ad 2076 5 18

ब्रम्हाण्डया प्रतीक खास्ति चैत्य

चैत्य धइगु ब्रम्हाण्डया प्रतीक खः । तुयूगु पुस्तगु गोलाकारयुक्त बौद्ध देगःया च्वय्च्वय् झिंस्वंगू चक्कायात तँ तँ यानाः गजू लुइका दयेका तइ । ‘चित्त’ धैगु संस्कृत शब्दं ‘चैत्य’ खँग्व पिहाँ वःगु जुयेमा । व शब्द मननापं सम्बन्ध जूवंगु खः । खःला बाँबाँ लाःगु ज्या यायेगु भावनात बुयाः वइगुथाय् हे मन खः । चाहे थ्व ब्रम्हाण्ड नापं सम्बन्धित थःगु चाहे चित्त (मन) नापं, मानवताया लागि बांलाका येंकेगु इच्छानापं स्वापू दुगु अलौकिक ज्ञान नापं थ्वयागु सम्बन्ध जुवनी । उकिं थ्व बोधिचित्तया प्रतीक खः । चैत्यया विषय मेगु छगू खँ छु धाःसा थ्व चित्त (दीप) नापं सम्बन्धित जू ।

उकियागु मतलब खः मृत्युनापं जोडे जुया च्वंगु दु । उकिं चैत्यया छगू अलग हे मेगु थाय्नापं स्वापू दयावनी । थः यःम्ह अथवा सुं सन्मानित मदयेधुंकूम्हया अस्तित्व लिपां तकनं लेनाच्वनिगु कथं अस्थि धातु आदि तयाः निर्माण यानाः तःगु छगू किसिमयागु बौद्ध मन्दिरयात हे चैत्य धकाः धाइ । अझ धायेमाल धाःसा चैत्य धःयागु ढिस्को (दोम्फो) अथवा पोतचिना मुनातःगु चा थें खः । गुगुयात सुं ब्यक्तिया चित्तय् मनया सद्गुणयुक्त वस्तु मुना पोतचिना तःगु प्रतीकया रुपय् काये छिनी । नेपाःलय् असंख्य चैत्यत दु । तर द्वःछिगु हःगुदु पलेस्वांनं स्वतः प्रस्फुतित ज्योतिया रुपय् स्वयम्भू महाचैत्य दुगु मानयेयानाः तःगु दु । थुकियात आदि बुद्धया रुपय् तकनं स्वीकार यानाच्वंगु दु । नयेमखना सीत्येम्ह मां धुं वया मस्तय्त प्राण रक्षा याःकेत थःगु जीवन बलिदान याःम्ह पाञ्चाल देश (पिन्त)या महासत्व नांया राजकुमारया बाखंनापं गा“सये जूगु नमोबुद्धया चैत्य, अशोकया म्हयाय् चारुमतीं दयेकातःगु चाबहीया चारुमता चैत्य अले स्वनिगलय् बःबलय् जुजु अशोकं हे दयेकेब्यूगु यलय्या प्यगः चैत्यत नेपालय् प्रसिद्ध जू । काष्ठमण्डप अन्दाजी ५ कि.मि. उत्तरय् पूर्वय् अवस्थित र्बाेद्धनाथ स्तूप, गुकियात नेपालय् दकसिबय् तःधंगु चैत्यया रुपय् मनयेयाना च्वंगु दु । थ्व चैत्य नेपाः व तिब्बतयष दतथतुइ सांस्कृतिक व ऐतिहासिक पृष्ठभूमिनापं सम्बन्ध दु, अले तिब्बतया ब्यापारिक लँपुइ विद्यमान जुयाच्वंगु दु । ‘खास्ति चैतय, खासेचित चैतय, खासाचेन महाकुट चैतय व ज्यारु उठ क्यास्योर (तिब्बत भासं) आदि थ्वयागु विविध नांत खः । ‘खसु’ व ‘तिं’ निगू नेवाः शब्द मिलये जुयाः ‘खास्ति’ शब्द जूवगु खः । थुकिया मतलब ‘खसु’ व उकिं वःगु ‘ति’ (तरल पदार्थ) खः ।

थुकिया अर्थ धाये माःसा थ्व खास्ति चैत्य दयेकुबलय् देशय् खुबहे सुख्खा जुल । लःया अभावं यानाः अपाः छिये (दयेके) मफुत । अले खसि सिथाय् कापः लानाः अले व कापःत तिसिनाः शीत मुनाः मुनाः अपाः दयेकूगु जुयाच्वन । खसुया तिं अपाःत छियाः थ्व चैत्य दयेकुगुलिं थ्वयागु नां खास्ति जूवगु खः । किंबदन्ति कथं लिच्छवि राजकुमार मानदेव थम्हं वाःमचायेकं (अन्तजानं) थः हे अबुया छ्यं ध्येना विल । उकिंयाना वइत तःसकं पश्चाताप जुल । वयागु तःधंगु तपस्या फलं अकस्मातं छगः तःग्वःगु चैत्यया उत्पत्ति जूल । अले व चैत्य ल्यना हे च्वन । मेगु किंवदन्ति कथं स्वर्गया जुजुया लानि शचीया कोखं कार्यावलोकितेश्वरया मिखां पिज्वःगु ख्वविं जन्म जूम्ह छम्ह बुढी पाप कमंया कारणं थःगु मेगु जन्म थ्व पृथ्वीसं काःवयेमाल । सीत्यंगु अवस्थाय् थः प्यम्हकाय्यात वं धाल, ‘बाबुपिं, काश्यप बुद्धया अस्तुधातु आदि तयाः दयेका तयागु खसुचेनमाहाकुट चैत्यया ल्यंगु निर्माण कार्य सम्पन्न यानाः जिगु छगू इच्छा पुरे यानाः ब्यू ।’ अले वं थ्व संसार त्वःताः वन । बौद्ध नाथ चैत्यया निर्माण कार्य लिच्छवि जुजु मानदेवं थः अबुया हत्यां प्रायश्चित यानालिं वयागु तपस्याया फलं द वगु खः धकाः वंशावली च्वयातःगु दुसा तिब्बत तय्गु धापूकथं खास्ति चैत्य छम्ह तिब्बती लामाया स्मरणोत्सवया गुम्हकि मानदेवया अवतार खः ।’ चाकः लागु जगय् आधारतयाः तःग्वःगु गोलार्ध गुम्बजया बौद्धनाथ स्तूप विद्यमान जुयाच्वंगु दु । तःधंगु अझ तःग्वःगु तुयूगु चैत्यय् छगूया च्वय् मेगु, हान उकियष च्वय् मेगु यायां झिंस्वंगू आवर्त तयाः गजू दयेका यंकूगु दु । व च्वय्च्वय् वनाच्वंगु झिं स्वंगू चक्कां विविध बोधिसत्वया भुवनत इंकित यानाच्वंगु दु । इपिं हे आदि बुद्धया संरचना मानयेयाना च्वंगु दु । धैतःगुकथं सुसु भगवान बुद्धया सच्चाम्ह अनुयायित खः इमिसं थःगु थनयागु जुनी फयेवं व झिंस्वंगु भुवन मध्ये छ गुलि बास काः वने पावे दइ । गजूया क्वय्यागु भाग प्यम्ह दिकपाल तय्गु वासस्थान खः । प्यखये चित्रांकित मिखा व प्रश्न सूचक चिं बौद्ध जगतय् प्रादूर्भवगु नेपाी संस्कृतिया अद्भूतगु द्यैतक खः ।

आस्ति चैत्यया व दिब्य मिखां बिनासं मानवतायात रक्षा याना तःगु बोध जुयाच्वंगु दु । प्रश्नसूचक गुगु अन च्वया तःगु खः व उच्चतम खोजय् मिखा वायेके माः धाःगु भावना केना तःगु दु । प्यम्ह ध्यानी बुद्ध (पश्चिमय् अमिताभ, उत्तरे अमोधसिद्धि, पूर्वय् अक्ष्ँेभ्य व दक्षिणय् रत्नसंभव) कयातःगु दु । दत्थुइ च्वंगु न्याम्ह बुद्ध मध्य न्हापांम्ह बुद्ध वैरोचनयात मानेयाना च्वंगु दु । गजूंलिच्वय् कुइका तःगु कुसा अकनिष्ठ भूवन खः । व हे आदि बुद्धया सर्वोच्चय् च्वना बिज्याइगु थाय् अले उकी दुने न्यापू दण्डित न्याम्ह ध्यानी बुद्धया थाय् धकाः केनातःगु दु । ॐ मणि पद्मे हुँ धकाः आर्यावलोकितेश्वरया मन्त्र ग्वःकिया मानये याना तयेत ग्वाखंप्वाः तयाः थ्व स्तूपयात पःखालं चाःहिका तःगु दु । मानेया लिउनेपट्टि ग्वाखंप्वाः दुने विविध आसनया बुद्धया मूर्तित दु । थ्व चैत्यस उत्तरय् कुबेर, दक्षिणय् बिरुद्धक, पूर्वय् धृतराष्ट्र व पश्चिमय् विरुपाक्ष यानाः प्यम्ह लोकपालत दु । चैत्यया मूलगु ध्वाखां पश्चिमय् लानाच्वंगु दु । थुकिया नापं पश्चिमय् स्वयेकाः तःगु लिया पलं चिना तःगु छगू चिधंगु देगः दुने होहं दयेकातःगु छम्ह देवी नं प्रतिष्ठापन यानातःगु दु । मेमेपिं यक्को देवदेवीया नापनापं ध्यानं अलौकिक शान्ति प्राप्त याये धुंकूपिं सिद्ध लामात, गुरुत, बुद्धत, बोधिसत्वत, आर्यतारात, डाक डाकिनीत, धर्मपालत अले तान्त्रिक देवदेवीया मूर्ति च्वय् दोस्रो तलाया ग्वाखँ प्वालय् तया तःगु दु । नेपालय् अशोक बादशाहया आगमनय् निर्माण यानातःगु चैत्यत आः नं मदुगु मखु, अथेतुं लिच्छबि कालया चैत्यतनं झीथाय् दुने दु नि । तर बौद्धनाथ खास्ति चैत्यया गुगु थःगु हेृल किसिमयागु विशेष ऐतिहासिक पृष्ठभूमि दुगु खः, व महत्वगु खः, अले थ्वैगु निर्माण नापं झीथाय् दै च्वंगु किंवदन्ति नं रहस्यपूर्ण नं खः ।