telecom 18 kartik 2076

नेवाःतय्सं याःगु शैक्षिक आन्दोलन

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ भाद्र २१, शनिबार १२:०२:३७

सानुराजा शाक्य
नेवाः आन्दोलनया प्रारम्भिक इलंनिसें हे नेपालभाषां शिक्षा काय्दय्माःगु खँ थ्वल । गुगु जातिया गुगु भाषा जुयाच्वन उगु हे भाषां ज्ञान ब्यूसा याकनं ज्ञान थुइका काइ (हृदय; ११०२ः८७) धयागु नेपालभाषाया प्यंगः थांमध्ये छम्ह माष्टर जगतसुन्दर मल्लया सिद्धान्त खः । थुकथं नेपालभाषाया पुनर्जागरण कालनिसें हे शिक्षाय् मांभाय्या आवश्यकतायात कयाः चेतना थनेगु ज्या जुल । थःगु मांभाय् नेपालभाषां उच्च शिक्षाय् तकं ब्वने दय्माः धैगु माग धर्मादित्य धर्माचार्य व योगवीरसिं कसाःपिसं यानावन । राणाकालय् नेपालय् उच्च शिक्षाया विकास मजूगुलिं उबले उच्च शिक्षाया नितिं भारतया   थी थी शहरय् वना ब्वंवनीगु खः । धर्मादित्य धर्माचार्य कलकत्ता युनिभर्सिटी ब्वनाच्वंगु इलय् बंगाली आशुतोष मुखर्जी अनया भाइस चान्सलर जूगु जुयाच्वन । आशुतोष मुखर्जी छम्ह मातृभाषा अनुरागीम्ह विद्वान खः । वय्कःया हे कुतलं कलकत्ता विश्वविद्यालयय् मातृभाषायात छगू मू बिषय कथं म्याट्रिकनिसें अनिवार्य रुपं पाठ्यक्रमय् तइगु जुल । उगु विश्वविद्यालयय् ब्वनाच्वंपिं नेपाली विद्यार्थीतसें नेवाः भाय्यात नं भर्नाकुलर विषयकथं मान्यता बीकेगु नितिं भाइस चान्सलरयाथाय् डेलिगेशन वन । थ्व डेलिगेशनया नेतृत्व धर्मादित्य धर्माचार्य हे याःगु खः । तर १०३८ दँय् उगु विश्वविद्यालयं नेपाली भाषायात मान्यता बिल नेपालभाषाया पाठ्यसपूm मदु धकाः नेपालभाषायात भर्नाकुलर विषयया रुपय् दुमथ्याकल । थुकिं आहात जूम्ह धर्मादित्य धर्माचार्य उच्च शिक्षाय् नेपालभाषा ब्वंकेत पाठ्यसपूm दय्माः धकाः नेपालभाषां सपूm, पत्रपत्रिका पिकाय्गु योजना कथं हे ‘बुद्धधर्म व नेपालभाषा’ पत्रिका पिकाल । थुकथं नेपालभाषायात उच्च शिक्षाय् दुथ्याकेगु अभियान न्ह्याकेत नेपालभाषां पत्रिका पिदन ।
थुकथं हे नेपालभाषाया प्यंगथांमध्ये मेम्ह योगवीरसिं कसाया कविताय् नं नेपालभाषायात विश्वविद्यालयय् मान्यता काय्नु धैगु इनाप यानातःगु दु । ‘नेपालभाषा जिर्ण जूगु अल्सि मचासे भिंकेनु, भारतिय शास्त्र भवनं मान थ्वइत बीकेनु’ (योगसुधा; १०७०ः१) । थुकथं नेपालभाषाया पुनर्जागरण कालंनिसें हे नेपालभाषा ब्वने दय्माःगु शैक्षिक माग नेवाः आन्दोलनया मू मागकथं वःगु दु । कलकत्ता विश्वविद्यालयय् नेपालभाषायात दय्त्यंगु मान्यतायात राणा सरकारया विरोधया कारणं मदुगु खः । भाइस चान्सलर आशुतोष मुखर्जीया निर्देशनय् कलकत्ता विश्वविद्यालयं अन ब्वनीपिं व परिक्षा बीइपिं नेपाली विद्यार्थीपिं व भारतय् च्वंपिं नं नेपाली विद्यार्थीपिं दुगुलिं अमिसं नं थःगु हे मातृभाषा नं छगू विषय यानाः ब्वनेगु मौका बीगु खँ पिकाल । नेपालया आपालं परीक्षार्थी व विद्यार्थीतये मातृभाषाया रुपय् नेपालभाषायात नं दुथ्याकेगु खँ जूबलय् उगु ईया नेपालया प्रधानमन्त्री चन्द्रशम्शेर राणां नेपालया विद्यार्थीपिनि निंतिं वा छुं नं कारणं नेपालया गगुं भाषा दुथ्याकेगु जूसा गोरखाभाषा (नेपाली खसभाषाया उगु ईया नां) छता बाहेक नेपाःया मेगु छुं नं भाषा दुथ्याके मते धकाः औपचारिक रुपं हे विरोध जूगुलिं कलकत्ता विश्वविद्यालयय् मातृभाषाया रुपय् परीक्षार्थीपिसं नेपालभाषा काय् मखन (श्रेष्ठ; ११०९ः१०) । नेवाः शैक्षिक आन्दोलन क) औपचारिक व ख) अनौपचारिक लँय् न्ह्यावन ।
३.४.१ औपचारिक
विद्यालय व विश्वविद्यालयय् नेपालभाषा ब्वने दय्माःगु अभियानयात औपचारिक शैक्षिक अभियान दुने अध्ययन याय्गु जुइ । नेपालभाषा आन्दोलनया छगू अभियान नेपालभाषा नं विद्यालय तगिंमय् ब्वने दैगु ब्यवस्था याकेगु खः । नेपालभाषां मातृभाषाया औपचारिक शिक्षा काय्त प्रजातन्त्र वय्धुंकाः जक सफल जुल । नेपालभाषा आन्दोलनया निरन्तर मागया कारणं नेपालभाषां विद्यालयया प्राथमिक तगिं ब्वनेगु, नेपालभाषाया माध्यमं हे विद्यालय संचालन याय्गुनिसें नेपालभाषाया एम.ए. व पि.एच.डि तकया व्यवस्था थौं दय् धुंकल । नेपाःया विश्वविद्यालय मदुनिबलय् हे वीरगञ्जया नेपाल राष्ट्रिय विद्यापीठय् नेपालभाषा दुथ्याकेगु कुतः प्रो. नारायणबहादुर मानन्धरं याःगु खः (श्रेष्ठ; ११०९ः९) । नेपाल राष्ट्रिय विद्यापीठं बी.ए. स्तरया परीक्षाया नेपालभाषायात दुथ्याका १०७२ (विसं २००९) य् परीक्षाया केन्द्र छगू येँय् दय्का नेपालभाषाया परीक्षा काःगु खः । थुगु परीक्षाय् दकलय् न्हापां उत्तीर्ण जूपिं कैलाशराम श्रेष्ठ, कुञ्जबहादुर रञ्जितकार, पूर्णकाजी ताम्राकार व लक्ष्मीभक्त जोशी खःसा परीक्षा संचालन याय्गु ज्या पूवंकूपिं प्रो. नारायणबहादुर मानन्धर, फत्तेबहादुर सिंह, माधवलाल कर्माचार्य, पूर्णबहादुर एम.ए., प्रेमबहादुर कसाः, गोवर्धनलाल मास्के, सिद्धिचरण श्रेष्ठ व चित्तधर ‘हृदय’ खः । तर विद्यापीठया प्रमाणपत्रयात नेपाल सरकारं मान्यता मब्यू । नेपाल सरकारं संचालन यानाच्वंगु एस.एल.सी. बोर्डया परीक्षाय् नेपालभाषायात थाय् मब्यूनि । उकिं भाषिक आन्दोलन यानाच्वंपिन्त उबलय् दकलय् न्हापां नेपाल सरकारं काइगु एस.एल.सी बोर्डया परीक्षाय् नेपालभाषा दुथ्याकेगु कुतः दकलय् तःधंगु आवश्यकता व उगु ईया महत्वपूर्ण ज्या जुल (श्रेष्ठ; ११०९ः९) ।

Categorized in बिचा: