prabhu baink new

आन्दोलनया नेतृत्वय् पद्मरत्न

– मल्ल के. सुन्दर –
निक्वःगु संविधान सभाया चुनावया झ्वलय् वःगु लिच्वःया लिध“साय् छथ्वलं नेपाःया राजनीतिइ आः पहिचान पक्षीय मुद्दाया आौचित्य अन्त्य जुल, झी नेवाः लगायत आदिवासी जनजातितय्सं तहाकःगु इलंनिसें एकल जातीय पहिचान सहितया राज्यपुनःसंरचना जुइमाः धकाः थ्वयेकावयाच्वंगु सःया नं आः छुं हे अर्थ मन्त धकाः ब्याख्या यायेगु यानाहःगु खः । स्वभाविक खः, थुज्वःगु नकरात्मक परिस्थितिइ झी आन्दोलनकारी नेवाः कार्यकर्तातय् दथुइ नं छगू कथंया निराशा अले निस्क्रियताया अबस्था ब्वलंगु खः । तर, राजनीतिक वातावरण थथे खःसां झीगु आन्दोलन व संघर्षया पलाःयात दिके मज्यू थुकि निरन्तरता बिया हे च्वनेमाः धैगु ख“यात वाःचायेकाः नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिं थगुनेया नेवाः एकता दिवसयात नेवाःतय् आन्दोलनया निरन्तरताया छुमां कथं न्ह्यब्वयेमाः धकाः उज्वःगु विषम राजनीतिक अवस्था व कार्यकर्तातय् दथ्वी तच्वःगु निरासाया अवस्थाय् नं ये“य् बसन्तपुरय् तःजिगु सार्वजनिक प्रदर्शनया ग्वसाः ग्वयाः पहिचानया मुद्दा, नेवाः स्वायत्त राज्यया माग अझं थःगु थासय् दनि धैगु सन्देश ब्यूगु खः । थ्वया लिपा सीदयेक हे सघर्ष समितिया कुतलय् मदिक तःधंगु चीधंगु संघर्षया ज्याझ्वःत न्ह्यज्यात । तर, थ्वया नापनापं संघर्ष समितिपाखे दुग्यंक अनुभुत यानावयाच्वंगु छता महत्वपूर्ण ख“ धैगु मंकाः आन्दोलन विकासया आवश्यकता । एकल जातीय पहिचान दुगु राज्य पुनःसंरचना, स्वायत्तता, स्वशासन, आत्मनिर्णयया अधिकार, भाषिक समानता, धर्मनिरिपेक्षता आदि केवल नेवाःतय्गु जक मुद्दा मखु । उत्पीडनय् लाकातःगु देय्या फुक्क आदिवासी समुदायया थ्व मंकाः माग खः । थ्व ल्याखं थुज्वःगु अधिकार सुनिश्चित याकेगु निंतिं नं नेवाः जक याकःचा न्ह्यज्याना मगाः, थुकिया निंतिं सकल आदिवासी जनजाति समुदाययात छधी छप्पं मयासें मगाः धैगु नेवाः स्वायत्त राज्य मंकाः संघर्ष समितिया धारणा खः ।
थःगु अधिकार सुनिश्चित याकेगु निंतिं मंकाः आन्दोलन ब्वलंकेगु व थुकिया निंतिं फुक्क आदिवासी जनजाति समुदाययात छथाय् हे हयेगु दायीत्व नं मंकाः संघर्ष समितिं हे म्हितेमाः धैगु वाःचायेकाः थौं सिबें न्हय्ला च्याला न्ह्यवनिसें नेवाःतय्पाखें मदिक्क कुतः जुल । अथेला, आदिवासी जनजातितय् मंकाः राष्ट्रिय संगठन कथं नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ मदुगु मखु । तर, थुगु महासंघया वर्तमान नेतृत्वत थुकथंया दवावमूलक आन्दोलन ब्वलंकेगुलि उदासिनता जक मखु छुं छुं नेतृत्ववर्गया मनूतय्गु सत्तारुढ राजनीति दलतनापया स्वापू, प्रतिवद्धता अले दलीय स्वार्थया कारण सत्तापक्षया अनुमति विना गुगुं नं आन्दोलन न्ह्याकेगु पक्षय् खने मन्त । उकिसनं गुलिखे पदाधिकारीपिनि सभासद् पदय् मनोनित जुइ खनिला धैगु प्रलोभनय् नं आन्दोलन आदिया बिषय गुगु नं कथं प्राथमिकताया धलकय् दुमथ्यात । थ्वहे कारणं संविधान सभाया चुनाव धुंकाः थौंतकया दुने महासंघया नेतृत्वय् गुगुं कथंया न्ह्यथनेबहःगु सतक संघर्ष न्ह्यज्यागु स्वये, खने मन्त ।
थ्वहे परिस्थितिइ नेपाःया सकल आदिवासी जनजाति संघ, संस्थात, महासंघ अले राजनीतिक दल विशेष, दलया नेतृत्ववर्गया नापनापं आदिवासी आन्दोलनया विशिष्ट ब्यक्तित्वपिन्त तक नं नापं कःघानाः यंकेगु थौंया आवश्यकतायात वाःचायेकाः आदिवासी जनजाति राष्ट्रिय आन्दोलन, नेपाल नीस्वनेगु आवश्यक जूगु खत । अले, थुकिया नेतृत्वया भाला क्वबिगु निंतिं झी पद्मरत्न तुलाधर भाजुयात फुक्क समुदाय, संघ, संस्था व ब्यक्तित्वपाखें सर्वसम्मत प्रस्तावित जूगु खः । झीस“ स्यू, थुगु आदिवासी जनजाति राष्ट्रिय आन्दोलनया आजु, ल“पु अले राजनीतिक अवधारणा सार्वजनिक रुपं घोषणा जुइ धुंकल नापनापं देय्या ६० गू जिल्लाय् न्हापांगु चरणया प्रचारात्मक ज्याझ्वः जुइगु जूगु दु । गुकि मध्ये प्यंगू न्यागू ज्याझ्वःत थ्व च्वसू च्वयागु इलय् तक क्वचाय् धुंकल । थ्वहे मंसिर १८ गते थिंलाथ्वः त्रियोदशी विहिवाः कुन्हु ये“य् असनय् जुइत्यंगु भेला थुगु हे प्रचारात्मक ज्याझ्वःाया छगू ब्वः खत ।
छखे, संविधान सभायापाखें इलय् संविधान जारी मजुइगु थौंया स्थिति मेखे सत्तारुढ राजनीतिक दलतय्पाखें थःके स्वब्वय् निब्व समर्थन दु धैगु अंहकारया लिध“साय् जातीय पहिचान मदुगु अले पञ्चायती शासन सत्ताया अनुकुल दयेकातःगु ७५ गू जिल्लाया सीमायात गथे खः अथे हे तयाः १४ गू अञ्चलया पलेसा ७ गू अञ्चलया अनुभुत जुइगु कथं न्हय्गू प्रदेशया प्रस्ताव कथं राज्यया पुनःसंरचना यायेगु धकाः न्ह्यःने वयाच्वंगु दु । संघीय ब्यवस्थाय् प्रदेश वा राज्ययात प्राप्त जुइमाःगु स्वशासन व स्वायत्तता अले आत्मनिर्णय थुज्वःगु गुगु नं अधिकार सुनिश्चित यानामतःगु प्रस्तावित न्हय्गू प्रदेश यथार्थय् संघीयताया सिद्धान्तया अःखः एकात्मक सत्ताया विकेन्द्रीकरणया ढा“चा कथं जक खः । अथे हे सत्तारुढ दलतय्पाखें न्ह्यब्वःगु मेगु गुंगू बुंदाया राजनीतिक अवधारणा अन्तर्गत गुगु कथं देय्यात हानं असफल जुइ धुंकुगु वहे संसदीय ब्यवस्थाय् लित यंकेत स्वःगु दुसा मेखे वहे प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणाली नालाः जनप्रतिनिधित ल्ययेगु व संसदय् देय्या सामाजिक विविधता व वहुलता कथं समानुपातिक प्रतिनिधित्व जुइगु ब्यवस्थायात पूर्णत निषेध यायेत स्वःगु दु । नापनापं राज्य थौंतक छगू जाति, भाषा, संस्कृति व धर्मया मनूतय् एकःति जुयाच्वंगु थासय् थुकियात फुक्क समुदाय, वर्ग, लिङ्गया मनूतय्त दुथ्याकेगु समावेशीय मान्यतायात अस्विकार यासें हानं वहे ब्रम्हु क्षेत्री समुदायया यकःति जुइ कथंया नीतियात बःब्यूगु दु । सामान्यता न्ह्यागु नं संघीयता दुगु देसय् प्रादेशिक स्तरय् अनया हे समुदयया भाय्यात प्रशासनिक ज्याख“य् छ्यलेगु कामकाजया भाय् कथं नालेगु प्रचलन खः, तर, सत्तारुढ दलतय्पाखें न्ह्यब्वःगु गुंगू बुंदाया अवधारणाय् थुकथं अन्तरराष्ट्रिय अभ्यास व मान्यतायात तकं हाकुतिना केन्द्रीय स्तरय् जक मखु प्रादेशिक स्तरया कामकाजी भाय् नेपाली भाय् हे जुइमाः धैगु प्रस्ताविति यानाः हानं छक्वः शाहकालंनिसें क्वचिनातःगु ख“य् भाय्या सर्वसत्तावादयात निरन्तरता बीत स्वःगु दु ।
धाथें धायेबले, ०७ सालनिसें २०६३ तकया शान्तिपूर्ण जन आन्दोलन, सशस्त्र विद्रोहया नापनाप थ्वया लिपाया मधेश  विद्रोह, आदिवासी जनजाति आन्दोलनपाखें स्थापित याःगु गुगु अग्रगामि राजनीतिक परिवर्तनया मुद्दात खः, उपिं धैगु संघीयता, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, धर्मनिरिपेक्षता, भाषिक समानता, समानुपातिक समावेशीय राज्य ब्यवस्था खः । थुकियात हे संस्थागत यायेगु निंतिं संविधान सभाया मू भाला खः । तर, सत्तारुढ दलत थ्व इलय् न्हयगू प्रदेश व गुंगू बुंदाया राजनीतिक अवधारणा ज्वनाः निब्वय् स्वब्व मतया लिध“साय् निर्णय यानावनेगु धकाः संविधान सभाय् गुगु कथं न्ह्यःने वयाच्वन थुकिं हानं छक्वः जनताया आः तकया अग्रगामि अधिकारत हनन जुइगु व देय्या राजनीतिक हानं छक्वः प्रतिगमनया ल“पुइ न्ह्यावनीगु खतरा ब्वलंगु दु ।
स्पष्टतः थुकिया अर्थ खः, सत्तारुढ दलतय् प्रस्ताव कथं हे संविधान जारी जुइगु व उकथं हे राज्यया पुनःसंरचना जुइगु जुल धाःसा झी नेवाः लगायत सकल आदिवासी जनजातितय्सं तातुनाच्वं कथं थःगु जाति पहिचान दुगु राज्यया अधिकार सुनिश्चित जुइ मखुत । थः च्वनाच्वनागु प्रदेशय् तक नं झीस“ नेवाः भाय् छ्यलेगु अधिकार मदइगु जुल । राज्यया नीति निर्माण यायेगु थाय् प्रतिनिधि सभा थुज्वःगु थासय् झी नेवाःतय् जनसंख्याया अनुपातय् समानुपातिक प्रतिनिधित्व नं मजुइगु जुल । झीगु नेवाः लागाय्, झी नेवाःतय्त थःगु शासन सत्ता न्ह्याकेगु स्वशासन मदइगु जुल, अले स्वायत्तताया व आत्मनिर्णयया अधिकार ला तच्वकं तापाःगु ख“ जुल । सखे, थ्वहे झ्वलय् धर्मनिरिपेक्षतायात चीका मेगु कथंया ब्यवस्था नं जुइगु जुइ । उपायधंगु जनआन्दोलन, सशस्त्र विद्रोह, १३ द्वः मनूया जीवनया वलिदान लिपा वःगु राजनीतिक परिवर्तनया लिच्वः हानं छक्वः झी नेवाः अले सकले आदिवासी जनजाति वहे पंचायतया इलय् थें, जुजुया शासन कालय् थें छगू हे धर्म, भाषा, संस्कृति व जातिया प्रभुत्वय् म्वायेमालिगु वाध्यतात्मक स्थिति ।
इलं झी नेवाःतय्त न्ह्यसः तयाच्वंगु दु, देसय् गुकथं स्थिति ब्वलनाच्वन, अले उकियापाखें गुगु लिच्वः वयेत्यंगु छु झीत स्विकार्य खःला ? सत्तारुढ दलतय्पाखें गुगु कथं झीत प्राप्त जुइ धुंकूगु अधिकारयात तकं कुण्ठित यायेगु अले नेवाः पहिचानया विरुद्ध वहे पुंलागु बागमती अञ्चलया पुनरावृति कथंया प्रदेश दयेका झीगु आदिभूमिइ झीत हे अल्पमत दयेकीगु व झीत शासितया रुपय् सीमित यानाः कर्पि शासक जूवइगु कथंया न्ह्ययगू प्रदेशया प्रस्ताव पाय्छि जू धकाः सुम्क च्वनाः मौन सहमति क्यनाबीगु ? मखु, थुकथंया प्रदेश निर्माण व गुंगू वुंदाया राजनीतिक अवधारणा झीगु हक, अधिकार, समानता, स्वतन्त्रता, स्वायत्तता, स्वशासन व पहिचानयात निषेध याइगु  कथंया छगू राजनीतिक  षडयन्त्र खःसा थुकिया प्रतिरोधय् झीस“ सः थ्वयेकेमाः कि म्वाः ? थुज्वःगु अवस्थाय् प्रत्येक नेवालं थःगु च्यूताः प्वंकेमाः कि म्वाः ?  नेवाःत अझं नं म्वानाच्वंगु दनि, थःगु हक, अधिकारया निंतिं सःतयेत आः नं सचेत, सक्षम अले सशक्त खः धकाः क्यनेमाः वा म्वाः ?
वास्तवय्, पद्मंरत्नजुं थ्व इलय् आदिवासी जनजातितय् आन्दोलनया निंतिं नेतृत्वयात स्विकार यासेंं न्ह्यःनेवयेत तयार जुयादीगुया छगू मू मनसाय धैगु नेवाःतय् थुकथंया सरोकारयात न्ह्यब्वयेत खः । नेवाःत केवल नेवाःतय् निंतिं जक मखु उत्पीडनय् लाकातःगु फुक्क आदिवासी जनजातिया पक्षय् दनेगु निंतिं नं जिम्मेवारवोध दु धैगु क्यनेत नं खः । थ्वहे १३ थिंलाथ्वः कुन्हु नेवाः समुदायया दथ्वी असनय् जुइत्यंगु भेलाया आसय धैगु नं थुगु अवस्थाय् न्ह्यज्यायेत्यंगु आन्दोलनय् झी नेवाःतय् च्यूताः व भाला, कर्तब्य छु खः धकाः छगू परीक्षणया निंतिं नं खः ।
११३५ थिंलाथ्वः ११
थकूछे“, चसः, थाय्मदु,
ये“, नेपाः ।