swastha 76 12 19

नेवाः एकताया सूत्र

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ माघ १६, बिहिबार १२:००:५५

मल्ल के सुन्दर

नेवाःत वास्तवय् छगू राष्ट्रया रुपय् विकास जुइधुंकूपिं समुदाय खः । थुकी मंगोल मूलया मनूत नं दु, आर्य मूलया मनूत नं दु । धर्मया ल्याखं हिन्दू नं दु, बौद्ध नं दु । हानं संस्कारया ल्याखं गुलिं सीम्ह छ्वयकीपिं नं दु, गुलिं थुनीपिं नं दु । उत्पत्ति जूगु थाय्या ल्याखं गुलिं गनं, गुलिं गनं थीथी इलय् स्वनिगलय् दुहांवःपिं दु । थौंकन्हय् खनेदयेक धाःसा थीथी जात दयाच्वंगु दु । उगु जात मूलतः पेशाया आधारय् विभाजित जुयाच्वंगु खनेदु । थ्वहे ल्याखं थजातक्वजात धइगु भावना व थःपिं हे तःधं धइगु भावना नं नेवाः समाज ब्याप्त जुयाच्वंगु दु ।

थुकी परम्परागत रुढीवादी परम्परा व उकथंया चिन्तनं मुख्य भूमिका म्हिताच्वंगु दु धाःसा हिन्दू वर्णाश्रम धर्मयात प्रश्रय बी न्ह्याःपिं धार्मिक कट्टरपन्थीत व थुज्वःगु विभेदपाखें हे लवः कयाः शासन सत्ताय् गुगुं आ“च मवयेकेगु नितिं थुगु विभाजनयात पाय्छि तायेकीपिसं थुकी गोडमेल व मलजल यानावयाच्वंगु दु ।

नेवाःतय्गु दथुइ थवंथवय् सम्पर्क सम्बन्ध विकास यायेत व थुकथं नेवाः एकतायात बल्लाकेत दकलय् तःधंगु पंगः हे थ्व जातीय विभाजन जुयाच्वंगु खनेदु ।

राष्ट्रया रुपय् तकं विकसित जुइधुंकूपिं सुसंस्कृत जाति जूगुलिं जनजाति ला मखु, तर नेपाःया सन्दर्भय् शासनसत्तां च्यूत यानातःपिं व हिन्दू वर्णाश्रम दुने मलाःसां उकिया प्रचारं क्वचिनेत स्वयाच्वंगु परिपेक्ष्यय् नेवाःत जनजातिया झ्वलय् च्वंवनेमाःगु रणनीतिक रुपं अनिवार्य जूवन । तर थुकथं जनजाति दुने दुथ्यायेगु नितिं प्रज्ञा प्रतिष्ठानं पिथनातःगु नेपाली बृहद् शब्दकोष व उकथंया शब्दकोषया परिभाषायात अस्वीकार यासें जनजाति धइगु ख“ग्वःया परिभाषा नं झीत नापं कःघाइगु कथंया दयेकेमाल । थुकी मुख्य रुपं राज्यसत्तापाखें च्यूत जुयाच्वंपिं व हिन्दू वर्णाश्रम दुने मलाःपिं धइगु निगू क्राइटेरिया मुख्य हे खः । 

थुकथं यायेबलय् नेवाःत दुने दलित धइपिं मदु धकाः धायेमाःगु जरुरत जुल । खतुं थनया थीथी शक्तिपीठय् कथित दलित धइपिं नेवाःत द्यःपाःलाः च्वनाच्वंगु दु व इमिसं याःगु पुजा व प्रसाद नं सकसिनं स्वीकार यानाच्वंगु दु । थुकथं स्वयेबलय् हिन्दू वर्णाश्रम, उकथंया शिक्षादीक्षा, प्रचारबाजी, सत्ताधारीतय्गु स्वार्थ आदि हुनिं जक नेवाः दुने नं दलित व थीत्यःमत्यःया संस्कार ब्वलंकाब्यूगु खनेदु । तर झीपिं मुक्कं जनजाति खः धकाः वना । तर राजनीतिक स्वार्थ घाना जूपिसं अझ नं नेवाः दुने दलित दु धायेकेत नेवाःतय्त हे छ्यला वयाच्वंगु दु धाःसा  नेवाःत नं थःपिं थःपिनिगु पुचःयात नेता जुयाः राजनीतिक नेतातनाप उकथंया ख“यात स्वीकार यानावयाच्वंगु नं दु । हानं नेवाःत धइपिं साहित्य, कला, संगीत, संस्कृति, रहनसहन आदि दृष्टिकोण सुसंस्कृत जाति गथे जुुयाः जनजाति जुइ धकाः नेवाःतय्त हे च्वछायाः नेवाःत जनजातिया झ्वलय् ऐक्यबद्ध मजुइकेत व थुकथं ऐक्यबद्धता क्यनाः न्ह्याः वनाच्वंपिं नेवाः नेतृत्वप्रति अनास्था ब्वलंकेगु ज्या नं जुयाच्वंगु दु ।

मेखे जनजाति दुने नं जनजाति महासंघय् दुथ्याकः वा जिमिसं दर्ता याना बी धायेगु ज्या नं जुल धाःगु न्यनेदु । ज्यापु दिवस व नायः दिवस धकाः हनेगु व हंकेबीगु ज्याय् नं नेवाः एकताय् असर लाकीगु षडयन्त्र दु वा मदु धइगु ला सी मदु, तर सुयां उज्वःगु इच्छा वा स्वार्थ दुसा आम ज्यापु व नायः जनतां थःथःगु दिवस धूमधाम नक्सां न्यायेकूसां नेवाः एकताय् खलल जुइगु कथंया भावना व व्यवहार मतल धाःसा उज्वःगु षडयन्त्र दु हे दुसां निस्तेज जुइ । 

अथेजूगुलिं नेवाः एकताय् मुख्य पःखाः व पंगः धइगु जात–जातया विभाजनया पःखाः खः । थुकी परम्परागत रुपं दयाच्वंगु विभेद व विभाजनयात नं छखे क्वःथलेमाःगु ज्या दु धाःसा उकथंया विभाजनयात मलजल बीगु कथंया गुगुं षडयन्त्र वा चालबाजीयात नं निस्तेज यायेगु झी सकसियां ज्या खः । 

आः मेगु विभाजन धइगु थ्वहे जातया आड कयाः वर्गीय भेदया रुपरंग बियाः जुयाच्वंगु विभेदयात नं स्वयेमाः ।

थुकी विशेषतः ‘भाजुपिं’ व ‘ज्यापुत’ धइगुकथंया विभाजन विशेष यानाः खनेदु । झीथाय् न्हापा गथे दरवारया संरक्षणय् सत्ताय् थ्यनीपिं नं बम्र्हूक्षेत्री व इमिगु विरोध यानाः जुइपिं पार्टीवालात हे जुयाच्वन । संघर्ष यायेबलय् सकसिनं यात, अझ सतक मोर्चाय् मेमेगु जाति, जनजातिया मनूत न्ह्यचिल, दुःख स्यूपिं, ज्यान वंपिं नं आपाः इपिं हे जुल, तर सम्झौता यानाः सत्ताय् थ्यंबलय् सत्ताया जःखः थ्यंबलय्, बम्र्हू क्षेत्रीत हे जुल ।थुकिया हे वर्गीय रुपं स्वयेगु खःसा सम्भौता लिपा ला ‘सर्वहारा’य् जुयाजूविं बम्र्हूक्षेत्रीत नं सम्भ्रान्त वर्ग जूवन धाःसा मेगु जातियापिं मनूत सर्वहाराया सर्वहारा हे जुल । न्यायया दृष्टिकोणय् दुःख स्यूपिं, पीडितपिं दुःख हे सियाच्वन, पीडित हे जुयाच्वनी ।

थुकथं हे नेपालभाषा धकाः सनाजूपिं व आः नेवाः आन्दोलनय् लगे जूपिं नं आपाः ‘भाजुपिं’ हे जूगु खनेदत । अथेजूगुलिं संघर्ष समिति दयेकेगु आदि ज्याय् नं दुपिं मनूत कः घायेबलय् भाजुपिं हे लाइगु जुल । तर थुकियात स्वाभाविक धकाः त्वःते मज्यू, नेपाः दुनेया हे ल्यूने लाःपिं वा ल्यूने लाकातःपिन्त नं नेतृत्वया तगिमय् तकं दुथ्याकेमाः । 

बम्र्हूतय्सं जिमिसं आखः ब्वना, लोकसेवा बियाः जागिर नया का धकाः धाःगुया विरुद्ध नेवाःतय्सं नं थःगु हे ब्वनेगु, लोकसेवाय् वनेगु ख“ नं आमरुपं सीकेबीगु पूर्वाधार नं तयार जुइमाल अले व तयार मजूतले आः सल्लाह यानाः नं समावेशी याये माल  धकाः झीसं धयाच्वनागु दुसा झी दुने नं थ्व ख“यात सल्लाह याः जूसा सुनिश्चित यायेमाःगु दु । व अथे जुयाः नं च्वंगु दु । नेपाः दुनेया विभाजन व विभेद चीकेगु नितिं थ्व नं छगू विचाः मयासें मगाःगु ख“ खः । 

वयांल्यू २ नम्बरय् वयाः नेवाःतय्त विभाजन यानाच्वगु पःखाः धइगु राजनीतिक विभाजन हे खः । नेवाःत गुलिं कांग्रेस, गुलिं कम्यूनिष्ट व गुलिं न्हापा पञ्चायत (आः छुं भचा जुजुवादी) जुयाः नं थवंथवय् मिले जुइमफयाच्वंगु दु । 

सचेत मनूत हे सामाजिक रुपं सक्रिय जुइगु खः, भाषिक कार्यकर्ता जुयाजूपिं नं सचेत मनूत हे जुइ, अले राजनीतिक कार्यकर्ता जुइपिं नं सचेत मनूत हे जुइ । अथेजूगुलिं राजनीतिक विभाजनं ला सार्वजनिक रुपं जुइगु कार्यक्रम, क्रियाकलाप वा गतिविधिइ प्रत्यक्ष असर लाकी व लाकाच्वंगु दु । अथे जूगुलिं राजनीतिक विभाजनया पःखाः थुनेमाःगु तःधंगु कार्यभार झीगु न्ह्यःने दु । 

म्हिगःया इलय् भाषा जाति सम्बन्धय् सचेतना तयाः सनीपिं आपाः हे वामपन्थी ख्यःया मनू लाःगुलिं प्रजातान्त्रिक विचाःया पासापिसं थुकी चासो मतःगु जक मखु, पार्टीपाखें हे सञ्चालित नं खंकल । हानं पार्टीतय्सं नं थःगु पक्षय् मनूत खाकेत उकथंया संयन्त्र दयेकाः ज्या याःगु नं खनेदत । थुकी छगूकथं नेवाःत थीथी राजनीतिक दलया जुयाः थवंथवय् उगु हे ल्याखं विभाजित जुइगु आरोपप्रत्यारोप याइपिं जुल धाःसा दलया नेतृत्वं नं भाषिक व जातिय सेन्टिमेन्टयात थःगु पार्टीया पक्षय् भोट व कार्यकर्ता खाकेगु रणनीतिकथं छ्यलेगु ज्या नं जुयाच्वंगु दु ।

पञ्चायतकालय् हे थुकथंया समस्या जुयाः भाषिक अधिकार कायेगु ला गन खः गन आन्दोलन न्ह्याकेगु व संघर्ष यायेगु जक मखु, साहित्य गोष्ठी यायेगु ज्याय् तकं पंगः वसेंलि थुकथं च्वयादिल – ‘वा मुने भाय्या ख्यलय् झी वाद, बिल्ला वांछ्वयाः, भक्तजनपिं दुहां वनीथें देगलय् लाकां त्वयाः ।’ थुकथं वय्कलं पञ्चायतकालय् हे थुकथं म्ये च्वयादीसां भाषा ख्यलय् कांग्रेस व कम्यूनिष्टकथं जक मखु, पञ्चायत दयाः जक नं मखु, कम्यूनिष्ट दुनेया थीथी खेमाया राजनीतिं नं असर लाकाच्वन । 

राजनीतिक दलबन्दीं थुकथं असर लाकूबलय् अधिकार कायेगु ला गन खः गन, सामान्य ज्याझ्वलय् नं मनू खाइगु मखाइगु, आरोप–प्रत्यारोप जुइगु जुल । नेपालभाषा मंकाः खलकं व्यक्तिगत सदस्यता नं बीगु जुसेंलि थुकी प्रजातान्त्रिक ख्यःया पासापिं नं दुहां वयेत स्वःगु तर वय्कःपिन्त विश्वास बीमफयाः नेपालभाषा प्रजातान्त्रिक खलः, नेवाः गुथि आदि नं गठन जूगु झीसं स्यूगु हे ख“ खः । 

अथेजूगुलिं नेवाः स्वायत्त राज्यया आन्दोलन न्ह्याये धु.काः न्हापां झीपिं नेवाः खः, अले तिनि माओवादी, कांग्रेस, एमाले खः धइगु सः तच्वकं थ्वल । मेखे दलतय्सं झीत छ्ययेकेगु मखु, झीसं दलतय्त छ्यलेफयेकेमाः धइगु भावना नं तच्वल । थुकियात झीसं अझ नं न्ह्याकायंकेमाःगु दु ।

( भाजु मल्ल के. सुन्दरया थुगु च्वसु तःदँ न्ह्यः अप्सरा वाःपौलय् पिदँगु खःसा ई कथं आः नं सान्दर्मिक जुगुलिं हानं पिथंनाःगु जुल – स.)

Categorized in बिचा: