telecom 18 kartik 2076

छु खः नेपाल जनजाति महासंघ ? ( शोध–प्रवन्ध )

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ भाद्र ७, शनिबार १७:४४:२७

विविध भाषा साहित्य सम्मेलनय् न्हापा नेवाः, तामाङ, मगः, गुरुङ आदि साहित्यकारत छथाय् मुनाः साहित्य मार्पmत थःपिनिगु पीडा कालबिल यानाच्वंगु खः । विसं २०३६ सालया श्रावणं मंकाःखलः स्वनेधुंकाः दकले न्हापां भदौ महिनाय् जनबहालय् विविध भाषा सम्मेलन जुल । मैथिली, थारु, तामाङ्ग व नेपाली भाय्यापिं अन नवाःवःगु खः । जनजाति आन्दोलनया पुसा अन सुरु जूगु खः (मल्ल; क ११२१ः१७) । लिपा नेवाः व मेमेपिं जनजाति दथुइ थःथःगु गैर साहित्यिक ज्याझ्वलय् अतिथि दय्केगु क्रम न्ह्यात । थुकिं यानाः थवथवय् हार्दिकता अझ क्वातुका छप्पं जुइत ग्वहालि जुल । गथे नेपाल लाङ्घाली परिवारया न्हापांगु राष्ट्रिय सम्मेलन ११०३ अनलागाय् जूगु खः । उगु महाधिवेशनय् गुरुङतय्पाखें खगेन्द्र जंग गुरुङ, नेवाःतय् पाखें नेपालभाषा मंकाःखलःया नरेन्द्रमुनि बज्राचार्यपिसं भिन्तुना न्वचु ब्यूगु खः । उज्वःगु सभाय् तत्कालिन सरकारया छगू भाषा नीतिया तच्वकं विरोध जुल (इनाप; १ः८) ।
    नेवाःतसें याइगु ज्याझ्वलय् नं जनजातिया प्रतिनिधित सःतू । ११०७दँया पुषय् नेपालभाषा साहित्य पाःलाः जः, त्रिचन्द्र क्याम्पसया ग्वसालय् नेपालय् राष्ट्रियताया न्ह्यसः नांया भाषा आन्दोलन सम्बन्धी गोष्ठी नं गोरेबहादुर खपांगी, रामानन्दप्रसाद सिं, विक्रम सुब्वापिसं न्ववात (इनाप; ५ः१) । गथु पुचःया ग्वसालय्  ११०८ ञंलागाय् ‘नेपाःया जातीय समस्या व थुकिया राजनैतिक समाधान’ विषयय् गोष्ठी यात । थ्व गोष्ठी न्ववाःपिं नेवाः, तामाङ्ग, शेर्पा, मगर, मैथिली आदि समुदायया प्रतिनिधित खः । थवं थवय् मैत्रीपूर्ण व्यवहारया कारणं जनजातितय् दथुइया स्वापू क्वातुल । जनआन्दोलन धुंकाः वःगु सहज राजनैतिक वातावरण व राजनैतिक अधिकारया नितिं संघ संस्था चाय्केत पंगः मदुसेंलि नेपाःया आदिवासी जनजातित छथाय् च्वना महासंघ दय्केगु लँ चाल । राजनैतिक हिउपाःया कारण सहज वातावरणय् नेपाःया यक्व जातीय पुचःत विशेष यानाः थःत जनजाति धकाः पहिचान बीतः थः थःगु जातीय उत्पीडनया विरोधय् सः पिज्वय्कल । न्हूगु संविधान दय्केत गठन याःगु संविधान सुझाव आयोगं सुझाव मुंकेगु घोषणा याःगु इलय् न्हूगु संविधानय् धर्म निरपेक्ष राष्ट्र जुइमाः धैगु मूल मागय् जनजातित छप्पं जुइफैगु वातावरण ब्वलन । जनजातिया धर्म, भाषा व जातिया अधिकार सुनिश्चित याकेगु नितिं थी थी बौद्ध संस्था व जनजाति भाषा समन्वय समिति थापना जूगु खः । उगु समितिया ग्वसालय् थी थी ज्याझ्वः याय्गु क्रमय् यक्व जनजाति संस्थात छथासं च्वनेगु लकस ब्वलन । गुकिया लिच्वः थःपिनिगु जाति, भाषा व सांस्कृतिक अधिकारया नितिं देया जनजातित छथाय् च्वना संगठीत जुइमाःगु आवश्यकता महसूस यात व नेपाल जनजाति महासंघया तदर्थ कमिटी निस्वन । संविधानय् थी थी धर्मावलम्बी, जनजातितय्गु मागत संविधानय् दुथ्याकेत निस्वनातःगु थी थी धर्म, जाति, भाषा जनजाति संघर्ष समितिया ग्वसालय् १११० दँया श्रावण २१ गते “प्रजातन्त्रः धर्म निरपेक्षता व भाषा जाति समानता” विषयक विशेष गोष्ठि व ११११ (२०४७) दँया पुष ७ व ८ खुन्हु जूगु “अनेकताय् एकता थौंया नेपाःया सन्दर्भय्” धैगु विषयय् जूगु गोष्ठीं जनजातितय्त महासंघ दय्केत आधार दय्काबिल । थुकथं न्हूगु संविधानय् धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र घोषणा याकेत दवाव बीगु नितिं थी थी धार्मिक संस्थालिसें जातीय संगठनत छथाय् च्वंनेगु क्रमय् नेवाः, मगर, तामाङ, थारु, थकाली, गुरुङ व किराती यानाः न्हय्गु जातित मिले जुया (नेपाल जनजाति महासंघया संस्थापक सचिव केशवमान शाक्यलिसे जूगु खँल्हाबल्हा) नेपाल जनजाति महासंघ निस्वंगु खः । नेपाल जनजाति महासंघया तदर्थ समिति १११० बछलाथ्व ११ खुन्हु स्वंगु खः ।
थ्व महासंघय् संस्थापक दुजःकथं मंकाःखलकं महासंघ दय्केगुली भूमिका म्हितल । महासंघ न्ह्याकेत मंकाःखलकं थःगु ज्याकू छ्यय्के बिया महासंघयात ग्वहालि यात ।  १११२ या दिल्लाथ्व १३ व १४ य् महासंघया न्हापांगु तःमुँज्या क्वचाल । तःमुँज्यां नेपाल मगर संघया सुरेश आलेमगर मू छ्याञ्जे व नेपालभाषा मंकाःखलःया केशवमान शाक्य छ्याञ्जे ल्यल । नेवाः, गुरुङ, मगः, थकाली, राई, लिम्बु, थारु, थामी, धिमाल, छन्त्याल, तामाङ्ग, ह्योल्मो, शेर्पा, राजवंशी, मेचे व जिरेल जातिं ब्वति काःगु खः । नायः पद, दुथ्याःगु जातीय संस्थाया वर्णानुक्रमकथं संस्थाया नायः खुला खुलाया नितिं जुइगु व्यवस्था याःगु खः । नेपाल जनजाति महासंघ लिपा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघया नामय् हिल । थुकथं नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ निस्वनेगु व उकियात विकास याय्गु ज्याय् नेवाःतय्गु तःधंगु ल्हा दु ।
(च्वमि शाक्यं  नेपाल भाषा आन्दोलन १११० निसें ११२६ तक यात कयाः च्वयादिगु शोध – प्रवन्ध पाखें साभार)

Categorized in बिचा: