nepal life 2076 3 18

Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in _menu_load_objects() (line 579 of /home/newahub/public_html/includes/menu.inc).

झीगु समाजय् खनेदयाच्वंगु छगू विकृति

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ श्रावण ११, शनिबार १२:०४:४६


– तीर्थ महर्जन –
झीगु समाजय् खनेदया वयाच्वंगु विकृति धायेगुला सुसंस्कृति धायेगु थौकन्हय् खने दयावयाच्वंगु झीगु परम्परागत रितिस्थिति व जात बेजात (थजात कोजात) यागु ब्वलनाच्वंगु छगू दसु खः भ्वय् आदि इत्यादि ।
झीसं नया च्वनागु थ्व भ्वय् खः लसता भ्वय् । अले मेगु भ्वय् खः मनू सी धुंकालि याइगु कर्मकृया । झीसं लत्याया पाहाँ ब्वना, खुला, दकिला रितिथितिया प्रसाद ग्रहण यायेत धाःसां झीसं छगू किसिमया भ्वय् हे न्यायेकाः नयाच्वंगु दु । थुकियात झी नेवाःतय्सं थथे भ्वय् न्यायेका नयेगु थौकन्हय् पाय्छि खः ला ? थुकि थौकन्हय् स्वयेगु खःसा एकदम हे पाय्छि मताःथें च्वः । छाय्धाःसां सुया छेँय् सिइधुंकाः पाहाँ ब्वनाः प्रसाद ग्रहण यायेत भ्वय् सःता द्वलंद्वः, लखौलख ध्यबा फुकाः छछाः नका धायेवं सीम्ह मनू स्वर्गय् लाइ ला ? थ्व झीसं विचाः यायेमाःगु दु । मेगु झीसं यानावयाच्वनागु लसता भ्वय् नं गुलिसिनं पार्टी (बफे) नकीगु गुलिसिनं सुकू भ्वय् यानाः लखौंलख फुकाच्वंगु दुसा पार्टी (बफे) नकुम्हेसित भचा ध्यबा दुम्ह धाइगु अले सुकू भ्वय् नकुम्हेसित भचा ध्यबा मदुम्ह, मज्यूम्ह धकाः झीगु समाजय् गथे यायेगु यानाच्वंगु दु । थ्व झीगु समाजय् ब्वलना वयाच्वंगु छगू विकृति खः । अथे झीगु समाजय् सीधुंकाः कर्मक्रिया खंकेगु धकाः दान दक्षिणा यायेगु नं चलन दु । गुलिसिनं लासाफांगा, वसः तिसा, खाता, जासि, केसि, तुतां, कुसातकं दान याइसा मदुम्हसिनं त्यासा कयाः जिलला गथे यानाः जिल अथे यानाः थ्व दान यानाच्वंगु दु । छु थ्व दान यायेगु धैगु गनं (शास्त्रय) सास्त्रय् च्वयातःगु दुला ?
थौ झीसं दान याइसा व दान काइम्ह मनू झन्झन् तःमिम्ह जुइ । झी न्ह्यावलें चिनःम्ह खा थें घोरय् हे जुयाः जक च्वना च्वनेगु ला ? थुकिं झीसं थौ कन्हय्या देशकाल परिस्थिति स्वयाः कर्मकाण्ड यायेमाः थें च्वं । अथे धकाः धर्मकर्म दान मयायेगु धैगु मखु, गच्छे अनुसार जक यायेमाः । सुं मनू जःलाखःला पासाभाइपिसं यक्को खर्चयात धायेव थम्हसिनं अथे यायेमाःगु धैगु मदु । सुनानं धाइ ल्हाइ धैगु मग्यासे थःगु गच्छे अनुसार खर्च यानाः समाजय् कम खर्च यानाः थःम्ह क्यनाः मेपिन्त नं थम्हं न्ह्याकागु ज्या याकेगुया लागि प्रेरणा विइगु कथं समाज छ्यलायंके फत धाःसा न्हाय् धस्वाका क्यनेफइ धकाः विचाः यानाः यंके फत धाःसा व मनूयागु नां न्ह्याम्हसिनं काइ । व मनू सिनावंसां नं वयागु नां अमर जुयाच्वनी । अथे हे झीगु समाजय् जुया च्वंगु छगू विकृति स्वयेबले चिकिचा धंगु, छुं मखु थे च्वंगु तर थुकेदुने वालास्वयेबलय् छन्हु थुके तःधंगु हे ग्यानापुसे च्वंगु खने दु । झीगु समाजय् च्वना च्वंपिन्स थुइके माःगु छगू खँ खः व खँ खः बिहा भ्वय्, लसता भ्वय् व थजात कोजात (जात बेजात) या दथुइ खनेदुगु छगू विकृति धायेगु ला संस्कृति धायेगु थुके विचाः यायेमाःगु दु ।
