादिसँ ।

२. स्रोतबारे सीकादिसँ

मेपिंत उगु सुचं छ्वये न्ह्यः उगु सुचं गनं वःगु खः व बारे सामान्य न्ह्यसः छुनादिसँ ।

यदि व सुचं ‘पासाया नं पासा’पाखें वा ‘जि ककाया पासाया जःलाखःला’पाखें वःगु खःसा सतर्क जुयादिसँ ।

बिबिसीं नकतिनि जक याःगु छगू अध्ययनं सुयां ‘स्नातकोत्तर पास जूम्ह काका’या मिथ्या जानकारी दुगु सुचं गुकथं भाइरल जुइ धकाः स्वःगु खः ।

“दकलय् विश्वसनीय सुचंया स्रोत धइगु विश्व स्वास्थ्य संगठन थेंजाःगु स्वास्थ्य संस्था खः” फूलफ्याक्ट नांया तथ्यजाँच संस्थाया सहायक सम्पादक क्लेअर मिल्नं धयादी ।

विज्ञपिं नं सदां विश्वसनीय जुइ धइगु मदु, तर उपिं म्हमस्यूपिं वा तापाक्कं थःलाःपिंसिबें विश्वसनीय हे जुइ ।

३. छु थ्व मिथ्या खः ला ?

आवरणं ध्वं लायेफु ।

बिबिसीलगायत सरकारी संस्थाया आधिकारिक अकाउन्ट नं नक्कली जुइफु । स्क्रिनसट हिलाः उकियात आधिकारिक संस्थापाखें वःगुथें च्वंक दयेकेफु ।

उकिं म्हस्यूगु लिसें वँचुगु चिन्ह दुगु प्रमाणित एकाउन्ट वा वेबसाइट स्वयादिसँ । गुगुं नं सुचं अःपुक लुल धाःसा व मखुगु वा मिथ्या जुइगु सम्भावना अप्वः दइ । यदि गुगुं लिंक, भिडियो वा पोष्ट मखुगु थें च्वंसां व गलत हे जुइगु सम्भावना आपाः दइ ।

अंग्रेजी भाषाय् क्यापिटल आखः दुगु, पाय्छि खनेमदुगु फन्ट वा गलत व्याकरण दुसा व मिथ्या जुइगु सम्भावना दइगु क्लेअर मिल्नया धापू दु ।

४. शंका वन  ? शेयर यानादीमते

न्ह्याग्गुं सुचं सत्य जुइफु धकाः मेपिंत छ्वयादीमते । थुकिं बांलाःगु सिबें बांमलाःगु ज्या जुइगु सम्भावना आपाः दु ।

गुलिखे अवस्थाय् छिं थुज्वःगु खँ चिकित्सक वा विज्ञ दुथाय् तयादी । थुबले छिं थःगु शंकायात नं स्पष्ट यानादिसँ । तर बिचाः यानादिसँ छिं शेयर यानादीगु किपा वा सामग्रीयात मेपिंसं मेगु हे सन्दर्भय् नं शेयर यायेफइ ।

५. फुक्क तथ्यया जाँच यानादिसँ

फेसबुकय् युनिसेफं पिकाःथें च्वंक कोरोनाभाइरसया जानकारीपत्र भाइरल जूगु दु ।

विज्ञतय्सं तकं थ्व युनिसेफं हे छ्वःगु खः धकाः शेयर यानाच्वंगु दु । थुकी छुं जानकारी सही जूसां आपाः थें गलत दु । (युनिसेफं थ्व जानकारीपत्र थःपिनिगु मखु व शेयर मयायेत सार्वजनिक सुचं जारी यायेधुंकूगु दु ।) 

छितः जब गुगुं ताःहाकःगु सुचं वइ, उकी छिं स्यूगु व खःगु खँ छुं भचा दयेवं उगु ताःहाकःगु सुचंयात छिं विश्वास यानादीफु । तर थ्व सदां खःगु जुइमखु ।

६. भावुक खँँय् होशियार

गुगुं नं खं छिगु तं, तनाव वा खुशी थेंजाःगु भावनायात असर याःसा व भाइरल जुइगु सम्भावना आपाः दइ ।

पत्रकारतय्त मिथ्या सुचंपाखें तापाकेत फस्र्ट ड्राफ्ट संस्थाया क्लेअर वार्डलं धयादी, “मिथ्या सुचंयात भाइरल यायेत गुहालि याइगु दकलय् तःधंगु खँ हे ग्याःचिकु खः ।”

थुज्वःगु भावनात्मक खँपाखें तापाक्क च्वनादिसँ ।

“थः म्हस्यूपिं नं सुरक्षित जुइमाः धइगु मनूतय् चाहना दइ । उकिं उमित सुरक्षित जुइत गुहालि याइगु खँ दयेवं उकियात शेयर याइ,” वय्कलं धयादिल ।

७. पूर्वाग्रहपाखें तापानादिसँ

छिं शेयर यानादीगु खँ तथ्य खः वा केवल छिं बिचाः याःथें जक खः ?

सेन्टर फर अनालिसिस अफ सोसल मिडियाया अध्ययन निर्देशक कार्त मिलरं धयादी, “झीसं बिचाः याःकथंया खँ हे झीसं आपाः शेयर यानाच्वनी ।”

“झीसं गुबले तंया झोंकय् सहमति बियाः छ्यं संकाच्वनी उबले झी दकले आपाः कमजोर जुइ,” वय्कलं धयादी, “उबले इन्टरनेटय् झीसं यानाच्वनागु खँयात पलखया निंतिं दिकेगु हे उत्तम जुइ ।”

(बिबिसपाखें साभार)

Categorized in बिचा: