1142 nhoo dan adv

किलाघःया दी प्याखं

 लवः कर्माचार्य

दछिया छकः येँयाः ज्वःछियंकं छगू नां दंगु नृत्य प्याखं दु दीप्याखं । थ्वयात देवदेवी प्याखंया नं नां दं । थ्व प्याखंयात दी प्याखं छाय् धाल प्याखं थालय् जुसांनिसें दबू खालि मजुइक दी मज्यूकथं मदिक्क हुइका च्वनेमाःगु जुयाकथं दीमज्यूकथं मदिक्क हुइका च्वनेमाःगु जुयाकथं दी प्याखं नृत्य धयातःगु खः ।
मेकथं देवदेवीया नृत्य प्याखं छाय् धाल व थथे खः । देवया नामं भैरव व देवीया नामं कुमारी व चण्डीया नामं देवदेवी प्याखं तयातःगु खः । थ्व प्याखंया द्यः गणपिं थथे दु । च्वय् धया थें भैरव, कुमारी, चण्डी, कवं, बेत्ताः, ख्याः व दैत्य खः ।
द्यः न्ह्याकीबलय् दकलय् न्ह्यःने कवं, अनं छसेंलि बेत्ताः, ख्याः, दैत्य, कुमारी, भैरव व चण्डी थुगुकथं छसेंलि लाइनं न्ह्याइगु खः ।
थ्व प्याखं पिदनीगु बाय् नृत्य पित हैगु किलाघः आखाछेँ चुकं पिदनीगु जुइ ।

थ्व प्याखनय् थीथी बाजं थथे दु – येँयाः ज्वःछि व कायाष्टमीनिसेंया द्यः न्ह्याकीबलय् वाद्यवादन –

१) ज्वः दाफा खिं
२) ताः (तिंछु)
३) बू (बबू)
४) छुस्याः
५) भुस्याः
६)    ज्वः प्वंगा आदि ।

दबुली द्यःपिं भैरव, कुमारी व चण्डी  स्वम्हं छक्वलं नृत्य जुइबलय् प्याखं हुलीगुलिइ खिं, ताः बबू व प्वंगा थाइगु व पुइगु जुइ । चचा म्ये हाली । द्यःपिं स्वम्हं याकः याकः स्वकःतक क्वय् बियाकथं प्याखं हुली

१) याकः याकःकथं भैरव छक्वःगु नृत्य याकः हुइकीगुलिइ धाः, खिं, ताः भुस्याः, प्वंगा पुइ । चचा म्ये हाली ।
२ )अनं याकः याकः कथं कुमारी नृत्य याकः हुइकीगुलिइ नाय्खिं, ताः, छुस्याः, प्वंगा जुइ । थुकी नं चचा म्ये हाली ।
३) अनं याकः याकःकथं चण्डी नृत्य याकः हुइकीगुर्लि खिं, ताः बबू व प्वंगा जुइ । चचा म्ये हाली ।
निक्वःगु नृत्य
१) अथेहे भैरव नृत्य चचा महाय्कुसे हुइकीगु जुइ । धाः, खिं, ताः, भुस्याः व प्वंगाया तालय् याकः ।
२) थ्वहेकथं कुमारी नृत्य चचा महायेकुसे हुइकीगु जुइ । नाय्खिं, ताः, छुस्याः व प्वंगाया तालय् याकः ।
३) अथेहे तुं चण्डी नृत्य चचा महाय्कुसे हुइकीगु जुइ । दाफाखिं, ताः बू व प्वंगाया तालय् याकः ।
स्वक्वःगु नृत्य
१) मेकथं भैरव नृत्य चचा हायेकाः द्वम्वःखिं, ताः, बबू, प्वंगाया तालय् याकः ।
२) मेकथं कुमारी नृत्य चचा हायेकाः द्वम्वःखिं, ताः, बबू, प्वंगाया तालाय् याकः ।
३) मेकथं चण्डी नृत्य चचा हायेकाः द्वम्वःखिं ताः, बबू, प्वंगाया तालय् याकः ।
दैत्यनृत्य
१) दैत्य याकःया नृत्य दाफाखिं, ताः, बबू व प्वंगाया तालय् चचा हायेकाः ताः तिंछुया तालय् ।
२) दैत्यलिसे भैरवया युद्ध नृत्य । धाः, खिं, ताः, भुस्याः व प्वंगा । ज्वंसा धनुष ।
३) दैत्यलिसे कुमारीया युद्ध नृत्य । नाय्खिं ताः, छुस्याः व प्वंगा । ज्वंसा खड्ग ।
४) थुगुकथं कुमारीं दैत्य क्वःथये धुनेव, नाय्खिं, ताः, छुस्याःया तालय् दैत्य क्वः थइ ।  दैत्य क्वः थःसां नं छकः पतिकं सना हैगुलिइ कुमारी जात्राय् जुयाः धाः, खिं, ताः, भुस्याःया तालय् कुमारी नृत्य जुयाच्वनी ।

५)    थ्व सिधयेव खिं, ताः, बबूया तालय् दैत्य बिस्युं वनी ।    
६)    बेत्ताः बाहेकं कवं व ख्याः याकः याकः हुइकीगु जुइ । दाफाखिं, ताः व बबूया तालय् ।
द्यःपिनि ख्वाःपाःमूर्ति, मतू स्वम्हस्यां नं थथे जुइ
१)    भैरव – वँचु वर्ण, त्रिनेत्र, स्वंगः मिखाया मूर्ति ख्वाःपाः लुँचुकः स्वां वहःचुकं स्वां व मेमेगु नं छाय्पियातःगु ल्यूने हाकुगु त्वपुसा च्वाम्वःसहितया मतू ।
२)    कुमारी – ह्याउ“गु वर्ण द्विनेत्र निगः मिखाया मूर्ति ख्वाःपा । ख्वाःपाया कपालय् लु“चकि थें ह्याउ“ च्याकिं । लु“चुकः स्वां वहःचुकं स्वां व मेमेगु नं छाय्पियातःगु ल्यूने त्वपुसा धकिंसहितया मतू ।
३)    चण्डी – ह्याउँ वर्ण, त्रिनेत्र स्वंगः मिखाया मूर्ति ख्वाःपाः लुँचुकः स्वां वहःचुकं स्वां व मेमेगु नं छाय्पियातःगु ल्यूने त्वपुसा धकिंसहितया मतू ।
४)    कवं – तुयूगु ख्वाःपातय् मिखा ह्याकुं वनाः ततःग्वःगु झ्वःलिं थकुक्वकु वा खनेदुगु न्हिलाच्वंगु ख्वाःपाः ।
५)    बेत्ताः – महाद्यःया थें ग्वाँय् दुगु म्हासुगु ब्रह्मा व ब्रह्मायणी थें म्हासुगु न्हिला मच्वंगु ख्वाःपाः ।
६)    ख्याः – मिखाफुसि, म्हुतुसित्रा सिथसिथय् भरय् यानाः ह्याउ“क म्ये लुयाच्वंगु हाकुगु कापःया ख्वाःपाः ।
७)    दैत्य – थीथी उँया रंगीविरंगीया सित्रा व जरि भरय् यानातःगु मतू जक

द्यःपिनि पोशाक वस्त्र

१)    भैरवया शीरय् ख्वाःपाः व मनू पुइत ह्याउँगु फेत्ताबाला, ह्यःने पुतुचीगु बागः लंचाया तास थजःगु लं, ह्याउ“गु हे फेत्ता थज्यःगु जनी, ह्याउ“गु हे निफाः दुगु, गुजि गुजिया जामा, ल्यूने वहःया झल्लर दुगु हारमाः व न्ह्यःने फालागु जपमाः । ल्यूने लप्पाय् वाउँगु घाकापः न्ह्यःने नारी ह्याउ“गु घाकापः ।
२)    कुमारीया शीरय् ख्वाःपाः व मतू पुइत ह्याउँगु फेत्ताबाला, ह्यःने पुतुचीगु बागः लंचाया तास थजःगु लं, ह्याउ“गु हे फेत्ता थज्यःगु जनी, ह्याउँगु हे निफाः दुगु, गुजि गुजिया जामा, ल्यूने वहःया झल्लर दुगु हारमाः व न्ह्यःने फालागु जपमाः । ल्यूने लप्पाय् वाउ“गु घाकापः न्ह्यःने नारी ह्याउँगु घाकापः ।
३)    चण्डीया शीरय् ख्वाःपाः व मतू पुइत ह्याउँगु फेत्ताबाला, ह्यःने पुतुचीगु बागः लंचाया तास थजःगु लं, ह्याउँगु हे फेत्ता थज्यःगु जनी, ह्याउँगु हे निफाः दुगु गुजि गुजिया जामा, ल्यूने वहःया झल्लर दुगु हारमाः व न्ह्यःने फालागु जपमाः ल्यूने लप्पाय् वाउँगु घाकापः न्ह्यःने नारी ह्याउँगु घाकापः ।
४)    कवंया शीरय् ख्वाःपाः पुइत तुयूगु फेत्ता, जँया क्वसं तुयूगु जनीया बेताली म्हय् लंया पलेसा सपितां लँपु च्वयातःगु कवंया कंकाली ।
५)    बेत्ताःया फेत्ता चीम्वाःकथं शीरय् नाग हिनातःगु त्वपुसा हाकुगु ग्वःग्वःगु बुत्ता थज्याःगु भरय् यानातःगु धकिं थज्याःगु त्वपुसा धकिं ।
६)    ख्याःया फेत्ता चीम्वाःकथं च्वय् धयाकथं हाकुगु कापःया ख्वाःपाः । हाकुगु पुतु दुगु लं, हाकुगु हे जनी, हाकुगु हे सुरुवाः ।
७)    दैत्यया फेत्ता चीम्वाःकथं मतू जक पुइगु, ल्यूनें पुतु चीगु बागः लंचाया लं, ह्याउँगु जनी, न्याता उनया धर्केधर्केगु निफा दुगु गुजिगुजिगु जामा । च्वय् धयाकथं ख्वाःपाः पुइम्वाःगु ।

द्यःपिनि तिसा

१)    द्यःपिनि स्वम्ह सियां मतुखय् वहःया झ्वःलिं छचाखं किकिंपा ।
२)    गःपतय् वहःया सिखःमाः, जन्त्रमा, तुल्सिमाः, मुन्द्रमाः, तायः आदि स्वम्हसियां ज्वरां ।
३)    ल्हाःया लप्पाय् त्वः निपानिपा ल्हाःया नारी वहःया चुरि व वाइ, ल्हाःया निपाय्सं च्वला पतिनय् व अंगू पतिनय् वहया प्याखं अंगू प्यपा प्यपा ।
४)    जामाया दुने तुति निखेरसं घंघला ज्वाः निपा निपा ।
५)    कवं, बेत्ताः, ख्याःया स्वम्हस्यां वहःया सिखःमाः छमाः छमाः । ल्हाःया पतिनय् निखेरं प्याखं अंगू प्यपा प्यपा ।
६)    थ्वयां च्वय्या मूलपिं द्यःपिनि थें घंघला ज्वाः निपानिपा ।
७)    दैत्यया सिखःमाः प्याखं अंगू ल्हाः निपाय्सं च्वयापतिं व अंगू पतिनय् प्यपाप्यपा ।
८)    जामाया दुने घंघला ज्वाः निपा निपा

द्यःपिं हुइकीगु दबू

१)    जोशी देगः क्वसंया क्वःनेयाः खुन्हु हुइकीगु न्हूघः दबू ।
२)    थाय्मदु लिकया न्हूबहाः पिनेसं हुइकीग वास्याः द्यः लिक्कया दब । थःनेयाः खुन्हु बछि हुइकीगु ।
३)    वंघःया चुकया उखेर दक्षिणपाखे दबू मदुसां नं वंघः दबू । थःनेयाः खुन्हु बछि हुइकीगु ।
४)    किलाघःया दबू मदुसां नं किलाघः दबू चुक ।

थ्व नृत्य प्याखं दबूपतिकं हुइकीगु न्याक्क हे ताःहाकः जुयाःच्वनीकि थ्व नृत्य येँयाः बाहेक मेबलय् पिदने मज्यूगु जुयाच्वनी । लाय्कू तःखाछेँ जुजु परिवार शुभभिंगु ज्याय् धायेमात्रं अन्नप्राशसन, उपनयन, शुभविवाह, शुभराज्याभिषेक व मोहनीया फूलपाति का वनीगु फूलपाति हैगुली जक उपस्थित जुइगु जुयाच्वनी । लाय्कुली चुकय् येँयाः च्यान्हुतक यंलाथ्वः द्वादशिनिसें यंलागाः चौथितक नृत्यप्याखं गंछिं वाद्यवादन गंछि उपस्थित हाजिर जुयाच्वनीगु जुइ ।
( अप्सरा वाःपौ पाखें )