झीसं देपुजाः भ्वय् नइ, सल्हुं भ्वय्, वःला, बारा, कय्तापुजा भ्वय् आदि झीसं न्यायेकाः नयाच्वंगु दु । थौकन्हय् गनं थ्व भ्वय् नयेगु यानाच्वंगु दुसा । गनं थ्व भ्वय् नयेगु चलन परिस्थितिं यानाः न्यायेकाः मनय् धुंकल । थ्व छाय्ले धायेबले थौकन्हय् बु“ज्या याइपिं यक्को कम जुयावंगु छगू दसू खःसा सरकारं भू–माफियात दुकयाः झीगु जग्गा जमिनयात अधिकरण यानाः ल“ दयेकेगु यानाः जग्गा मीगु यानाः नं खः । थौकन्हय् पत्र–पत्रिकाय् स्वल धाःसा पिकंपी छम्हं छम्हसिगु जग्गा न्यानाकयाः झी किसानतय्त विखण्डन यानाबिउगु दु ।
न्हापान्हापा झी आजुबाज्यापिन्सं बु“ज्याः यायेत मंकाः थनाः मिलेचले जुयाः ग्वाहाली यानाः सुया दुःख सुख बलय् साथ बिइगु लागि मंकाः थनाः थ्व भ्वय् नयेगु यानातःगु थें च्वं । गुकि याकःचाम्ह मनुखं सुखनां मग्यासे न्ह्यागु ज्या नं झी मिले जुयाः यायेफु । झीपिं दक्व छप्प“ झी हे खः धकाः क्यनाच्वंगु खःसा थौंकन्हय् देशयागु कालपरिस्थिति ब्यवहार यानाः झीसं थ्व भ्वय् नयेगु यात विस्तारं त्वःता वनाच्वंगु दु ।
झीसं न्ह्यावलें भ्वय् जक नयेगु मखुकि झी मचाखाचायात नं शिक्षित यायेगु लागि दक्कोसिवे न्हापा झीसं आखः ब्वंकेमाः । थथे झी मचाखाचात शिक्षित जुल धाःसा झीत सुनां नं कुंखिने फइमखु । अकिं भ्वय् जक नयेगु मखु, दकसिबेय् न्हापाः थ मचाखाचायात आखः ब्वंकेमाः । आर्थिकस्थिति बांलाकेत झीसं माःगु लजगाः छगू ज्वने माःगु दु । यदि झीत लजगाः दत धाःसा आर्थिक अवस्था बांलाइ । थ्व आर्थिक अवस्था बांलात धाःसा झीगु संस्कृति, रितिथिति बांलाइ । अकिं झीसं भ्वय् भ्वय् जक मधासें छुं नं कथंया व्यापार व्यवसाय यानाः थःपिनिगु आर्थिक अवस्था बांलाकेगु ज्यानं झीसं याना वनेमाः ।
मेगु खः झीसं ब्याहा याइ, बिया छ्वइ तर बिया छ्वइथाय् मिजंमचा बांलाम्ह, आनिवानि स्वयाः बिया छ्वइ व थःथम्हं ययेकाः नं बिया छ्वइ व व्याहा याइ सा गुलिसियां स्वयम्वर यानाः, गुलिसिन कानुनीरुपय् भ्वं च्वयाः अड्डाय्
(अफिस सि.डि.ओ) वनाः ब्याहाः याइ थुकी कम खर्च यानाः छम्ह निम्ह थः पासाभाईपिन्त भ्वय् नकाः क्वचायेकीपिं दु । गुलिसिनं थः मचाखाचाया भविष्य स्वया आर्थिक ग्वाहालि यानाः थः मस्तय्गु आर्थिक विकासया ज्या यानाः क्यनिपिं दु । गुलिसिनं लखौंलख ध्यबा फुकाः भ्वय् नकीपिं दु । थ्व धैगु झीगु परम्परानिसें चलय् जुया वयाच्वंगु छगू रित खः । अले झीगु समाजय् अझ धायेगु खःसा ज्यापु जातिया दुने छगू तसकं बांमलाःगु स्वयेबलय् छुं मखुथें ताःगु धैगु समाजया दुने मिले जुयाः नं मिले मजूगु समाज धैगु छुं खित्तिक्क जुल कि दाजुकिजा मांबौपिं व समाजय् दुने हे छुते जुयाः (अलग) च्वनेगु ब्वलनावःगु दु ।
झीगु समाजय् ब्याहा याना भम्चा लसकुश याना हइ । भम्चा हये धुंकाः दक्व जहानपिसं मिलय् जुयाः ग्वय् कायेमाः थ्व ग्वय् कायेगु खँय् नं झीगु समाजय् खलःपिंपाखें मिले मजुल, दाजुकिजा ब्यागलं च्वन धाःसा ग्वय् कायेगु पाखें किचकिच यानाः ग्वय् मकाइपिं दु । मेगु झीगु नेवाः समाजय् देपुजा भ्वय् नयेत न्हूम्ह ब्याहा याना हल धाःसा झिन्हु (खलः)पिं च्वनाः झिन्हु भ्वय् नयेगु याइ थ्व झिन्हु भ्वय् धैगु झी दाजुकिजापिं दक्व मिले जुया भम्चापाखें ग्वय् कयाः नयेगु छगू न्ह्याइपुसेच्वंगु इहिपाया लसताय् भ्वय् खः । थौ कन्हय् दाजुकिजापिं छखें (ब्यागलं) च्वना,खलःपिंपाखे तं (रिसीवि) वल धाःसा फलानाम्ह थथे फलानाम्ह अथे धकाः झिन्हु भ्वय् मनयेगु थवंथः ल्वापु यानाः दाजुकिजापिं खलःपिं मुना नयेगु दे पुजा भ्वय् नं गुलिसिनं मन्यायेके धुंकल । थथे देपुजा भ्वय् मन्याकु धैगु हे झी दाजुकिजापिं मिलय् मजुयाः जःलाखःलापिन्त न्हिइकेगु ज्या यानाच्वंपिं दु ।
मेगु खँ झीसं त्वाः खलःपिं मुनाः नयेगु यानाच्वनागु छगू भ्वय् खः नासःपुजा भ्वय् थ्व भ्वय् धैगु थःथःगु त्वालय् १२ वर्षय् छकः बाजं स्यनाः दाजुकिजापिं दक्व मिले जुयाः नयेगु झीगु संस्कृतिया विकास याइगु छगू भ्वय् खः नासःपुजाः भ्वय् । थुकेनं झीगु समाजय् छगू विकृति धायेगुला मिले मजूगु खः धायेगु । खँछुं धाःसा थःगु जात मखुम्ह कलाः (मिसा) हल धाःसा व मिजं (काय्मचा) यात त्वालं बाहेक वा गुथि खलःपाखें दुमकासे वयात याकःचा हे त्वःति । यदि व ब्यक्तियात दुकाल धाःसा भ्वय् नयेमखु भ्वय् न्यायेके बि मखु धाइपिं झीगु समाजय् दु । नासः पुजा भ्वय् जब कि थ्व धैगु थःगु त्वाःया परिचय खः तर व्यक्ति बेजातम्ह (मिसा) कलाः हल धाःसा व ब्यक्तियात स्यनी धकाः ग्याचिकु मकासे झीसं अज्यापिन्त त्यवा बिइमाःकथं गुथि खलःपिन्सं थुके सोचे यायेमाः । मखु अथे मखु धैगु खःसा दसूया लागि छगू घट्ना थन न्ह्यथने ।
मां अबुया छम्ह हे जक याकः काय् । व काय् तःधिकः जुसेलिं यःत्यः जुयाः व काय्म्हसिनं छम्ह थःजात मखुम्ह मिसा ब्याहा यानाहल । खलः गुथिपाखें वया मांबौपिन्त धाल कि छं छिमि काय् दुकाल धाःसा वा छिमि भौनं थूगु जा नल धाःसा छिमित गुथिं बाहेक यायेगु धाल आः मांअबुयात धर्म संकटय् लात । छु यायेगु छु यायेगु दतंफतं याकः काय् गुथि त्वःतेगुला, काय्मचा त्वःतेगु । झीगु समाजय् थथे थौकन्हय् खनेदया वयाच्वंगु विकृतियात झीसं गथे याःसा जिइ । विश्व थौकन्हय् २१ औ शताब्दी न्ह्याःवने धुंकल, झी नेवाःत धाःसा थज्याःगु चिचीधंगु ख्यलय् ततःमतः क्यनाः थथे दाजुकिजा त्वाःमिले मजुया च्वन धाःसा छन्हु झीत दक्वसिनं हेपेय् याइ । अकिं झीसं थःगु समाजय् सुधार याना यंकेत झीझी मिलेजुयाः न्ह्याःवनेमाः । गथेकि स्वनिगः पिनें वयाः थन च्वनाच्वंपिन्स जातभात अज्याःगु छुं मस्वसे उपि छप्पँछधी जुयाः थन कर्मकृया यायेत समुह गुथि दयेका च्वंथें झी थन हे च्वनां नं दाजुकिजा त्वाः बहालं त्वालं बाहेक याकाः च्वनेमाः व त्वालं बाहेक याःम्ह मनू अन मच्वंसे व थःगु भागकया मिया थकी । थथे छम्हसिनं मियावःगु धैगु हे छम्हसित व त्वालं विस्थापित जुयावःगु भाःपी माःथें च्वं । मखु, अथे मखु धैगु खःसा धमाधम छम्ह छम्ह मि–मिउ व छन्हु थःगु त्वाः गन ? दाजुकिजापिं गन खः धकाः माः वने मालेफु । उकिं झीसं थःगु समाजय् न्ह्याःवनेमाः । विकृति मखु कि झीसं झीगु समाजय् वःपिंत नं सुसंस्कृति स्यनाः न्ह्याःवन धाःसा झीत सुनानं ख्याय् फइमखु । उकिं थुखेपाखे सम्बन्धित खलः, गुथि, पुचः, त्वाःपाखें विचाः यानाः न्ह्याः वनेमाःथें च्वं ।
(ज्यापु पौ पाखें साभार)

Categorized in बिचा: