ब्रेकिंग

  • निषेधाज्ञा ::: स्वनिगलय् श्रावण २७ गतेतक निषेधाज्ञा थप ।
zero media family planning adv

एकारामया छुं छुं लुमन्ति

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७८ आषाढ १२, शनिबार १३:२७:०१

–प्रा.डा. चुन्दा बज्राचार्य

एकारामनाप बरोबर फोन जुयाच्वनी, गुबलें नेवाःतय्गु बारे...गुबलें सम्पदाया बारे...गुबले भाषाया बारे... ।

जगतसु्न्दर ब्वनेकुथि स्वने धुंकाः पलेस्वां सफू नेपालभाषाया सफू पिकायेगु जुल । उगु मचा सफुतिइ एकारामं चित्र च्वयाः सफुतिइ ग्वाहालि यानादिल । थुबले एकारामयात प्रत्यक्ष रुपं म्हमस्यू––सफुतिइ चित्र च्वयाबिल बांलात ।

न्यादँ खुदँ लिपा एकारामनाप प्रत्यक्ष रुपं म्हसिल । सफूया बारे खँ जुल । सफुतिइ चित्रया लागि पारिश्रमिक बियागु जितः लुमं, उकिं पारिश्रमिकया बारे खँ ल्हानाबलय् नेपालभाषाया लागि ज्या यानाबलय् पारिश्रमिक मकयागु खँ जुल । चित्र च्वकेबीगु भाला काःम्हेसित गुबलें न्यनेगु मजुल ।

गणेशराम व सुभाषराम लाछिपिन्सं ख्वाःपाःया बारे छगू गोष्ठी जूगुलि जितः टिप्पणी यायेगुया लागि अनुरोध याःगुलिं जि फिलिपिन्सय् South Asia Indiginous Women Network या छगू मुँज्याय् वनेमाःगुलिं उगु ख्वाःपाःया गोष्ठीइ टिप्पणी याये वनेमफूगु खँ एकारामयात धयाबलय् सौभाग्य प्रधानाङ्गयात याकेब्यूसा ज्यू धकाः मरुइ छेँय् ब्वनाहल । सौभाग्य नकतिनि नकतिनि जक एम.ए. सिधःगु जुयाच्वन । सौभाग्यया उगु ज्या न्हापांगु जुयाच्वन । जि थःम्हं टिप्पणी यायेत च्वयातयागु व टिप्पणी यायेगु स्यनाः जि फिलिपिन्स वना । सौभाग्यं सुथांलाक्क टिप्पणी याःगु सीदत ।

लाखे प्याखं :

नेवाःतय्गु म्हसीकामध्ये छगू लाखे प्याखं नं खः । लाखे प्याखं थाय् थासं महोत्सव यायेगुलि प्रारम्भिक रुपं तोखाय् जुइगु जुल । लाखे प्याखंया महोत्सव व धेंधेंबल्ला यायेगुलि चितवनय् गोष्ठी निसें राष्ट्र«ब्यापी लाखे प्याखं धेंधेंबल्ला कासाय् गणेशराम लाछि, एकाराम सिं व जि वनेगु जुयाच्वंगु खः । निदँय् छक्वः जुइगु उगु लाखे प्याखं धेंधेंबल्लाय् मूल्यांकन यायेगुलि जि व एकाराम न्ह्याबलें उपस्थित जूगु जुल । नुवाकोट जिल्लाब्यापी लाखे प्याखं धेंधेंबल्ला जूबलय् नं जिपिं निम्ह हे जुल । प्रदेश नं. १ क्षेत्रब्यापी लाखे प्याखं संखुवासभाया चैनपुरय् जूगुु इलय् नं येँपाखें जिपिं निम्ह मूल्यांकन यायेगुया लागि जिपिं निम्हं हे वना । नुवाकोटय् लाखे प्याखंया धेंधेंबल्ला महोत्सव न्हूपिं व पुलांगु संस्कृति परम्परा न्ह्याकाच्वंपिन्त म्वाकाः तयेगुया लकस बिइमाः धयागु खँय् खँ मिलेजुल । थज्याःगु सांस्कृतिक ज्याखँय् गनं वनेबलय् एकारामयात छुं भचा खँ ब्याकल धायेवं वहे कथं न्ह्याः वनेगु याइगु खः । नुवाकोटय् न्हूगु पुस्ता व पुलांगु परम्परागत महत्व बियाः मूल्यांकन यानागु सकसिनं येकूगु खँ एकारामं धयाः सिल । अति हे मिलनसारम्ह एकाराम गन वन अन छक्वलं भेलेपुनाः ज्या यायेत अःपुकाः बिइम्ह व्यक्ति एकाराम खः । 

दकले लिपाया नां वनागु धयागु चैनपुर प्रदेश नं. १ या क्षेत्रब्यापी लाखे प्याखं धेंधेंबल्ला कासाय् खः । टुम्लिङतार तक्क हवाइजहाजं वना, अनंनिसें चैनपुरय् मोटरं वनेगु जुल । लँ तच्वकं चाःचाः तूगुलिं एकारामया ख्वाः भचा पात, छु जुल धकाः न्यनाबलय् इकुल धाल । अनं वयात झ्याःपाखे तयाः यंका । वयात मन्यंतल्ले छुं हे मधाः, जिं न्यनातिनि इकूगु खँ कन । थःपाखें सुयातं मछिने म्वाः धयागु विचारम्ह खः । 

एकारामं चैनपुर तच्वकं येकल । पहाडी एरिया नेवाःतय्गु व्यवस्थित बस्ती येकल । चैनपुरय् छेँ छखा न्यायेगु इच्छा दूगु खँ धाल । छेँ नं स्वल । जिं अपायच्वं तापाःथाय् थ्यंक छेँ न्याना नं जीला धकाः धया । वं थनया नेवाःतय्गु संस्कृति व नेवाः समाजयात संरक्षण सम्बद्र्धन यायेगुया लागि आवश्यक जू, येँपाखें नेवाःतय्त थन हयाः विस्तार विस्तारं चाःहिइके हयाः पर्यटकीय स्थानया रुपय् विकास यायेज्यूगु खँ धाल । छेँ थ्व थासय् न्यायेगु धकाः नं खँ जुल । स्थानीयबासीपिं नाप नं खँ ल्हायेगु यात । उगु लाखे प्याखं धेंधेंबल्ला सिधयेकाः लिहाँ वयाबलय् वनेबलय् थें एकारामयात थाकु मजुल ।

टिस्टुङ्ग :

एकारामया यःगु थाय् मध्ये टिस्टुङ्ग नं खः । हिरण्यलाल प्रधानजु नाप स्थानीय बासिन्दा जानाः बज्रयोगिनी अस्पताल दयेकेगु झ्वलय् गोपालीपिनिगु बारे अध्ययन यायेगुया लागि हिरण्यलाल प्रधानजुं जितः ब्वनादिल । कुंछालय् न्हिच्छि च्वनाः गोपालीबारे अध्ययन यानावया । लिपा २०५३ सालय् CNAS पाखें आदिवासी मिसापिनिगु बारे अध्ययन यायेगु छगू योजना जिगु नेतृत्वय् स्वम्हेसित योजना बिल ।

टिस्टुङ्गय् छक्वः एकारामयात नं ब्वनाः यंका । एकारामं उगु थाय् तच्वकं येकल । लिपा एकारामं यक्वसित टिस्टुङ्ग चाःहिइकेगु नं यात । अनच्वंपिं आदिवासीपिन्त संगठित नं यायेगु यात । गोपाली मिसापिन्त नं संगठित यानाः संगठन दर्ता हे याकेबिल । जि नं आपालं वनेगु याना । उगु थाय् जितः यःगुलिं जग्गा हे छकू न्यायेगु याना, लिपा हानं मियाः छ्वया । 

एकारामया अन छगू नेवाः शासक च्वनेगु थाय्या व्यवस्था क्यनेगु इच्छा खः । शासकत च्वनेगु बस्तीया बारे ख्वपया यक्ष मल्लया छगू अभिलेख दु । टिस्टुङ्ग दरबारयाबारे अध्ययन। मामां वंगु खँ जिनाप सरसल्लाह जुल, यक्ष मल्लया अभिलेख सम्बन्ध खँ धासेंलि वहे नाप ज्वःलाःगु टिस्टुङ्ग दरबार जःखः खनेदत । ऐतिहासिक व पुरातात्विक रुपं येँ, यल, ख्वपय् यायेमफुसां टिस्टुङ्गय् सम्भावना दनि धकाः आपालं लगेजुल । बांलाक्क चित्र नं च्वल एकारामं । पुरातत्व विभाग व टिस्टुङ्गया बासीपिं च्वनाः दयेकेगु खँ जुल । दयेकेगु झन्दै क्वः नं ज्यूगु खः । मेगु दँय्, बजेट तयेगु धकाः दच्छि लिपा लाःबलय् स्थानीय मनूतसें व थाय्या छुं ब्वय् तःग्वःगु लः त्यांकी दयेका बिल । लिपा फासां फुसुं जुल ।

टिस्टुङ्गय् बज्रबाराहीया स्वदँय् छक्वः जात्रा जुइगु । उगु इलय् थ्वःथ्वः येँयापिं मनूत टिस्टुङ्गय् यंकेगु नं यात । झिंनिदँय् छक्वः बज्रबाराही प्याखं पिदनीगु दु । उगु प्याखं येँय् नं हयेमाःगु चलन दूगु खः । तर, आर्थिक अवस्थाया हुनिं येँय् हयेमफयाच्वंगु जुयाच्वन । उगु हे प्याखं एकारामया कुतलं येँ महानगरपालिका व बज्रबाराही गा.वि.स.या मंकाः कथं येँय् प्याखं क्यनेहयेगु कुतः जुल । तर लिपा येँ महानगरपालिकां प्याखं मयायेगु जुसेंलिं मनोज नेवाःपिं नाप जानाः येँया बसन्तपुरया महाद्यः पार्वतीया दबुलिइ बज्रबाराहीया झिंनिदँया प्याखं क्यनेगु जुल ।

गुथि संस्थानया औचित्य :

नेपाः संघीय गणतन्त्र जुइधुंकाः पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड प्रधानमन्त्री जुयाः डा. बाबुराम भट्टराई अर्थमन्त्री जुयाच्वंगु इलय् अर्थमन्त्रालयपाखें धर्म संस्कृतिइ मितब्ययिता यायेमाः धयागु छगू विज्ञप्ति पिदन । उगु ई धयागु नेवाःतय् तःधंगु जात्रा येँया अर्थात् इन्द्रजात्रा खः । उगु खँयात नेवाः समुदायपाखें आपालं विरोध जुल । लिपा गुथि संस्थानया औचित्य अध्ययनया लागि उच्चस्तरीय समिति नीस्वन । नेवाःतय्गु गुथिया अध्ययन यायेगु बारे छगू जिगु संयोजकत्वय्  छगू अध्ययन समिति नीस्वन । उगु समितिइ येँ दुनेच्वंगु नेवाःतय्गु गुथिया बारे अध्ययन यायेगु एकारामया जिम्मा लात । गुथिया बारे अध्ययन यायेत सामग्री मुनेगु जक मखु एकारामं गुथ्याःपिं नाप क्वातुक्क हे सम्बन्ध तइगु जुयाच्वन । गुगु कारणं गुथिया छुं छुं ज्याखँ जुइबलय् प्रत्यक्ष उलि सम्बन्ध मदुम्ह जितः तकं सःतेगु यात । उगु ज्या सिधयेकाः लिपा तक्क नं गुथ्याःपिं नाप क्वातुगु सम्बन्ध जुयाच्वन । गुथिया थासय् वने म्वायेक हे ज्याकुथि हयाः उच्चस्तरया समितिया दुजःपिं नाप हे खँल्हाबल्हा यायेगु व्यवस्था यानाबीगु जुल । उगु इलय् सकसिनं बांलाक ज्या यानाः इलय् हे उगु ईया संस्कृति मन्त्री मिलेन्द्र रिजालयात लःल्हायेगु जुल । थौंतक झीसं बियागु सुझाब कथं गुथि संस्थानं ज्या याःगु मदुनि ।

राष्ट्रिय दाफा महोत्सव :

नेपालमण्डल टेलिभिजन व यल मल जानाः खुलां मयाक्क राष्ट्रिय दाफा महोत्सव जुल । निर्देशन समितिया संयोजक डा. सत्यमोहन जोशी जूसां उगु समितिइ जि नापं एकाराम नं दुथ्याःगु खः । उगु महोत्सवया उलेज्या राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीं याःगु खः । उगु महोत्सवयात ताःलाकेत कला पक्षया नापनापं सांस्कृतिक पक्षय् आपालं एकारामं ग्वाहालि याःगु खः ।

मरुसतः पुनःनिर्माण समिति :

क्षेत्र नम्बर ३ या प्रदेश सांसद राजेश शाक्यया संयोजकत्वय् २०७२ बैशाख १२ गते ब्वःगु तःभुखाचं मरुसतः पूर्णरुपं दुन । मरुसतः दुंथासय् आपालं मनूत सित । येँया अस्तित्व दूगु मरुसतः हाकनं दयेकेमाः धयागु अभियानय् एकाराम नं दु । जनतापाखें दयेकूगु समिति जुइमा वा सरकारपाखें दयेकूगु समितिइ जुइमा एकाराम दक्वथासय् संलग्न जूम्ह व्यक्ति खः । 

राजेश शाक्यया संयोजकत्वय् दयेकूगु मरुसतः पुनःनिर्माण समितिइ न्हापा जितः संचालक समितिइ तयातःगु खः । कोषाध्यक्षय् च्वनाब्यूसा ज्यू धयागु एकारामया बिचाः, दाां ज्या जितः पायछि मताः । लिपा जितः नं सत्यमोहन जोशी, दुर्गालाल श्रेष्ठ आदिपिं नापं संरक्षक पुचलय् दुथ्याकल एकारामं संचालक समितिया दुजः कथं ज्या न्ह्याकाच्वन । इलय् ब्यलय् मरुसतः पुनःनिर्माणया बारे जिमि खँ जुइ । दकले लिपा मरुसतःया पुनःनिर्माणया बारे खँ जूगु धयागु उगु मरुसतलय् दक्व द्यःपिनि आसन दु छम्ह द्यःया आसन दयानं खालि जुयाच्वंगु दु । उगु थाय् धयागु मरुसतःया दक्षिणपाखे छप्वाः ग्वाखँ दु । व ग्वाखनय् द्यः मदूगु जूगुलिं मरुसतः नां जूगु खँ बारे सहलह जुल । वहे कारणं उगु थाय्या नां मरुसतः जूगु खः । थ्व खँ न्यनाः उगु थाय् कायम यायेमाः जिं बांलाक्क स्वये धकाः तयेकेगु कुतः याये धकाः धाःगु खः एकारामं ।

स्थानीय विषयया सफू :

येँ महानगरपालिकापाखें स्थानीय विषय नेपालभाषां ब्वंकेगु क्वःज्यूगु खना अति लयताःम्ह मध्ये छम्ह एकाराम सिं नं खः । न्ह्याबलें एकारामं धयाच्वंगु मेयर भाजु विद्यासुन्दरं यक्व ज्या याःगु दु । उकिमध्ये इतिहासं लुमंकाः तइगु धयागु नेपालभाषां स्थानीय बिषय ब्वंकेगु ज्या न्ह्याकूगुलिं खः । इतिहासं न्ह्याबलें लुमंकाः तइगु ज्या धयागु थ्वहे खः विद्यासुन्दरयात ।

विद्यासुन्दरं आपालं ज्या यात अथेसां वयात अमर याइगु ज्या धयागु छगू तगिंनिसें च्यागू तगिंतक नेपालभाषा ब्वंकेगु हे खः । छगू ऐतिहासिक ज्या याःगु खः धकाः विद्यासुन्दरयात आपालं तारिफ याइम्ह खः एकाराम । 

नेवाः राष्ट्रिय पत्रकार दबू येँपाखें मेयर, उपमेयर व पाठ्यक्रम दयेकेगु समितिया नापं पाठ्यक्रम दयेकेगुलि ग्वाहालि याःपिन्त सम्मान याःगु थासय् एकारामया तःपाःगु छपाः किपाः किपाः दु, व खः नेपालभाषा गमला, उगु गमलाय् हुर्के जुयाच्वंगु धयागु स्थानीय विषयया सफू ‘येँ देय् म्हसीका’ सयाच्वंगु । अथे धयागु नेपालभाषाया विकास येँ महानगरपालिकां स्थानीय विषय येँ देय् म्हसीका पालय् जूगु खंका किपाः च्वःगु यथार्थ खः । गुकिं यानाः राष्ट्र«ब्यापी छगू मातृभाषां स्थानीय विषय ब्वंकेगु छगू तरंग वल । स्वनिगः दुनेया आपालं नगरपालिकाय् स्थानीय विषय नेपालभाषा ब्वंकेमाः धयागु छगू प्रवाह हे ब्वलन ।

स्थानीय विषयया सफू ‘येँ देय् म्हसीका’ सफुतिइ निगू कथंया किपाः दु, छगू फोटो व मेगु च्वया किपाः खः । च्वया किपाः फुक्क एकाराम सिं नं च्वःगु किपाः दुथ्यानाच्वंगु खः । उलि जक मखु देवःया किपाः नं एकारामं दयेकेगु याःगु खः । तगिं १ निसें ८ तकया सफूमध्ये १ निसें ४ तगितक  तगिं ८ तकया सफू पिदने धुंकूगु दु । तगिं ५ या देवः किपाः जितः छ्वयाहये धुंकूगु दु । तगिं ६ व ७ या देवः मखंनि, एकारामं फुक्क सिधयेकाः तयेधुन धाःगु दु । वयापाखें फुक्क सिधल धाःगु दु । सायद, एकारामया दकले लिपाया किपाः धयागु ‘येँ देय् म्हसीका’ सफू दुनेया हे किपाः जुइ ।

उलि जक मखु सफू बांलायेमा धकाः च्यूताः तयाः सफूया डिजाइन यायेत अर्बिन्द्रमान सिंयात धयाब्यूम्ह नं एकाराम हे खः । येँ देय् म्हसीका सफू फछिं फतले बांलाकेत घण्टौं घण्टा अर्बिन्द्र व एकाराम नापं च्वनाः ज्या यायेगु नं याः ।

आपालं खँय् सहलह ब्याःम्ह एकाराम येँ महानगरपालिकां स्थानीय विषय ब्वंकेत शिक्षण सहायकया माग याःबलय् वय्कःया जहान रतिदेवी सिंयात नं जाँच बिइके माली धकाः खँ जुल । खय्तला रति न्हापा हे नीजि स्कूलय् ब्वंकाः झायादीम्ह शिक्षिका खः । नीजि विद्यालय स्वयां थःगु थाय् बाय् संस्कृति सम्पदाया ज्ञान बिइगु थाय् बांलाः । दकले ला येँ महानगरया जागिर धयागु बांलाःगु खः धयागु विचाः दुम्ह खः एकाराम । 

एकारामया इच्छा कथं रतिदेवी सिं एकारामया तसकं यःगु थाय् येँ महानगरपालिकाया स्थानीय विषयया शिक्षण सहायक जुयाः थःम्हं येँ महानगरपालिकायात याःगु सेवा थः तिरिमयजुयात लःल्हाना वन ।

थानकोटया त्रिभुवन पार्क दुनेया न्हाय् द्वं :

पृथ्वीनारायण शाह नं किपू अर्थात् कीर्तिपुर हमला यानाः किपूमिपिनिगु न्हाय् ध्यनाः उगु न्हाय् ल्हाकूगु थाय् न्हाय् द्वं धकाः धयातःगु दु । उगु न्हाय् द्वंया चित्र कियाः त्रिभुवन पार्कय् तयेगु जूगु दु । उगु न्हाय् द्वंयात त्रिभुवन पार्कय् किपूया शुक्रसागरयात हयानं क्यनेगु यात । शुक्रसागरं नं उगु थाय् अवलोकन यानाः उकियात प्रचारप्रसार यायेगु विचाः प्वंकूगु खः ।

Categorized in बिचा: