swastha 3

च्वसापासाया म्हसिका

नेवा: अनलाइन न्युज | २०७६ श्रावण १८, शनिबार १०:०८:५५

सानुराजा शाक्य
    नेपालभाषाया लिपि विकास, प्रचार प्रसार, साहित्यिक विकास व नेवाः भासं सपू पिकाय्गु तातुना निस्वंगु सक्रिय न्हापांगु संस्थाकथं च्वसापासायात काय्गु याः । उकिं आन्दोलनय् जक मखु नेपाःया आदिवासी जनजाति आन्दोलनय् न्हापांगु संस्थाकथं नं च्वसापासायात काय्गु याःगुलिं आन्दोलनया विकासय् च्वसापासां जग स्वनावंगु खनेदु ।
भारतया कलकत्ताय् राजनैतिक कारणं नेपालं निर्वासित जुयाच्वंपिं प्रेमबहादुर कसाः व मदनलोचन सिंह जानाः १०७० दँया बछलागा ४ अर्थात विसं २००७ साल बैशाख पुन्हीखुन्हु च्वसापासाया थापना जुल । प्रेमबहादुर व मदनलोचन सिंह च्वसापासाया संचालककथं ‘च्वसापासा’या दुजःया नितिं धर्मोदय, बर्ष ३ पूर्णसंख्या ३२, ल्याः ७ य् सूचं पिहाँवःगु खः । उगु सूचनय् बियातःकथं च्वसापासाया प्यंगू लक्ष्य खः–
१) नेवाः भासं च्वय्गु व ब्वनेगु प्रोत्साहन बीगु
२) लेख व साहित्यया बारे नापलानाः अथवा पतिं बिचार आदान प्रदान याय्गु
३) नेवाः भाय्यागु सपूm पिकाय्गु व
४) नेवाः आखःयात पुनरोत्थान याय्गु
थ्व सूचं ब्वनाः धूस्वां साय्मि व स्वय्म्भूलाल श्रेष्ठपिं ‘च्वसापासा’या दुजः जुयादिल । नेपालभाषा मार्पत साहित्यिक गतिविधियात न्ह्यज्याका नेपालभाषा आन्दोलनयात संस्थागत याय्गु ज्या च्वसापासां यात । नापं भाषिक अधिकारया प्रारम्भिक ज्याया शुरुवात नं च्वसापासां यात । च्वसापासां याःगु दकलय् महत्वपूर्ण ज्याय् १०७३ (विसं २००९ माघ ९, १० व ११) दँय् स्वन्हुयंकं येँया हनुमानध्वाखा दरवार चुकय् विराट नेपालभाषा साहित्य सम्मेलनया नामं तःजिक साहित्य सम्मेलन यात । प्रजातन्त्र वय्धुंकाः तःजिक नेपालभाषाया साहित्य सम्मेलन जूगु थ्व न्हापांखुसि खः । नेपाःया शिक्षण संस्थाय् नेपालभाषा दुथ्याकेगु, सिद्धिदासया बुदिं हनेगु, न्हूदँ हनेगु ज्याया शुरुवात नं च्वसापासां हे याःगु खः । च्वसापासाया ग्वसालय् १०८७ दँय् सिद्धिदास महाजुया १०० दँ बुदिं तःजिक न्याय्कल । नेपालभाषा आन्दोलनय् सिद्धिदासं धयावंगु धकाः बय्बय् जूगु नारा ‘भाषा म्वाःसा जाति म्वाइ’ नं सिद्धिदासया सच्छिदँ बुदिं हनेगु झ्वलय् सार्वजनिक जुयाः लोकप्रिय जूगु खः (मल्ल के. सुन्दरलिसे ११३० थिंलाथ्व ३, बिहीबाःखुन्हु जूगु खँल्हाबल्हा) ।
    च्वसापासायात न्ह्याकेत प्रेमबहादुर कसाःया संयोजकत्वय् न्हापांगु सभा विसं २००९ साल आषाढ २२ गते शनिबाःखुन्हु च्वन । तर च्वसापासायात वैधानिकता बीगु ज्या जुइमफुत । विसं २०११ साल आषाढ १ गते च्वसापासाया संस्थापक प्रेमबहादुर कसाःनं अचानक राजिनामा बियादिल (पासा; २ः५) । छुं दुजःतसें च्वसापासायात राजनैतिक थाय् दय्केत्यंगुलिं राजिनामा ब्यूगु जुयाच्वन । लिपा मेमेपिं दुजःतलिसे खँल्हाबल्हा जुइधुंकाः थःगु राजिनामा लित कयादिल ।
    नेपालभाषायात विकृति हय्गु व उकिया उत्थानया लँय् पःखाः दनेगु ज्याय् सरकार न्हापाया स्वयां अप्वः सक्रिय जुल । थुकियात समाधान याय्त च्वसापासाया सक्रियाताय् विसं २०१९ साल जेठ १६ गते केदारमान व्यथितया नेतृत्वय् सत्यमोहन जोशी व प्रेमबहादुर कसाःनापं स्वम्ह जुजु महेन्द्रयात नापलाना स्मृति पत्र लःल्हात । थुगु स्मृतिपत्रया मू खँ धैगु नेपालभाषायात नेवारी धाय्गु निर्णय श्री ५ या सरकारं यात । थ्व प्रति जुजुं याकनं निर्णय मयासां ज्यूगु धैगु आशयया खँ दु (बज्राचार्य; ११०९ः११२) । थ्व स्मृतिपत्रय् एस.एल.सी तगिमय् संस्कृत अनिवार्य यात तर नेपालभाषायात मेमेगु भाषा पुचलय् तयाः नेपालभाषा पाठ्यक्रमय् दुथ्याकेगु अले सुनांनं मब्वनीगुकथंया व्यवस्थाय् संशोधन जुइमाः धैगु खँ दु । अले नेपालभाषायात नं सरकारी सहायता अवश्य नं दय्माः धैगु बिन्ति यानातःगु दु (तँसा–२.२) ।
( च्वमि शाक्यं  नेपाल भाषा आन्दोलन १११० निसें ११२६ तक यात कयाः च्वयादिगु शोध – प्रवन्ध पाखें साभार )

Categorized in बिचा: