ad 2076 5 18

नेवाः देय् दबू ( शोध–प्रवन्ध )

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ भाद्र १४, शनिबार १५:१७:५४

सानुराजा शाक्य
राष्ट्रिय संगठन दय्केत दकलय् न्हापां नेवाःत मुनाः राष्ट्रिय सम्मेलन याय्माःगु खनेदत । सत्यमोहन जोशीयात कजि यानाः नेवाः राष्ट्रिय सम्मेलन ग्वसाः खलः तदर्थ समिति स्वनातःगु खः । थुगु तदर्थ समितिं सम्मेलनया पूर्व तयारी स्वरुप दे न्यंकया थी थी ख्यःया नेवाः विद्वानतय् छगू राष्ट्रिय स्तरया बिचाः गोष्ठी याय्त भक्तिदास श्रेष्ठया संयोजकत्वय् नेवाः राष्ट्रिय बिचाः गोष्ठी ग्वसाः खलः निस्वन । उगु खलःया दुजलय् सत्यमोहन जोशी, डा. कमलप्रकाश मल्ल, सूर्यबहादुर पिवाः, पद्मरत्न तुलाधर, लक्ष्मीबहादुर हलुवाई (धरान), सत्यनारायण मानन्धर (वीरगञ्ज), कृष्णसुन्दर मल्लयात ल्यल (इनाप; १२ः२७) ।
    नेवाःतय् राष्ट्रिय संगठन दय्केत यक्व सहलह जुल । नेवाःतय् दथुइ फतिंफतले मथां हे राष्ट्रिय संगठन दय्माःगु खँयात कयाः विराट गुथिपाखें भाषिक ख्यलय् नांदंपिं भक्तिदास श्रेष्ठ, डा. केशवमान शाक्य, डा. योगेन्द्र प्रधान, डा. शान्तवीरसिं तुलाधर, मल्ल के सुन्दर व लक्ष्मण राजवंशीपिनि दथुइ अन्तरक्रियाया संयोजन यानाः १११४ ञला १२ खुन्हु डा. केशवमान शाक्यया छेँय् अन्तरक्रिया जुल । परिणामस्वरुप थौंया नेवाः दे दबूया पलिस्था जुल (बज्राचार्य; ११२४ः३९) । नेवाः राष्ट्रिय बिचाः गोष्ठी ग्वसाःखलःया ग्वसालय् व  मंकाःखलःया सक्रियताय् नेसं १११५ कछलागा ७ व ८ निन्हुयंक नेवाः राष्ट्रिय बिचाः गोष्ठी जूगु खः । थ्व गोष्ठी न्हापांगु नेवाः राष्ट्रिय सम्मेलनया पूर्वाधार दय्केत याःगु खः । थ्व बिचाः गोष्ठीं भक्तिदास श्रेष्ठयात कजि यानाः १५ म्हेसिया सम्मेलन तयारी समिति नं स्वन (विश्वभूमि; ६ः३४०–३४२) ।
१११५ ञंलाथ्व ७ व ८ निन्हुयंकं न्हापांगु नेवाः राष्ट्रिय सम्मेलन येँय् जुल । थ्व सम्मेलनय् ३५ जिल्लाया नेवाः प्रतिनिधितसें ब्वति काःगु खः । थ्व सम्मेलनं नेवाःतय् राष्ट्रिय संगठनया नां ‘नेवाः दे दबू’ क्वछिना ४५ म्ह दुजः दुगु कार्यकारिणीया ल्यज्या नं यात । नेवाः दे दबूया न्हापांगु कार्यसमिति नायः भक्तिदास श्रेष्ठ, न्वकूपिं लक्ष्मीबहादुर हलुवाइ, सत्यभामा माथेमा, मदनभक्त श्रेष्ठ, प्रकाश पालिखे, प्रयागराज जोशी, मू छ्याञ्जे डा. केशवमान शाक्य, छ्याञ्जे नरेशवीर शाक्य, दांभरिं लक्ष्मीदास मानन्धर व मू दुजलय् डा. कमलप्रकाश मल्ल, सत्यमोहन जोशी व लक्ष्मण राजवंशी ल्यःगु खः (विश्वभूमि; ७ः २६१) ।
नेवाः देय् दबू स्थापना लिपाः देय् दबूलिं पिने जिल्लाय् स्वापू बल्लाकेगु कुतः यात । नेवाः दे दबूलिंं याःगु न्हापांगु ज्या धैगु प्रतिनिधिमण्डल वनाः सामान्य प्रशासन मन्त्रीयाथाय् नेपालभाषा एम. ए. तगिंयात श्री ५ या सरकार, सामान्य प्रशासन मन्त्रालय व लोकसेवा आयोगं मेमेगु स्नाकोतत्तर तहयात बियातःगु मान्यताकथं हे दय्माल धैगु माग याः वंगु खः । नेपालभाषा एम.ए.या डिग्रीयात लोकसेवा आयोगं मान्यता मबीगु धकाः विसं २०४२ साल बैशाख १ गते तत्कालिन सामान्य प्रशासन मन्त्रालयं परिपत्र जारी यानाः निर्णय यानातःगु खः । उगु परिपत्रयात रद्द यानाः नेपालभाषा एम.ए. तहयात मान्यता बीगु खँ मन्त्री नं बचं ब्यूगु खः (सन्ध्याटाइम्स; १ः२०२) ।
दबू निस्वंगु इलय् सामाजिक व साँस्कृतिक संगठन दय्केत नीस्वंगु खः । स्थापना कालया यक्व दँ तक थ्व संस्थाया राजनैतिक एजेण्डा नं मदु । ‘नेवाः देय् दबू छगू सामाजिक–सांस्कृतिक–जातीय संगठनया रुपय् नीस्वंगु खः । थ्व राजनैतिक संस्था नं मखु, गुगुं राजनैतिक विचारधारां प्रेरित जूपिं राजनैतिक दलया समर्थक व कचा नं मखु । थ्वया छुं राजनैतिक एजेण्डा नं मदु । बरु थुकी थी थी राजनैतिक पृष्ठभूमि दुसां छगू हे सामाजिक–सांस्कृतिक–जातीय मञ्चय् दनेगु मंकाः दबू जक खः । फुक्क नेवाः समुदाययात “झी नेवाः खः, झी नेवाः हे जुइ” वा “नेवाः झी राष्ट्र खः नेपाः झीगु देय् खः” धैगु गौरवबोध याकेगु हे थुकिया छगू मू आज्जु खः’ (मल्ल; ११२५ः१५) ।
नेवाःतय्सं राजनीति याय्माः धैगु सन्दर्भय् नेवाः देय् दबूनं राजनीतिं ब्याग्लं च्वनेफैमखु धैगु बिचाः नं पिदन । ‘नेवाः देय् दबूया राजनीति गुगुं कथंया राजनैतिक वाद मखु । गुगुं नं राजनैतिक दलया भल्या मजूसे नेवाः राष्ट्रया सम्मुन्नतिया लागि नीति निर्माण याइगु थासय् झीगु हक व अधिकार सुरक्षित याय्गु झीगु राजनीतिया परिभाषा जुइमाः’ (राजवंशी; १११९ः४७) । ....नेवा राष्ट्रयात म्वाकाः तय्गु आज्जु ज्वनाः ......नेवाः देय् दबू स्वंगु खः । नेवाःतसें थःगु अधिकारया लागि संगठित जुइगु धैगु संकल्प हे देय् दबूया शक्ति खः । थुकथं नेवाः देय् दबुलि नेवाःतय् अधिकारयात नेवाः देय् दबूयात बल्लाकेमाःगु बिचाः खनेदत । नेवाः देय् दबू नं नेवाः अधिकारया नितिं नेवाः राजनैतिक अधिकारया खँ ल्ह्वनेमाःगु वय्कःया बिचाः खः । नेवाः देय् दबूया पूर्वनायः मध्ये छम्ह लक्ष्मण राजवंशीजुयाकथं नेवाः देय् दबू हे थुज्वःगु संगठन खः गुगु संगठनं दकलय् न्हापां नेवाःतय् राजनैतिक अधिकारया सः थ्वय्कल (राजवंशी; १११९ः४७) ।
देय् दबूया प्यक्वःगु तःमुंज्या ११२५ ञंलागा १३ व १४ खुन्हु जूगु खः । थ्व तःमुंज्यांनिसें देय् दबुलिं नं राजनैतिक खँ ल्ह्वनेगु यात । थ्व तःमुंज्याय् पारीत जूगु प्रस्ताव राजनैतिक अधिकारया खँयात ल्ह्वनेगु यानाहल । ‘राज्यया नीति निर्माण याइगु फुक्क थासय् थ्यंकेत समानुपातिक प्रतिनिधित्वया सुनिश्चितता कानुनी रुपं जुइमाः’, ‘थःगु आदिभूमि वा उमिगु बाहुल्यता दुगु थाय्या राजनैतिक भविष्य व विकास निर्माणया सम्बन्धय् निर्णय याय्गु स्वतन्त्र अधिकार उमित तुं दय्माः’, ‘समावेशी लोकतन्त्र नीस्वनेमाः’, ‘जातीय स्वशासनंं विकेन्द्रीकृत शासन प्रणाली न्ह्याकेमाः’ धैगु प्रस्ताव पारीत यानाः नेवाः देय् दबुलिं नं राजनैतिक सरोकारया विषयय् प्रवेश जुल । थ्व मुंज्यांनिसें जातीय स्वशासन नेवाः देय् दबूया नं माग जुल । नेवाः देय् दबू नं जातीय स्वशासनयात हे लक्ष्य दय्का न्ह्यावनेमाली धैगु सुझाव काल । ११२३ या चौलाथ्व १०खुन्हु ‘राजनैतिक रुपान्तरण व जातीय अधिकारया न्ह्यसः’ विषयय् जूगु सहलह मुँज्यां नेवाः देय् दबूयात थ्व सुझाव ब्यूगु खः (सन्ध्याटाइम्स; ८ः१३९) । नेवाः देय् दबुलिं ११२७ कौलागाः १ व २ निन्हुतक ‘नेवाः स्वायत्त संघीय गणराज्य’ सम्बन्धी नेवाः राष्ट्रिय राजनैतिक सम्मेलन यात । थ्व सम्मेलन मार्पmत नेवाः देय् दबुलिं नेवाः स्वायत्त राज्यया माग यात (लुमन्ती पौ; ११२९) ।
(च्वमि शाक्यं  नेपाल भाषा आन्दोलन १११० निसें ११२६ तक यात कयाः च्वयादिगु शोध – प्रवन्ध पाखें साभार)

Categorized in बिचा: