ad 2076 5 18

गथांमुगः न्हापांगु नखः की काय्मचा नखः ?

डा. चुन्दा बज्राचार्य

श्रावण कृष्ण दिलागाः त्रयोदशी कुन्हु न्यायेकीगु नखः गथांमुगः चः¥हे खः । नेवाःतय्सं सिनाज्या क्वचायेवं दकले न्हापां हनीगु नखः धयागु गथांमुगः खः । थ्व नखः वापी धुंकाः दकलय् न्हापां हनीगु वा थ्व नखः धुंसानिसें मेमेगु नखः स्वातुस्वास्वां वइगु नखः खः । उकिं थ्व नखःयात नेवाः नखःया न्हापांगु नखः नं धाः । गुलिस्यां थ्वैत काय्मचा नखः नं धायेगु याः ।
इतिहासकार भाजु शंकरमान राजवंशीया धापूकथं मनू सीवलय् ब्छासय् वाय यंकेमाः । थ्व हे थाय्यात गणस्थान मूलगढ धायेगु यानावयाच्वंगु दु । थ्व हे मूल गढया छुं आखः हिलाः गथांमुगः धकाः नां छूगु खः । गथांमुगःयात त्रिशक्ति सत्व, रज व तमया द्यःने स्वपलाः तयाः थनीगु त्रिपद संवर भैरव धकाः नं धायेगु याः । गथांमुगःयात गुबलेनिसें हन धयागु स्पष्ट सी मदुसां गोपाल बंशावलीइ गथांमुगःया सन्दर्भया खँ न्ह्यथना तःगु दु (मनवज्र बज्राचार्यः हाम्रा चाडपर्वहरुका विवेचनाः काठमाडौं, रत्न पुस्तक भण्डार, २०२५ पृ २–३) ।
थुकिं जयस्थिति मल्लया ई न्हापानिसें हना वयाच्वंगु नखः धैगु सिइ दु तर लिच्छविकालय् हंगु मखु धयागु नं यचुकं खनेदु (बज्राचार्य, धनबज्र व कमलप्रकाश मल्ल ः द गोपाल राजवंशावली ः काठमाडौं, नेपाल रिसर्च सेन्टर, १९८५, पृ ६९)
गथांमुगःयात घण्टाकर्ण धायेगु नं याः । घण्टाकर्णया अर्थ न्हाय्पनय् गं घानातःम्ह खः । न्हाय्पनय् गं घानातःगु विषयलय थीथी लोकोक्ति मदुगु मखु । छम्ह द्यःया नां न्यने मयःम्हस्यां द्यःया नां न्यने माली धकाः निपा न्हाय्पनय् नं तःतःग्वःगु गं घाना जूगु व गरीवप्रति सहानुभूति तयाः जुइम्ह मनू खः । वहे मनू सीबलय् जगाः कयाः सी उठय् यात । अथे जूगुलिं गथांमुगः बलय् जगाः कायेगु चलन जूगु न्यने दु ।
अथेतुं मेगु धापू कथं न्हापां छम्ह कर्मय् विश्वास याइम्ह मनुखं लँु वहः तिसा सिबें नँय् विश्वास याइगु जुयाच्वन । तर उम्ह मनू बुद्धि च्वन्ह्याःसां जात धाःसा क्वजातम्ह लानाच्वन । व मनूया मतिना धाःसा छम्ह धनिम्ह मनूया म्ह्याय्मचा नाप जुयाच्वन । धनिम्ह मनुखं थ्व सियाः थः म्हयाय्मचां क्वजातम्हनाप इहिपा यानावन धाःसा थःगु बेइज्जत जुइ धकाः ग्यानाः व क्वजातम्हेसित मिं पुकाः स्यानाबिल । त्वाःयापिं मनूतय्सं वास्तविक खँ सीवं सीम्हसित सम्मानपुर्वक सिथं यंकाः अन्त्येष्ति यानाबिल ।
अथेतुं मेगु धापूकथं स्वनिगलय् गथांमुगः धयाम्ह छम्ह राक्षसं तसकं दुःख बियाच्वंगु जुयाच्वन । छम्ह तान्त्रिकं उम्ह राक्षस स्यायेया नितिं व्यांचिया रुप कायेगु शुरु यात । थ्व खनाः राक्षसं तसकं तं पिकयाः ब्यांचित स्याये धकाः सन । ब्यांचा बिस्यू वन राक्षसं लिना यंकल । लिपा ब्यांचा लः मुना च्वंगु पूखूया ध्वःपय् वन । राक्षस नं अन हे वन । लिपा अनं तु व सित । व हे राक्षसयात अन्त्येष्टि यायेत त्वाःयापिंके जगाः कया छम्ह प्वःपाखें अन्त्येष्टि याःगु धइगु धापू नं दु । अथे जूगुलिं हे गथांमुगःया अन्त्येष्टि समाजय् दकले क्वजातम्हपाखें याकेगु चलन दुगु खः धयागु धापु दु ।
गथांमुगःया बारे गुलि नं लोकोक्ति दु, व फुकं गथांमुगःया छुं नं छुं खँ नाप सन्दर्भ दुगु खनेदु । बाखंनाप आत्मसाथ यायेफत धाःसा गथांमुगः छुं छुं खँ उकिइ दुने सुलाच्वंगु खने दु ।
गथांमुगःया थीथी धारणा
गथांमुगः घण्टाकर्ण छाय् धाल थ्व ख“ च्वय् वने धुंकल । गथांमुगःयात त्रिपद संवर भैरव नं धाः । छाय्धाःसा गथांमुगः थनीबलय् तिंप्वाँय्यात स्वप्वाँय् यानाः थनेगु याइ । थथे स्वंगू प्वा“य् यानाः थनेगु धयागु हे त्रिपद संवर भैवया प्रतीक खः । थ्व भैरवं त्रिशक्ति (सत्व, रज व तम) या द्यःने स्वपलाः तयाः थनीगु खः  । गथांमुगः शिवशक्तिया प्रतिक अथवा अर्धनारेश्वर, अर्थात मिसा बछि मिजं बछि खः । उकिं गथांमुगः थनीबलय् गनं गनं छखे मा लिङ मेखे बालिङग च्वयाः तिकेगु नं चलन दु । गथांमुगःयात सृष्टिया प्रतिककथं नं कायेगु याः । थुगु गथांमुगः भैरब जूसां गुगुं गथामुगः अजिमा खः धकाः नं धायेगु याः । क्षेत्रपालय् थनीम्ह जूसा भैरव व छ्वासय् थनीम्ह जूसा अजिमा जुइ । गथांमुगः थुकथं म्हसीकेगु जुसा मेकथं गथांमुगलय् भैरब वा अजिमाया ख्वाःपाः वा राक्षस वा लसिंया ख्वाःपाः च्वयातःगु तयाः क्वय् लिङ नं च्वयेगु चलन दु । बा¥हाः तयेधुंकूपिं मिसामचातय्त मिजंम्ह गथांमुगः भागियाके बीगु नं चलन दु । बा¥हाः तयेगु संस्कार हे यौन क्रियाया ज्ञानया लागि खःसा थ्व धुंकाः उन्मत भैरव वा मिजंम्ह गथांमुगः भागि याकेगु धयागु सी मदयेक मिसातय्त सृष्टि क्रियाया दुज्ञां बीगु खः । गथांमुगःया ख्वाःपाः राक्षसया ख्वाःपाः थें धंवा तयाः हिंसा यानाः म्हुतुं हि बाः वयेकाः नं च्वयेगु याः । अथे तु गथांमुगःयात भूत धायेगु नं चलन दु । समाजय् मनू स्वयाः विचार पाःथें गथांमुगःयात स्वयेगु दुष्टि नं पाः । हिन्दुतय्स शिव पार्वती वा अर्धनारेश्वरकथं धायेगु याःसा बौद्धतय्सं भैरव व अजिमाकथं कायेगु नं याः । नापं कालकारतय्सं नाटेश्वरकथं नं धायेगु याः । न्ह्याम्हसित नं न्ह्यागु हे धाःसां नं गथांमुगःयात मिसा व मिजंकथं हे कायेगु याः ।
गुम्ह गुम्हसिगु विचाःकथं गथांमुगः व घण्टाकर्ण छगू हे मखु । थज्याःपिनिगु विचाःकथं घण्टाकर्ण धाइम्ह छम्ह कट्टर शिवभक्त खः । भगवान शिवया नां छगू त्वःताः मेगु गुगुं नं खँ न्यने म्वाःलेमा धकाः हे न्हाय्पनय् गं घाःगु खः । काशी क्षेत्रय् घण्टाकर्ण पुखू दु । न हे शिवलिङ्ग धारणा यानाःतःम्ह घण्टाकर्णया मूर्ति पलिस्था यानातःगु दु । वयागु नामं हे घण्टाकर्ण पुखू जुगु खः । थ्व थाय् कर्णघण्टाया नां साःप हे जाः । घण्टाकर्ण राक्षस पाशुपत धर्म माने याइम्ह कट्टर शिवभक्त जूगुलिं घण्टाकर्ण मूर्ति स्थापना यानाः काशीया भारतीय जनतां छम्ह दानवया रुपय् मकासें ईश्वरया रुपय् पूजा याना वयाच्वंगु खः । थुकथं गथांमुगः व घण्टाकर्णयात छम्ह हे धायेगु मयःपिं नं मदुगु मखु ।